ایل سنجابی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بخش‌های مختلف لباس مردان ایل سنجابی؛ بسته به فصل‌ها و موقعیت‌های مختلف، موارد دیگری نیز به این پوشش افزوده می‌شده‌است یا نحوه پوشش تغییر می‌کرده‌است (به عنوان مثال، فه‌قیانه بسته به فعالیتی که فرد می‌کرده باز بوده یا اینکه به دور دست بسته می‌شده یا از پشت هر دو فه‌قیانه به هم متصل می‌شده‌اند).

ایل سنجابی (به کردی: سنجاوی) یکی از ایل‌های کرد ایران در استان کرمانشاه است.[۱][۲]

محل زندگی

از مناطقی که این ایل کرد در کرمانشاه در آن حضور داشته یا دارند می‌توان به شهرهای اسلام‌آباد غرب، دالاهو، قصرشیرین، دشت مایدشت کرمانشاه و ایلام و مناطقی از اورامان اشاره کرد. مناطقی از کشور فعلی عراق نیز در ایام قدیم جزء مناطق ایل سنجابی محسوب می‌شده‌اند. هم‌اکنون شهر خانقین در کردستان عراق در چند کیلومتری خسروی نیز تماماً سنجابی بوده که به علت جنگ و سپس بستن مرزها دور مانده‌اند.[۱]

دلایل نام‌گذاری

این ایل به لحاظ مجاهدت‌های ملی و تلاش‌های وطن دوستانه مردم آن معروف است و سابقه نبرد در برابر ارتش‌های متجاوز روسیه تزاری، عثمانی و انگلستان را دارد. بنا به روایتی نیز نام آن از یکی از مجاهدت‌های آن می‌آید؛ بنا بر این روایت، گفته شده که افراد این ایل در نبرد ایران برای بازپس‌گیری هرات (اکنون در کشور افغانستان قرار دارد) در دوران قاجار، بالاپوشی از پوست سنجاب دربرداشته‌اند و از این رو با نام سنجابی‌ها معروف شده‌اند.[۱]

در ادبیات ایران نیز سنجاب پوش و سایر ترکیبات این واژه به چشم می‌خورد که به لباس گرانبها یا فرش گرانبها اشاره دارد و از البسه شاهان و افسران دوران کهن بوده‌است چنان‌که حافظ شیرازی در بیتی می‌گوید:

خفته بر سنجاب شاهی، نازنینی را چه غم!گر ز خار و خاره سازد بستر و بالین غریب

تیره‌ها

دلایل پیوستگی تیره‌ها

این ایل از ۱۵ طایفه تشکیل شده‌است و زندگی مردم آن بر حسب زندگی عشایری است. مهمترین مسائل در زندگی اجتماعی عشایر قدیم چند مسئله بوده‌است:

  • محل و مرتع مشترک برای چراگاه احشام و ترتیب تقسیم و توزیع ادواری آن بین طوایف و تیره‌ها.
  • مسئله خدمت سربازی بر حسب نبیچهٔ قدیم.
  • دفاع از موجودیت ایل در برابر طوایف دیگر.

این مسائل به‌علاوه تجانس زبان و مذهب عوامل به هم پیوستگی طوایف سنجابی بوده‌اند. مردمان سنجابی به ادیان اسلام (سنی و شیعه) و یارسان اعتقاد دارند و همگی به زبان کردی کلهری صحبت می‌کنند.

تیره‌های سنجابی

  1. چالابی (به لهجه محلی چالاوی)
  2. اللهیارخانی (اللهی خانی)
  3. دولتمندان و دستجه
  4. دارخور
  5. صوفی
  6. خسرو
  7. کُل‌کُل
  8. بگم
  9. جلیلوند (به لهجه محلی جِیله‌وَن)
  10. سیمینوند (سیمینه‌ون)
  11. باقی (باغی)
  12. سرخاوند
  13. عباسوند (هواسه‌ون)
  14. کاکاونزگه
  15. شامگه
  16. پیرعلی (پیرالی)

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ سردار مقتدر سنجابی، علی اکبرخان (۱۳۸۰). ایل سنجابی و مجاهدت‌های ملی ایران. تهران: شیرازه؛ تحریر و تحشیه دکتر کریم سنجابی. شابک ۹۶۴-۶۵۷۸-۹۱-۸.
  2. محسن, رحمتی،; پیرحسین, نظری، (2015-08-23). "ایل سنجابی و سیاست‌های انگلیس در غرب ایران در جنگ جهانی اول". پژوهشهای علوم تاریخی. 7 (1). doi:10.22059/jhss.2015.57831. ISSN 2251-9254.

منابع