شاه‌نشین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

شاه‌نشین در معماری ایرانی قسمتی است که در شمال اندرونی قرار می گرفته و آفتاب خور بوده، بزرگتر و به آن سه دری یا پنج دری نیز گفته می شود. شاه نشین اتاقی است با ارتفاع نسبتا بلند که معمولا ارتفاع آن دوبرابر دیگر اتاق های خانه بود، در قسمت بالای این ارتفاع، سقف نیم گنبدی قرار می گرفت و چون ارتفاع زیاد بود باعث خنک شدن اتاق می‌شد.

شاه نشین ها با تزئینات خاصی نظیر نقاشی، شیر و شکر در زیر گنبد و در زمان قاجار با آیینه کابری همراه بود. گچ بری های نفیس به همراه تندبری ها در اطراف اجاق و نقاشی های شیشه ها نیز از جمله این تزئینات به شمار می رفت. یک ارسی (پنجره) بالا رو، با شیشه های رنگی همراه با الحاقات مربوط به آن نیز در اتاق شاه نشین وجود داشت که اغلب سه دری یا پنج دری بود.

درست در مقابل شاه نشین یک حوض بزرگ ساخته می‌شد و چون آب ذاتا خنک است، باعث می‌شد هوای مطبوعی در اتاق جریان یابد؛ به این ترتیب که هوای داغ به سمت بالا و طاق نیم گنبدی می رفت و هوای سرد بین شاه نشین و حوض در جریان بود.

از سوی دیگر به دلیل آنکه شاه نشین آفتاب خور و مایل به حوض است، اشعه های آفتاب که به سطح آب برخورد می‌کرد، با زاویه ای شکسته شده و به ارسی برخورد می‌کرد و باعث می‌شد، صفحه ای با شیشه های رنگی منقوش روی سقف انعکاس یابد و همانند پروانه هایی در بالای سقف با حرکت آب به حرکت درآید. همچنین همزمان با تغییر جهت آفتاب، با برخورد نور به شیشه های ارسی، فرش رنگینی در کف زمین ایجاد می‌شد.[۱]

دیگر کاربردهای شاه نشین[ویرایش]

  • تو رفتگی داخل پنج‌دری‌ها است که کمی از سطح زمین بالاتر بوده و معمولاً بزرگ خانه یا مهمان در آن می‌نشینند.
  • یک فضای تو رفته با سقف نیم گنبدی با فضایی مانند یک طاقچه گود، که در این معنی آن را نشیمن نیز می‌خوانند.
  • بخشی از تالار که بلندتر از دیگر قسمت‌هاست.[۲]
  • شاه نشین هم چنین نام قله‌ای است بر روی خط الراس سراسری توچال، شاه نشین در غرب قله توچال قرار گرفته و از اسیتگاه ۷ تله کابین توچال هم قابل دسترسی است. ارتفاع شاه نشین ۳۸۷۶ متر است.

منابع[ویرایش]

  1. [ (=صفحه 678)اطلس معماری، منزل و سازه های سنتی آن در ایران قدیم ]
  2. دایرة المعارف معماری و شهر سازی (=صفحه ۳۷۲)
  • سید ابوالقاسم سید صدر.چاپ اول، چاپخانه مروی، زمستان ۱۳۸۱