ازدواج مسیار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ازدواج مِسیار نوعی ازدواج در فقه اسلامی اهل سنت است که در آن زن و شوهر با قراردادن شروطی در عقد نکاح، از برخی حقوق و تکالیف خود صرف‌نظر می‌کنند. از این حقوق می‌توان به نفقه، زندگی مشترک، تعیین مسکن توسط شوهر و حق قسم (برابری در هم‌بستری هنگام چندزنی) اشاره‌کرد. در نکاح مِسیار معمولاً زن و شوهر جدا زندگی می‌کنند. این ازدواج بیشتر در میان عرب‌های اهل‌سنت ساکن کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس، جوانانی که امکان آغاز زندگی مستقل ندارند، مردانی که بدون همسر خود به مسافرت رفته‌اند، زنان مطلقه یا بیوه‌هایی که تمایل به زندگی مشترک ندارند دیده می‌شود.[نیازمند منبع]

ازدواج مِسیار با انتقاداتی نیز روبرو است. منتقدان، این ازدواج را غیراخلاقی و نوعی کلاه‌برداری برای لذت‌جویی جنسی می‌دانند. این مسئله در سال‌های‌ اخیر مورد بحث فقها و حقوق‌دانان اهل سنت قرار گرفته‌است. برخی فقها آن را حرام اعلام کرده‌اند و معتقدند شرط‌هایی چون عدم پرداخت نفقه و حق مبیت (تأمین محل اسکان زن) خلاف مقتضای ذات ازدواج است. برخی دیگر هرچند معتقدند این ازدواج تمام شرایط یک ازدواج صحیح را دارد و منعی در آن نیست اما آن را مناسب ندانسته و به کراهت آن حکم داده‌اند.

فقهای اهل سنت ازدواج موقت را باطل و موجب فساد در جامعه می‌دانند؛ اما به دلایل مختلف حاکم بر جامعه، ازدواج مسیار که بسیار به ازدواج موقت شبیه است در کشورهای اهل سنت رایج است.[نیازمند منبع]

ریشه واژه

در مورد ریشهٔ واژه مِسیار و معنای آن نظرات مختلفی مطرح شده‌است. برخی گفته‌اند مِسیار در زبان عامیانهٔ اهالی نجد عربستان به معنای دیدار روزانه است و وجه تسمیهٔ این ازدواج آن است که «شوهر غالباً در دیدارهای روزانه به دیدن زوجه می‌آید، شبیه دیدار از همسایه‌ها». برخی معتقدند مِسیار از سیر گرفته شده و به مردی گفته می‌شود که در مسیر سفر خود با زنی ازدواج می‌کند. [نیازمند منبع] یوسف قرضاوی در این مورد می‌نویسد: «مِسیار کلمه‌ای است که در خلیج فارس رواج یافته و شاید به معنای مرور به زوجه یا سیر به وی می‌باشد و ازدواجی است که در آن زندگی دائمی و مَبیت نیست».[۱] ایشان مِسیار را صیغهٔ مبالغه از ریشهٔ سیر می‌دانند که توصیفگر وضعیت مردی است که بسیار سیر می‌کند و این نام را بر این نوع ازدواج نهاده‌اند چون «در آن التزامی به حقوق زوجیت وجود ندارد و مرد در این ازدواج حالت مرد سیّاری را دارد که خود را ملتزم به حقوقی که ازدواج مقتضی آن‌است مانند نفقه و مَبیت نمی‌داند».[نیازمند منبع]

برخی هم گفته‌اند مِسیار واژه‌ای در لهجهٔ بادیه‌نشینان عرب است که در این‌جا به معنای «سیر به سوی زوجه و خوشحال نمودن وی می‌باشد».[نیازمند منبع]

پیشینه

ازدواج مسیار غالباً پدیده‌ای جدید توصیف می‌شود که عرب‌های سنی‌مذهب ساکن حاشیهٔ خلیج فارس - برخی منابع مشخصاً منطقهٔ تمیم عربستان را نام می‌برند - آن را ابداع کردند؛ امّا عده‌ای دیگر آن را دارای سابقهٔ تاریخی می‌دانند و به نوعی ازدواج که ابن قدامه در کتاب مغنی توصیف کرده، استناد می‌کنند: «مردی که در ازدواج با زنی شرط نماید در هر هفته یک شب نزد وی باشد یا در ازدواج دیگری شرط کند که در هر ماه پنج یا ده درهم به زوجه نفقه بدهد یا شرط نماید روزهای‌مشخصی از ماه به ملاقات وی رود.»[نیازمند منبع]برخی هم آن را به ازدواج نهاریات و لیلیات (روزانه یا شبانه) تشبیه می‌کنند که فقهای قدیمی در مورد آن بحث کرده و در مورد صحت یا بطلان آن اختلاف داشتند، در ازدواج نهاریات یا لیلیات «مرد با زنی ازدواج می‌کند که شب در خارج از منزل کار می‌کند و روز نزد شوهر می‌رود یا روز کار می‌کند و شب به منزل نزد شوهر می‌رود».[نیازمند منبع]

انتقادات

ازدواج مسیار در میان مسلمانان منتقدان بسیاری دارد؛ برخی آن را غیراخلاقی، در تضاد با ارزش‌های اسلامی، ناقض حقوق زنان و شأن خانواده و حتی نوعی روسپی‌گری قانونی می‌دانند؛ حتی در عربستان سعودی که این ازدواج بیشتر رایج است، بیشتر زنان ازدواج مسیار را غیرقابل قبول دانسته و اکثر مردان هرچند برای خود می‌پسندند ولی برای بستگان زن خود این ازدواج را غیرقابل قبول می‌شمارند.[۲][۳]

مقایسه با متعه

ازدواج مسیار معمولاً با متعه مقایسه می‌شود. شروط رایج در ازدواج مسیار مثل گذشتن از حق نفقه، حق همبستری و مانند آن‌ها، آن را از بعضی جهات به متعه شبیه می‌کند.[نیازمند منبع] با این حال ازدواج مسیار باید شرایط اصلی ازدواج دائم نزد اهل سنت را داشته باشد و همین‌ها آن را از متعه،که در فقه سنی‌ها- نیست، متمایز می‌کند. مهم‌ترین تفاوت این دو در دائم بودن ازدواج مسیار است که جز با طلاق یا فسخ نکاح پایان نمی‌پذیرد، اما متعه محدود به زمان معینی است و با انتهای مدت خودبه‌خود به پایان می‌رسد. همچنین در ازدواج مسیار زن و شوهر از یکدیگر ارث می‌برند. عدم تعیین مهریه، عقد را باطل نمی‌کند و حضور دو شاهد در هنگام عقد لازم است و مرد حداکثر ۴ زن را می‌تواند در یک زمان به ازدواج خود درآورد. در حالی که در ازدواج موقت ارث نیست، مهریه حتماً باید تعیین شود، حضور شاهد ضروری نیست و محدودیتی در تعداد آن نیز وجود ندارد.[۱]

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ اهل تسنن و ازدواج مسیار
  2. ‘Misyar marriage’ hot topic in Saudi Arabia بایگانی‌شده در ۲۸ مه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine Michel Hoebink, 2007, Radio Netherlands
  3. Misyar Marriage — a Marvel or Misery? بایگانی‌شده در ۲۳ آوریل ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine Somayya Jabarti, Arab News, 2005