تلمود

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مجلد کامل تلمود بابلی.

تلمود (به عبری: תלמוד) به معنی آموختن، «تلمّذ»، که از آن به عنوان تورات شفاهی نیز یاد می‌شود، یکی از کتاب‌های مذهبی یهود می‌باشد که به عنوان تفسیری بر میشنا، مجموعه‌ای حاوی شریعت شفاهی یهود و فتاوای فقیهان این قوم، از آثار مهم و ارزشمند در ادبیات دینی یهود می‌باشد. این کتاب دارای دو بخش میشنا משנה و گمارا גמרא می‌باشد.
تلمود از ۶ بخش تشکیل شده‌است و هر بخش را سِدِر می‌نامند و در مجموع ۶۳ رساله را دربر دارد.

تاریخچه[ویرایش]

در ابتدا فقه یهود به صورت شفاهی بود. خاخامها در مورد تفسیر آیات در عهد عتیق با هم مباحثه می‌کردند. بعد از دومین نابودی معبد اورشلیم در سال ۷۰ بعد از میلاد مسیح به دست تیتوس امپراطور روم وضعیت متفاوت گردید. در این زمان خاخامها باید با واقعیت جدیدی که یهودیت بدون معبد سلیمان بود روبرو می‌شدند. در این زمان فقهای یهود به نوشتن روی آوردند. اولین تفسیر جامع عهد عتیق که بر اساس موضوع، به جای ترتیب آیات، گردآوری شده بود در حدود سال ۲۰۰ بعد از میلاد، به دست خاخام جوداه هاناسی به صورت میشنا گردآوری شد.

این تفسیر شفاهی یکدست نبود و دارای مکاتب مختلفی بود. دو مکتب اصلی آن، مکتب شماعی و مکتب هیلل می‌باشند. به صورت کلی تمام نظرات فقهای مختلف، حتی آنهایی که از اهمیت زیادی برخوردار نیستند در تلمود گردآوری شده‌است.

ساختار[ویرایش]

۶ بخش اصلی تلمود (سدر) به ۶۰ یا ۶۳ بخش تقسیم شده‌است. هر یک از این بخشها نیز به بخشهای کوچکتری تقسیم شده که نهایتاً ۵۱۷ بخش می‌گردد. نامگذاری این بخشها معمولاً به صورت ترکیبی از حروف عبری و اعداد است.

میشنا[ویرایش]

میشنا یک مجموعه از بحثها و نظرات گوناگون است. جملات میشنا معمولاً نظرات خاخامهای مختلف در مورد مباحث مختلف است. خاخامهایی که میشنا را گردآوری کردند به نام تاناییم شناخته می‌شوند. میشنا بر اساس موضوع و نه ترتیب آیات گردآوری شده‌است. ساختار میشنا به صورت زیربنای ساختار تلمود قرار گرفت. ولیکن ترتیب میشنا و تلمود لزوماً یکسان نبوده و بعضی فصلها دارای معادل در تلمود نیستند. شش بخش میشنا عبارتند از: زرائیم (دانه‌ها)، موئد (جشنها)، نشیم (زنان)، نزاکین (ضررها)، کداشیم (مقدسات) و تهورت (پاکیزگیها).

گمارا[ویرایش]

در طول سه قرن بعد از تالیف میشنا، خاخامهای فلسطین و بابل در مورد آن به بحث و گفتگو پرداختند. نتیجه این بحثها در گمارا ثبت شده‌است. گمارا در عبری به معنی تکمیل شدن و یا یادگیری است. گمارا به طور کلی به تفسیر بهتر نظرات تاناییم می‌پردازد. خاخامهای گمارا، آمورائیم نام دارند.

نسخه‌های مختلف[ویرایش]

در جریان تالیف گمارا، دو مرکز اصلی برای فقه یهود وجود داشت: سرزمین اسرائیل و بابل. بر اساس این دو مرکز، دو تلمود مختلف شکل گرفت. نسخه قدیمیتر تلمود اورشلیمی نام دارد که در قرن چهارم تالیف شده‌است. نسخه دیگر، تلمود بابلی نام دارد که در حدود سال ۵۰۰ بعد از میلاد تالیف شده‌است، با اینکه بعد از آن نیز تحت ویرایش قرار گرفته‌است. معمولاً در زمان حاضر، وقتی لغت تلمود مورد استفاده قرار می‌گیرد منظور تلمود بابلی است.

