برادوست

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

برادوست نام یکی از طوائف بزرگ کرد است[۱]. در بسیاری منابع از برادوستی ها به عنوان نجیب زادگان کرد یاد شده، در کتاب مسالک و ممالک نسب برادوستی ها را از ساسانیان میدانند. بعد از جنگ ها و اتفاق های بسیاری اغلب انها در نواحی دول، دیزج، مرگور، بردسور، صومای برادوست، و قلعه دمدم و بینار در غرب اورمیه و منطقة سیدکان عراق ساکن هستند.[۲] به گمان قوی نام پیشین این طایفه برازدوخت بوده که اسم یکی از بزرگترین قبایل ماد در سزمین آریایی ها و دینور، کرمانشاه کنونی بوده است که به اعتقاد مورخان نسب ساسانیان نیز از برازدوخت بوده است، این نام در کتاب مسالک و ممالک ابن حوقل ذکر شده. در دوران آل بویه این طایفه تابع امیر بدر ابن حسنویه امیر کردان دینور بود و نفوذ حسنویه تا حدود خوزستان و آذربایجان رسید. شرف‌خان بدلیسی در کتاب شرفنامه نسب برادوستها را به امیر هلال حسنوی ارجاع کرده [۳]. ولی سبب ورودشان به حدود اورمیه معلوم نیست و همچنین در تاریخ افشار هم آمده که امیرخان بنیان گذار ایل برادوست فردی عادی و نه اشرافی از منطقه برادوست بوده که به سبب رشادتش در لشکریان شاه عباس صفوی در جنگ با عثمانی به وی لقب خانی داده شد و حکومت بر مناطق برادوست تا اشنویه به وی سپرده شد[۴] که دومی هم به جهت زمانی و هم به جهت مکانی قابل پذیرش تر بوده. سرزمین برادوست به سبب موقعیت‌ راهبردی و هم مرز بودن با دولت عثمانی درگذشته و ترکیه امروزی و نیز‌ ‌نزدیک بودن به خاک عراق، از حساسیت و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. امیرخان یکدست از بزرگترین امرای برادوست در روزگار تسلط صفویان بود و دژ دمدم یکی از دژهای استوار این امیر. نامدارترین قلعه های میرهای برادوستی عبارتند از: کانه میش در منطقه ی صومای برادوست متعلق به میر عثمان آغای برادوستی،بنار متعلق به میر عبدلله بیگ بناری برادوستی و قلعه ی دم دم متعلق به امیرخان برادوستی که ایشان در تاریخ کردها تنها حکمران کرد در ایران بود که به درجه امارت رسیده بود و تلاش ها و جنگ های بسیاری در تاسیس دولت مستقل از حکومت مرکزی یعنی صفویان انجام داد. اکنون عمده ایل برادوست در کردستان عراق ساکن هستند اما با این وجود روسای اصلی این ایل که از نسل امیرخان برادوست میباشند سابقا در بنار مرگور ساکن بودند اما پس از اینکه دهات محال مرگور توسط دولت وقت بین عبدالله بیگ بناری و بخش سیدان ایل هرکی به مزایده گذاشته شد و از آنجایی که سیدان ها توان مالی برای خرید این دهات را نداشتند از حاجی عثمان از طایفه ملا از بخش سرهاتی ایل هرکی که رییس وقت ایل هرکی نیز بود و در آن موقع در مراتع خود که به سویژه مشهور است و در حد فاصل بین کوه های دالانپر و بزسینا واقع است به سر میبرد کمک گرفته و در نهایت توانستند این دهات را از دولت وقت خریداری نمایند که همین موضوع نیز به تدریج باعث ضعیف شدن بناری ها شده تا آنجا که اکنون جز نامی از گذشته چیزی از این خانواده نمانده و هر وقت از برادوستی ها سخنی به میان می آید بی آنکه از بناری ها که روسای اصلی ایل برادوست هستند نامی برده شود از روسای برادوست در کردستان عراق سخن گفته میشود که به قدرت رسیدنشان ناشی از ضعف و اضمحلال بناری ها بود.

حمله صفویان و شاه عباس علیه برادوستها و کردهای مکریان در سال ۱۶۰۹ میلادی بود. کوچ افشارها از کرمان و خراسان نفوذ امرای برادوست را ضعیف کرد. در ۱۲۴۶ق/۱۸۳۰م، اوضاع مناطق برادوست‌ها سخت آشفته و به‌ ‌هم ریخته شد. به تحریک‌ ‌حاکم رواندوز، نیروهای عثمانی به مناطقی از ایران هجوم آوردند و‌ ‌به قتل و غارت پرداختند[۵]. در سال ۱۸۵۳ عسکرخان افشار از بزرگان دولت قاجار در نزدیک مرگور بدست یک از امرای برادوست به نام میرسلطان بنار به قتل رسید[۶].در ۱۲۹۷ق/۱۸۸۰م، شیخ عبیدالله، شورشی معروف‌ ‌کرد، یکی از خلفای خود را با ۴ هزار تن از راه محال برادوست، برای تسخیر و‌ ‌ایجاد ناامنی به اورمیه گسیل داشت . در اواخر حاکمیت قاجارها عبدالله بیگ بیناری امیر برادوست بود است. بخش برادوست عراق که سیدکان مرکز اداری این بخشداری است، دارای تقریباً ۱۵۰۰۰‌نفر جمعیت و ۲۵۰ آبادی مسکونی وغیر مسکونی است .

پانویس[ویرایش]

  1. لغتنامه دهخدا- برادوست
  2. سرشماری، شناسنامه، نقشة شهرستان اورمیه؛‌ ‌دهقان، ۲۸۷
  3. شرفنامه بدلیسی، ۳۸۶
  4. تاریخ افشار
  5. ‌دهقان، ۴۰۵، ۴۰۹-۴۱۰
  6. تاریخ افشار ۴۵۱

منابع[ویرایش]

  • لغتنامه دهخدا / واژه برادوست [۱]