سوربیتول

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سوربیتول
Sorbitol.png
Sorbitol-3D-balls.png
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس ۵۰-۷۰-۴ ✔Y
پاب‌کم ۵۷۸۰
کم‌اسپایدر ۹۶۶۸۰ ✔Y
UNII 506T60A25R ✔Y
دراگ‌بانک DB01638
MeSH Sorbitol
ChEBI CHEBI:17317 ✔Y
ChEMBL CHEMBL۱۶۸۲ N
کد اِی‌تی‌سی A06AD18,A06AG07 (WHO)‎ B05CX02 (WHO)‎ V04CC01 (WHO)‎
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی C6H14O۶
جرم مولی ۱۸۲٫۱۷ g mol−1
چگالی 1.489 g/cm³
دمای ذوب ۹۵ درجه سلسیوس (۲۰۳ درجه فارنهایت; ۳۶۸ کلوین)
دمای جوش
‎296 °C, 569 K, 565 °F
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 N (بررسی) (چیست: ✔Y/N؟)
Infobox references


Sorbitol
Sorbitol.png
نام آیوپاک (۲S,3R,4R,5R)-Hexane-۱٬۲٬۳٬۴٬۵٬۶-hexol
شمارهٔ CAS ۵۰-۷۰-۴
فرمول شیمیایی C6H14O۶
PubChem ۸۲۱۷۰
جرم مولی (گرم بر مول) ۱۸۲٫۱۷ g/mol
فارماکوکینتیک جذب سوربیتول از مجرای گوارش بسیار ضعیف است. این ماده درکبد متابولیزه شده و به فروکتوز تبدیل ل‌می‌شود. بخشی از سوربیتول نیز به گلوکز متابولیزه می‌شود
نیمه عمر ۹ ساعت
عوارض جانبی نفخ، درد شکم و اسهال
موارد مصرف یبوست
راه استعمال خوراکی
اشکال دارویی ساشه
مصرف در بارداری C
دمای ذوب ۹۵ °C
دمای جوش ۲۹۶ °C
بیشینه غلظت ۱٫۴۸۹ g/cm³

سوربیتول یا گلوسیتول یک قند الکلی است که در بدن انسان به آهستگی متابولیزه می‌شود. سوربیتول به صورت پودر به عنوان ملین استفاده می‌شود. سوربیتول از احیای گلوکز حاصل می‌شود، با جانشینی گروه هیدروکسیل به جای گروه آلدهید. سوربیتول در آلو سیاه، سیب، گلابی و هلو وجود دارد.[۱]

این ماده بعنوان شیرین کننده، نگهدارنده رطوبت، بهبود دهنده، بافت ساز، نگهدارنده، عامل کلوخه نشدن در صنایع غذایی کاربرد دارد. همچنین این ماده به عنوان یک جایگزین برای شکر در تعدادی از غذاها، از جمله غذاهای کم کالری و بدون قند، و همچنین محصولات دارویی و بهداشت دهان و دندان، مانند خمیر دندان و آدامس استفاده می‌شود.

هر گاه کلمه «بدون شکر» یا «دیابتی» را در برچسب غذایی بنویسند، ممکن است ماده غذایی حاوی این افزودنی غذایی باشد. لیست مواد حاوی آب نبات بدون قند، شکلات دیابتی، آدامس یا قهوه بدون قند، بستنی‌های بدون قند و سایر محصولات مشابه را بررسی کنید. اگر کلمات سوربیتول، ایزومالت یا مالتیتول را مشاهده کردید، بدانید که این غذا حاوی سوربیتول یا سایر مواد مشابه است که می‌تواند سوربیتول را آزاد کند.