تلمود اورشلیمی[ویرایش]

تلمود اورشلیمی که به تلمود فلسطینی نیز معروف است، فقه یهودی است که قبل از تالیف این کتاب قرنها در سرزمین اسرائیل به صورت شفاهی منتقل میگردیده‌است. این تلمود بیشتر به زبان آرامی غربی نوشته شده‌است که متقاوت از تلمود بابلی است.

تلمود بابلی[ویرایش]

تلمود بابلی مجموعه گردآوری شده بین قرن ۳ تا ۵ است. مراکز مهم فقه یهودی در این زمان در عراق کنونی قرار داشتند.

تلمود بابلی به صورت مجموعه‌ای از میشنا به زبان عبری قدیم و گمارا که به زبان آرامی نوشته شده‌است می‌باشد. دلیل این تفاوت زبانی، فاصله زمانی بزرگ بین تالیف این دو قسمت است. در زمان تاناییم، زبان مورد استفاده یهودیان عبری بود، در حالی که در زمان آموریم، زبان مورد استفاده آرامی بود. عبری برای کتابهای مذهبی به صورت کمی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

چاپ[ویرایش]

نسخه ۱۵۲۳[ویرایش]

اولین نسخه تلمود در سال ۱۵۲۳ در ونیز توسط دانیل بومبرگ چاپ شد. این نسخه علاوه بر میشنا و گمارا، دارای تفسیرهای راشی و تسوفت نیز بود. نسخه بومبرگ، نسخه کامل بدون سانسور است.

نسخه ۱۶۴۵[ویرایش]

امانوئل بنونیسته در سال ۱۶۴۵ تلمود را در آمستردام چاپ کرد. ولیکن این نسخه دارای غلطهای زیادی به خاطر سانسور می‌باشد.

نسخه ویلنا، ۱۸۳۵[ویرایش]

نسخه‌ای از تلمود که توسط برادران زاپیرا در سال ۱۷۹۵ چاپ شد توسط بسیاری از فقهای حسیدی مورد تشویق قرار گرفت. در سال ۱۸۳۵، نسخه دیگری توسط مناخیم روم در ویلنا مورد چاپ قرار گرفت. این نسخه، معمولاً در چاپهای جدیدتر به عنوان منبع اصلی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

گلدشمیت و نسخه آلمانی[ویرایش]

لازاروس گلدشمیت در سال ۱۸۹۷ نسخه بدون سانسوری از تلمود بابلی را به زبان آلمانی چاپ کرد. نسخه‌های مختلف تلمود بعضاً دارای تفاوتهایی با یکدیگر به دلیل اشتباهات و یا سانسور بعضی بخشها می‌باشند.

نقش در یهودیت[ویرایش]

تلمود نسخه نوشته شده فقه شفاهی می‌باشد. تلمود به عنوان پایه بسیاری قوانین و سنتهای یهودی مورد استفاده قرار گرفته‌است. یهودیان ارتدوکس و محافظه کار تلمود را به عنوان قانون قبول دارند. در حالی که یهودیان رفرم آنرا به عنوان قانون قبول ندارند.

سدوسیان[ویرایش]

یهودیان سدوسی گروهی بودند که در زمان معبد دوم می‌زیستند و مهمترین اختلاف آنها با فریسیان این بود که آنان این قوانین شفاهی را قبول نداشتند.

قرائیم[ویرایش]

گروه دیگری از یهودیان که قوانین شفاهی را قبول نداشتند قرائیم بودند. مهمترین اختلاف آنها با بقیه یهودیان در رد تورات شفاهی (تلمود) بود. این دیدگاه مخالف دیدگاه خاخامها بود که می‌گفتند فقه شفاهی به همراه تورات در کوه سینا به موسی منتقل شده‌است. بعضی گروههای دیگر از قرائیم موضع معتدلتری داشته و قسمتهای از تلمود را قبول کرده بودند. در گذر زمان قرائیم از بین رفته و از حدود ۱۰ درصد جمعیت یهودیان به چیزی حدود ۰٫۲ درصد در زمان حاضر تحلیل رفتند.

یهودیت رفرم[ویرایش]

در یهودیت رفرم که در قرن ۱۹ شروع به شایع شدن کرد، تلمود دوباره زیر سئوال رفت. تلمود در نظر یهودیان رفرم، یک کتاب قدیمی است که فقط در زمان خود دارای ارزش بوده‌است. بعضی از یهودیان رفرم نظر مشابهی در مورد تورات نیز دارند و بعضی دیگر دیدگاههای نوکارائیسم داشته و تنها عهد عتیق را قبول دارند.

