شوادان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

شوادان یا شوادون در معماری جنوب غرب ایران -بخصوص دزفول و شوشتر به‌علت شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب حاکم بر آنجا، معماران برای فراهم کردن شرایط اسایش و زندگی راحتی- فضایی سردابی در زیرزمین درنظر میگیرند، ضخامت دیوار و مصالح خشت و آجر در قالب عایق حرارتی و از همه مهمتر وجود حفره هایی در دیوار و سقف تعبیه می شود کمکی است بسیار ارزنده برای عدم انتقال هوای گرم به داخل محیطی که انسان زندگی می کند. با توجه به عوامل ناسازگار اقلیمی این منطقه، استفاده از سطوح زیرین زمین، استفاده از شبستان و شودان را پی می افکند.زندگی کردن در گرم ترین روزهای تابستان در هوایی معتدل را امکان پذیر می کند.شوادان که از آن با شبادان نیز نام برده شده است، در سطحی پائین تر از شیستان قرار می گیرد و به منزله ی زیرزمینی ست عمیق که زندگی در شرایط ناسازگار اقلیمی را مهیا می کند.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

در گذشته برای تأمین آب شهر، دست به حفر قنات هایی می زدند که نیاز محله ها را برطرف سازد.از این قنات ها در هر محله چندین دسترسی به کوچه ها وجود داشت. مردم آب را به زیر زمین خانه ها هدایت می کردند. در زمان صفویه به علت پایین آمدن سطح آب ، مردم برای گریز از گرما به زیر زمین هایی در عمق بسیار پناه می بردند که به نام شبادان معروف گشت. دربارهٔ اطلاق نام شودان به این زیر زمین ها باید ذکر شود که در مناطق کویری کلمه ی شبو به معنای زیر استفاده می سده است. تا جایی که به زیرزمین شبوزمین می گفتند.[۲]

تأثیر جنس زمین در شوادان[ویرایش]

شودان در دو شهر دزفول و شوشتر بعلت تفاوت جنس زمین ، ویژگی هایی را برای هر کدام ایجاد کرده است. دزفول با جنس قلوه سنگی بودن زمین شرایط بهتری را نسبت به شوشتر داراست . حفر در هر زاویه و هر عمقی با وسعت بیشتری را امکان پذیر می نماید. بعلت خلل و فرج های موجود در آن عمل تهویه در ان آسانتر صورت می گیرد و باعث می شود که هوا خنک تر و خشک تر شود . در شوشتر با لایه های گلی محدودیت فضا را پیش رو داشتیم و نیاز به طاق زنی را عنوان می کرد.[۲]

تأمین روشنایی شوادان[ویرایش]

نور در شوادان توجه خاصی به ان شده است . از حفره هایی در سطح حیاط و یا بام برای ورود نور و در مواردی برای تهویه نیز استفاده شده است.[۲]

نحوه ی ارتباط با بنا[ویرایش]

با مشاهده ی استقرار شوادان در دزفول و شوشتر به اختلاف هایی در مکان یابی آن مواجه هستیم . ساختمان شودان در یک بنای مسکونی در دزفول به صورت دو بخش مجرای اندرونی و بیرونی است که امکان دسترسی هریک را تنها در محدوده ی خود میسر می سازد و به ندرت می توان ارتباط این دو را در زیر دید که اکثراً این ارتباط جهت تهویه است.[۲]

منابع[ویرایش]

  1. قبادیان ، وحید ، بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران ،انتشارات دانشگاه تهران ، 1377
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ مصطفی ربوبی ، فرنگیس رحیمه ، شبستان_شوادانwww.noormags.com