کاربردهای دارویی سوربیتول[ویرایش]

سوربیتول در سوسپانسیون‌ها، امولسیون‌ها و کرم‌ها اثر تثبیتی داشته و جذب و از دست دادن آب را کنترل می‌کند. از آنجایی که این ماده خاصیت فاسد نشدنی دارد، در تولید شربت‌ها از آن استفاده می‌شود و با توجه به خاصیت شکل‌پذیری، در تولید کپسول‌های ژلاتینی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برای تولید قرص سوربیتول می‌توانند پودر آن را فشرده کرده و این قرص می‌تواند به سرعت در آب حل شود. از آنجایی که این ماده به سرعت رطوبت را جذب می‌کند، در نتیجه باید قرص‌های آن را در شرایط نسبتاً خشک نگهداری کنند.

از جمله کاربردهای معروف دارویی سوربیتول می‌توان به‌کارگیری آن‌ها در خمیردندان و روغن‌های مو و پوست را نام برد.

در خصوص خاصیت جذب رطوبت نیز، سوربیتول نقش مناسبی در خمیردندان و روغن‌های مو و پوست ایفا می‌کند. برای تولید خمیردندان‌ها نیز می‌توان خاصیت فاسد نشدن و طعم دهندهٔ شیرین آن را نام برد. سوربیتول بیشتر در روغن‌های مو و اکثر مواد چرب به کار برده می‌شود. با توجه به خاصیت پایدار کنندگی آن نیز، بیشتر در امولسیون‌ها و سوسپانسیون‌ها کاربرد دارد.

کاربردهای پزشکی سوربیتول[ویرایش]

بعد از مصرف مواد قندی، مقدار گلوکز و گالاکتوزی که از طریق دهان وارد بدن می‌شود، باعث افزایش قند خون می‌گردند. سپس انسولین تولید شده و در ابتدا، مونو ساکاریدها در کبد مورد سوخت و ساز قرار گرفته و به‌طور مستقیم به حالت انسولین آزاد یا گلوکز اثر ندارند.

در خصوص توصیه‌های پزشکی نیز باید گفت که مصرف قندهایی نظیر گلوکز، گالاکتوز، لاکتوز، مالتوز، شیرین کننده‌های فاسد ناپذیر و سوربیتول نسبت به ساکارز، منع استفاده برای افراد دیابتی دارند.

تشکیل اسیدلاکتیک حاصل از این ماده به‌طور قابل توجهی کمتر بوده و باعث کاهش فوق العادهٔ PH مینای دندان می‌گردد. در نتیجه مقدار آن پایین‌تر از حد بحرانی برای پوسیدگی می‌باشد.

کاربرد سوربیتول در تولید مواد غذایی[ویرایش]

با توجه به خواص ذاتی و خواص پزشکی این ماده که در بالا ذکر شد، مسلماً کاربرد اصلی این ماده برای تولید مواد غذایی کم قند برای افراد دیابتی می‌باشد.

از جمله مواد غذایی حاصل از این ماده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. کیک و کلوچه
  2. شکلات‌های رژیمی بدون قند
  3. نبات‌های سخت یا قندهای سخت
  4. آدامس‌های کم شیرین

البته سوربیتول در کاربردهای دیگری غیر از مواد غذایی نیز کاربرد دارد که از جملهٔ آن‌ها با توجه به خواص آن می‌توان به کاربرد در تنباکو و کاغذ اشاره کرد.

یا از جمله کاربردهایی که علاوه بر موارد بالا ذکر شد، می‌توان به تفکیک یون‌های فلزی اشاره کرد. یا در موارد دیگر به علت گالوانیزه کردن در سیاه قلم آلومینیوم کاربرد دارد.

در خصوص بسته‌بندی این ماده نیز باید گفت که در بسته‌بندی‌های ۳۰۰ کیلوگرمی عرضه می‌شود و با توجه به خاصیت جذب رطوبت بالا، باید در انبارهای خشک و دارای تهویه مناسب نگهداری گردد.

منابع[ویرایش]

  1. Teo, G; Suzuki, Y; Uratsu, SL; Lampinen, B; Ormonde, N; Hu, WK; Dejong, TM; Dandekar, AM (2006). "Silencing leaf sorbitol synthesis alters long-distance partitioning and apple fruit quality". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 103 (49): 18842–7. doi:10.1073/pnas.0605873103. PMC 1693749. PMID 17132742.