گودال باغچه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

باغچال یا گودال باغچه "Sunken courtyard" در معماری سنتی ایرانی، در وسط حیاط مرکزی ساخته می‌شده‌است و یک طبقه در داخل زمین فرومی‌رفته‌است. نمونه‌های این فضا در اقلیم‌های بسیار خشک کویری از جمله در کاشان، نائین و یزد دیده می‌شود. گودال باغچه علاوه بر تأمین خاک مورد نیاز خشت‌های استفاده شده در بنا، امکان دسترسی به آب قنات را هم فراهم می‌کرده‌است.[۱] این مسئله، در شهرهایی مثل نائین که یک شبکهٔ پیچیدهٔ قنات داخل شهر داشته‌اند بسیار مهم بوده‌است. بنابر این معمولاً در گودال باغچه آب روانی می‌بینیم که حوض میانی را پر می‌کرده و سر ریز آن به خانه‌های دیگر می‌رفته‌است. در حاشیهٔ این حیاط اغلب رواق و گاه چند اتاق به شکلی نیمه باز ساخته می‌شده و کاشت درخت انار، پسته و انجیر در این گودال باغچه‌ها مرسوم بوده‌است. با توجه به کوچکتر و پایین‌تر بودن این حیاط‌ها و استفاده از رطوبت و خنکی زمین، علاوه بر رطوبت گیاهان و خنکی آب، در واقع فضایی به مراتب اقلیمی تر از حیاط شکل می‌گرفته‌است. گودال باغچهٔ خانهٔ پیرنیا در نائین و مسجد آقابزرگ در کاشان نمونه‌های خوبی از این فضاها هستند. معماری خانه طباطبایی‌ها به شیوه گودال باغچه متقارن و درون گرا است، در کویر خانه‌ها را گود می‌ساختند تا بنا عایق حرارت و صدا بوده و دسترسی به آب قنات هم راحت تر و در مقابل زلزله مقاوت تر باشد.[۲]

منابع[ویرایش]

  1. «آشنایی با خانه‌های قدیمی و تاریخی ایران»(فارسی)‎. همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۱۲ شهریور ۱۳۹۰. 
  2. فرامرز پارسی (مجله معمار، شماره 48، فروردین و اردیبهشت 87)
  • فرامرز پارسی (مجله معمار، شماره ۴۸، فروردین و اردیبهشت ۸۷)