تئاتر یونان باستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تئاتر یونان باستان اشاره به آیینی دارد که در یونان باستان بین سالهای ۵۵۰ ق. م. م تا ۲۵۰ ق. م. م در جریان بوده‌است. آتن، که در این دوره به وضوح یکی از تاثیرگذارترین مناطق در این آیین بود، پایتخت یونان باستان به حساب می‌آمد. در حقیقت این تیاتر بخشی از جشن‌واره‌ای به نام دیونیسوس بود که به افتخار خدای دیونیسوس برگزار می‌شد. تراژدی(اوخر شش قرن پیش از میلاد مسیح)، کمدی (۴۸۶ سال پیش از میلاد مسیح) و ساتیر سه گونه دراماتیکی بودند که از دل این جشن‌واره‌ها بیرون آمدند. آتن این جشن‌واره را به بسیاری از مستعمرات و هم‌پیمان‌های خود جهت ارتقای هویت فرهنگی مشترک صادر کرد.تیاتر غرب در آتن شکل گرفت و نمایش آن تاثیر مداوم و بسزایی در تمدن شمال داشته‌است.[۱]

ریشه یابی[ویرایش]

کلمه τραγῳδία (تراژویدیا) که تراژدی از آن گرفته شده‌است خود واژه مرکبی است از دو کلمه یونانی: τράγος(تراژوس) یا «پوست بز» و ᾠδή (اُدِ) به معنای آواز که از ریشه ἀείδειν (آئِیْدِن) به معنای «آواز خواندن» می‌آید. این ریشه‌یابی اشاره به ارتباطی بین آداب مراسم دیونوسوس باستانی با کلمات یاد شده دارد. هر چند ناممکن است تا به صورت دقیق دانست که آیین حاصل‌خیزی چه ارتباطی با تراژدی و کمدی دارد.[۲]

خاستگاه[ویرایش]

بر اساس نظر مارتین لیچفیلد وست، مطالعات اولیه در آیین و تیاتر یونان، که به یک‌دیگر وابسته‌اند، به ویژه افسانه ارفی، به شدت تحت تاثیر مراسم شامان آسیای میانه است. از میان بسیاری از دیوارنوشته‌های ارفی که در البیا از زیر زمین بیرون آورده شده‌است اینطور به نظر می‌رسد که این نکته که مستعمرات یکی از ارتباطات مهم بوده‌است را تصدیق می‌کنند. الی روزیک از شامان بعنوان نمونه تاثیر گذار بازیگری آیین یونان قدیم نام می‌برد.
تراژدی یونان در حدود ۵۳۲ ق. م به وجود آمده‌است، یعنی زمانی که تسپیش قدیمی‌ترین بازی‌گر ثبت شده در تاریخ است. او برنده اولین مسابقه تیاتری که در آتن برگزار شد، بوده‌است که در نقش سرخوان دیترامب در حوالی اتیکا علی‌الخصوص مراسم دیونیسوس روستایی بازی می‌کرده‌است. از زمان تسپیس دیترامب بسیار گسترده تر از آنچه ریشه آیین و مراسمش بود می‌شود. این نمایش تحت تاثیر حماسه‌های قهرمانی، آوازهای هم‌سرایان یونان باستان و نوآوری‌های آریون شاعر، تبدیل به گونه‌ای روایت‌گر و تصنیفی افسانه‌ای می‌شود. از این‌رو از تسپیس به عنوان «پدر تراژدی» یاد می‌شود. هر چند اهمیت او مورد بحث و مناقشه‌است و گاهی حتا در ردیف شانزدهمین فرد در سلسله افراد تاثیرگذار در شکل‌گیری تراژدی ذکر می‌شود؛ به عنوان مثال نسبت داده شده‌است که سولون سیاستمدار با خلق اشعاری که در آن شخصیت‌ها با صدای خودشان سخن می‌گفتند و نیز دوره گردهایی که حماسه هومر را نقالی می‌کردند، تا پیش از ۵۳۴ قبل از میلاد مرسوم و رایج بوده‌است. ازاین رو سهم واقعی تسپیس در شکل گیری درام به صورت آشکاری روشن نیست اما نام او برای همیشه به عنوان عبارت رایج هنرپیشه(thespian) به عنوان ایفاگر نقش جاودان مانده‌است.
اجرا نمایش برای آتنیها از اهمیت بسیاری برخوردار بود- این نکته به سادگی از وجود مسابقه و جشن‌واره دیونیسوس در آن دوره آشکار می‌شود. شاید این اهمیت به خاطر پرورش وفاداری به قوم آتیکا بود. جشن‌واره تقریباً در حدود ۵۰۸ قبل از میلاد بوجود آمد. با توجه به موجود نبودن هیچ متنی از شش قرن پیش از میلاد مسیح تنها نام سه تن از دیگر رقبای تسپیس موجود است: کوئریلوس، پرانتیناس و فرینیکوس. که به هر یک، ابداع در زمینه‌ای از تراژدی نسبت داده شده‌است.[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]