زمان حاضر[ویرایش]

یهودیان ارتدوکس در حال حاضر نیز اهمیت زیادی برای تلمود در مدارس یشیوا قائل هستند. در بین یهودیان ارتدوکس یادگیری تلمود دارای اهمیت بسیار زیادی بوده و جلسات روزانه و هفتگی یادگیری آن در بین یهودیان هاردی رایج است. یهودیان محافظه کار نیز به تلمود اهمیت زیادی می‌دهند. ولیکن آنان تلمود را به عنوان منبع برای شریعت یهود (حالاخا) قبول ندارند. در بین آنان برای فهم هر قسمت باید آن را در شرایط زمانه مورد تحلیل و بررسی قرار داد. یهودیان رفرم اهمیت کمتری نسبت به مطالعه تلمود قائل هستند، ولیکن آن را مورد تدریس قرار می‌دهند. آنان تلمود را به عنوان منبع قوانین قبول نداشته و آن را به صورت درسهای اخلاقی و روحی قبول دارند. در بین یهودیان رفرم نگهداری و مطالعه تلمود اهمیت کمتری نسبت به تورات و عهد عتیق دارد.

انتقادات تلمود[ویرایش]

تلمود در بین مسیحیان و مسلمانان دارای منتقدین فراوانی است. معمولاً منتقدین تلمود دلایل زیر را دلیل انتقاد خود میدانند:

۱- مطالب ضد مسیحی و یا ضد غیر یهودی،

۲- مطالب عجیب و غیر اخلاقی از نظر جنسی،

۳- تحریف در متن کتاب خدا،

موافقین تلمود عقیده دارند که این انتقادات از دیدگاههای یهود ستیزانه ناشی شده و بخشهای مورد ارجاع خارج از متن مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

در قرون وسطی[ویرایش]

معمولاً تاریخ تلمود با تاریخ جنبشهای ضد یهودی عجین شده‌است. در زمانی که اولین نسخه‌های تلمود چاپ شد، امپراطور جاستینین دستور داد از دوگانه سازی عهد عتیق جلوگیری شود. این دستور توسط مسیحیان همراه با تفکرات ضد یهودی با شدت اجرا شده و سر آغاز انتقادات علیه تلمود شد. در همین زمان در فرانسه، مطالعه تلمود با شدت زیادی دنبال می‌شد.

اولین انتقادات نسبت به تلمود توسط نیکولاس دودین که یک یهودی زاده بود که به دین مسیحی گرویده بود ایجاد شد. این انتقادات باعث درگیریهای علنی بین مسیحیان و یهودیان شده و مسیحیان نسخه‌های تلمود را در پاریس در سال ۱۲۴۲ در آتش سوزاندند.

همچنین در سال ۱۲۶۳ بحث مشابهی بین خاخام نهمانیدس و یهودی زاده دیگری به نام پابلو کریستیانی که به مسیحیت گرویده بود در اسپانیا منجر به سانسور بخشهایی از تلمود شد.

در سال ۱۴۱۳، جرونیمو سانتافه تلمود را مقصر شناخت و اعلام کرد که لغاتی که در مورد کافرین در تلمود مورد استفاده‌است خطاب به مسیحیان است. ولیکن خاخامهای یهودی اعلام کردند که در نظر آنان مسیحیان گمراه هستند ولیکن با کافرین متفاوت می‌باشند.

در سال ۱۴۱۵، پاپ بندیکت سیزدهم در فرمانی خواندن تلمود را برای یهودیان ممنوع اعلام کرد و دستور داد تمام نسخه‌های موجود از آن نابود شوند.

بعد از چاپ اولین نسخه تلمود توسط دانیل بومبرگ، واتیکان که ابتدا اجازه چاپ آن را داده بود، آن را ممنوع اعلام کرد و دستور به نابودی نسخه‌های آن داد. در سال ۱۵۵۳ تسخه‌های زیادی از تلمود گردآوری شده و در رُم در آتش سوزانده شد.

در نسخه باسل تلمود که در سال ۱۵۷۸ چاپ شد، تمامی قسمت عبودا زارا و کل مطالبی که علیه مسیحیت بود سانسور شد. پاپ گرگوری سیزدهم و کلمنت هشتم نیز به مخالفت شدید با تلمود برخواستند. با گسترش مطالعه تلمود در لهستان، مخالفتهای بسیاری نیز در لهستان علیه تلمود شکل گرفت. به طور مثال در سال ۱۷۵۷، در دادگاه فرانکیها تمام نسخه‌های تلمود را نیز سوزاند.

در قرن نوزدهم[ویرایش]

نسخه ویلنای تلمود توسط دولت روسیه به شدت سانسور شد. بیشتر نسخه‌های امروزی تلمود بر پایه نسخه ویلنا بوده و از این رو دارای سانسور بخشهای بحث برانگیز آن هستند. با اینکه بخشهای سانسور شده مدت زیادی در دسترسی نبودند، نسخه‌های اندکی از آنها وجود دارند. بعضی نسخه‌های امروزی دارای تمام و یا قسمتی از این بخشهای سانسور شده هستند.

در سال ۱۸۳۰ یک ژنرال فرانسوی اعلام کرد که نمی‌تواند یهودیان را به خاطر رد کردن عیسی مسیح و علاقه به مطالعه تلمود ببخشد. در همین زمان اولین ترجمه تلمود به زبان فرانسه چاپ شد که خشم بسیاری از مسیحیان را برانگیخت. در این زمان مخالفان یهودیان اصرار زیادی به ترجمه تلمود داشتند. از این زمان اصطلاح یهودیان تلمودی در بین مخالفان یهودیان رایج شد.

در این زمان کتابهای ضد تلمودی نظیر تلمود بدون نقاب توسط جاستینیاس پرانایتیس در سال ۱۸۹۲ و توطئه علیه مسیحیت نوشته الیزابت دیلینگ در سال ۱۹۶۴ چاپ شد.

در زمان امروزی[ویرایش]

انتقادات از تلمود در دنیای اینترنت فراوان است. جستجوی تلمود در اینترنت به صفحات بیشماری درباره بخشهای بحث برانگیز تلمود منجر می‌شود. بیشتر این انتقادات حول بحثهایی در مورد مخالفت تلمود با مسیحیان، اتهام جادوگر بودن به عیسی مسیح (... ،b Sanh 43a-b) و مجازات سوزانده شدن در مدفوع داغ در جهنم برای او (... ،b Git 56b, 57a)، اتهام هرزگی به مریم مادر عیسی (... ،b Sanhedrin 67a) و قسمتهای ضد جنتایلی (ضد غیر یهودی) (... b Sanhedrin 57a) در تلمود است.[۱]

محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس‌جمهوری ایران، کتاب «تلمود» را متهم کرده که «بانی گسترش مواد مخدر در سطح جهان» است[۲]؛ اظهاراتی که با انتقاد سازمان ملل و دیگر نهادها روبه‌رو شده‌است.[۳]

اتحادیه ضد افترا (Anti-Defamation League) اعتقاد دارد که بیشتر منتقدان تلمود آن را در خارج از متن مورد بررسی قرار می‌دهند.

ترجمه‌ها[ویرایش]

پنج ترجمه امروزی از تلمود به زبان انگلیسی وجود دارد:

  • تلمود نسخه اشتاینسالتز، این نسخه ترجمه انگلیسی ترجمه خاخام اشتانسالتز است و کامل نیست.
  • نسخه شوتنشتاین، در این نسخه ترجمه انگلیسی و عبری/آرامی روبروی هم قرار گرفته‌است. هر صفحه عبری و یا آرامی به چندین صفحه ترجمه انگلیسی نیاز دارد.
  • نسخه سونسینو، توسط ایسیدور اپشتاین، این نسخه نیز دارای ترجمه انگلیسی و متن عبری و یا آرامی است. این نسخه بر روی دیسک نیز وجود دارد.
  • تلمود بابلی: ترجمه آمریکایی، جاکوب نویسنر.
  • تلمود بابلی توسط مایکل رادکینسون، این نسخه ناقص است و دارای تمامی بخشها نیست. ترجمه سونسینو کاملتر است. ولیکن این نسخه معمولاً در اینترنت مورد استفاده قرار می‌گیرد زیرا به دلیل قوانین حقوق پدیدآورنده این نسخه تنها نسخه مجانی قابل دسترس در اینترنت است.[۴]

در دنیای اسلام[ویرایش]

در اوائل اسلام[ویرایش]

با استقرار خلافت عباسی در بغداد، در قرن دوم هجری نقش بزرگان علمای دینی یهود به حدی برجسته شد که ایشان موفق شدند مرجعیت تلمود بابلی را بر تلمود اورشلیمی، در اروپا نیز رسمیت بخشند. میدراشها و آکادمیهای بابل بقدری رونق یافت که بسیاری از دانش آموختگان از آکادمیهای اسپانیا، پرووانس، ایتالیا، شمال افریقا و امپراتوری روم شرقی به این میدراشها مهاجرت کردند.

بنا بر گزارشهای موجود در منابع اسلامی، مسلمانان از وجود کتاب مقدّسی جز تورات نزد یهودیان آگاهی اجمالی داشته و آن را با نام المَثْناة، به معنای تکرار و نسخة دوم، می شناخته‌اند.

ابوعُبَیْد قاسم بن سلاّ م هروی (متوفی ۲۲۴) در غریب الحدیث (ج ۴، ص ۲۸۲) گزارش داده که از اهل علمی که کتابهای قدیمی (الکتب الاُوَل) را می شناخته و قرائت می کرده در بارة المثناة پرسیده و او پاسخ داده‌است که احبار و رهبانان بنی اسرائیل پس از موسی آن گونه که می‌خواستند کتابی را در میان خود پدید آوردند که جز کتاب خداوند بود، پس آن را المثناة (احتمالاً مراد میشناه بوده) نامیدند و در آن هر آنچه را می‌خواستند بر خلاف کتاب خدا حلال یا حرام کردند. بر اساس این اطلاع، ابوعبید به تحلیل سخنی از عبداللّه بن عَمْرو می‌پردازد مبنی بر اینکه نقل سخنان اهل کتاب و اتکا بدان روا نیست (کَرِهَ الأخذَ عَنْ اَهْلِ الکتاب). زَمَخْشَری (متوفی ۵۳۸) در الفائق فی غریب الحدیث (ج ۱، ص ۱۷۸) ضمن نقل روایتی از ابن عمرو در بارة «اَشراط الساعة *» می‌نویسد که وی خواندن المثناة را از نشانه‌های وقوع قیامت دانسته‌است.

صرف نظر از صحت و سقم این روایت و بویژه به کارگیری واژه «مثناة» در آن زمان، می توان دریافت که احتمالاً آگاهی اجمالی از وجود کتابی حاوی سنّت و احکام و شرایع یهود، جدا از کتاب مقدّس یهود، از همان ابتدای آشنایی مسلمانان با یهودیان وجود داشته‌است. در عین حال، ظاهراً تعدادی اندک از مسلمانان، آن هم به صورت بسیار محدود، از تفکیک میان «تورات مکتوب» و «تورات شفاهی»، با توجه به اینکه هر دو تورات خوانده می‌شدند، اطلاع داشته‌اند. در دوره‌های متأخر نیز این آگاهی اندک است.[۵]

در زمان امروز[ویرایش]

آیزنمنگر، محقق زبانهای شرقی، در آلمان دو جلد کتاب در وهن تلمود نوشت که پایه و مبنای یکی از مهمترین آثار علیه یهودیان در قرن نوزدهم شد. در این کتاب ضدیت با تلمود بسیار شدید بود. شهرت فراگیر مؤلف و کتابش سبب شد تا هم زمان سه ترجمه فرانسه از سه مترجم مختلف از این کتاب در ۱۸۸۹ به چاپ برسد. این کتاب در جهت یهودستیزی نازیها نقشی مهم داشت. چند سال بعد در ۱۸۹۹ این کتاب در قاهره به عربی ترجمه و چاپ شد (الکنزالمرصود فی قواعدالتلمود، ترجمة یوسف نصراللّه). این ترجمة عربی مبنای آشنایی جهان معاصر اسلام، بویژه کشورهای عربی، با تلمود شد. گزیده‌ای فارسی از تلمود تألیف آبراهام کوهن، ترجمه از انگلیسی، موجود است (تهران ۱۳۵۰ ش ؛ تجدید چاپ تهران ۱۳۸۲ ش). این کتاب که با نام گنجینه‌ای از تلمود، به چاپ رسیده‌است.[۶]

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیای انگلیسی، "Talmud"، بارگرفته شده در ۵ اردیبهشت 91.
  • دائرةالمعارف یهودی: Talmud
  • دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: تلمود
  1. TALMUD - JewishEncyclopedia.com
  2. رادیو فردا، ۸ تیر ۹۱. بازدید: ژوئیه ۲۰۱۲.
  3. رادیو فردا، ۸ تیر ۹۱. بازدید: ژوئیه ۲۰۱۲.
  4. TALMUD - JewishEncyclopedia.com
  5. تلمود
  6. تلمود

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ تلمود موجود است.