کاخ مروارید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۵°۴۷′۱۵٫۹۹″ شمالی ۵۰°۵۳′۱۱٫۰۷″ شرقی / ۳۵٫۷۸۷۷۷۵۰°شمالی ۵۰٫۸۸۶۴۰۸۳°شرقی / 35.7877750; 50.8864083

کاخ مروارید
Pearl Palace -Kakh e Morvarid- Karaj Iran.jpg
نامکاخ مروارید
کشور ایران
شهرستانکرج
اطلاعات اثر
نام‌های دیگرکاخ شمس
نوع بناکاخ
کاربری کنونیاداره توسط میراث فرهنگی
دیرینگیپهلوی
دورهٔ ساخت اثرپهلوی
بانی اثربنیاد فرانک لوید رایت
معمار: وسلی پیترز
مالک اثرسازمان میراث فرهنگی
مالک فعلی اثرنامعلوم
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۷۰۶۷
تاریخ ثبت ملی۱۲ بهمن ۱۳۸۱[۱]
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدوجود دارد

کاخ مروارید یا کاخ شمس، کاخی در مهرشهر کرج، واقع در استان البرز است که در سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۷ با زیربنای ۲۵۰۰ متر برای زندگی شمس پهلوی ساخته شد. سازه اصلی و طرح کاخ به شکل یک سفره‌ماهی است که صدفی آن را دربرگرفته‌است. این ساختمان بدست وسلی پیترز طراحی و بنیاد فرانک لوید رایت به مبلغ یک میلیون دلار آمریکا و ساخته شد.[۲][۳] این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ به شماره ثبت ۷۰۶۷ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.[۱]

Pearl Palace.jpg

این کاخ اکنون در وضعیت بسیار نامناسبی قرار دارد.[۴]

پیشینه[ویرایش]

پیش از دهه ۱۳۴۰ (خورشیدی) این منطقه از چند روستا از جمله حسین‌آباد افشار تشکیل شده بود. شمس پهلوی خواهر محمدرضا پهلوی به دلیل بیماری آسم این منطقه را برای زندگی انتخاب کرد.[۵]

مشخصات[ویرایش]

این کاخ در زمینی به گستردگی ۱۱۱ هکتار با ۲۵۰۰ متر زیربنا بین سال‌های ۱۳۴۵ (خورشیدی) تا ۱۳۴۷ (خورشیدی) در مهرشهر کرج، ارم برای اقامت شمس پهلوی ساخته شد. سازهٔ اصلی و طرح کاخ به ریخت یک سفره‌ماهی است که صدفی را دربرگرفته‌است. همه فضاهای معماری در زیر سقفی با فرم حلزونی (مارپیچ) و با نورگیرهای گوناگون و به‌شکل دانه‌های مروارید ساخته شده‌است. در گوشه شمالی کاخ و در محوطه بیرونی دریاچه نیز به‌شکل باله‌های سفره‌ماهی طراحی و ساخته شده‌است.[۶]

این بنا دربردارنده فضاهای گوناگونی از جمله تالار طلایی بار، دفتر مخصوص شمس، تالار پذیرایی، سالن سینما، سالن بیلیارد، استخر، آب‌نما، محل نگهداری پرندگان کمیاب، اتاق‌های خواب و غیره می‌باشد. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این کاخ اتاق صدف است که دارای تزئینات مختلفی بوده، بخصوص نمای بیرونی آن که به صورت حلزونی شکل ساخته شده‌است. در طراحی فضای بیرونی دریاچه کوچکی از سه طرف کاخ را احاطه کرده و به زیبایی آن افزوده‌است.

معماری این اثر که بخشی از تاریخ معماری مدرن است، با تأثیر از شیوه فرانک لوید رایت از پرآوازه‌ترین معماران آمریکایی است که از سوی یکی از شاگردان ایرانی‌اش به نام «عامری» شکل گرفته‌است.[۶]

مصادره[ویرایش]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران این ساختمان به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی و بعد از آن به بنیاد تعاون داده شد.[۷]

این مجموعه تا چندی پیش به عنوان موزه و با نام «مجتمع اردویی تفریحی شهید فهمیده» استفاده می‌شد. در سال ۱۳۸۶ بنیاد مستضعفان و جانبازان در اقدام غیرقانونی در یکی از دفاتر اسناد رسمی بر پایه سند انتقال قطعی شماره ۳۰۸۳۸ مورخ ۲۷ اسفند ۱۳۸۶ به شهرداری کرج[۸] به بهای ۷۰ میلیارد ریال فروخته و تسلیم کرد.[۹] اما چند ماه بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم و در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ حکم واگذاری این کاخ به اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان البرز، با حکم دادستانی عمومی و انقلاب کرج، صادر شد.[۱۰]

به گفته مدیرکل میراث فرهنگی البرز:[۱۱]

"بسیاری از اموال کاخ مروارید قبل از اینکه به میراث فرهنگی تحویل داده شود، به غارت رفته بود. با این اوصاف بازگرداندن مجدد این اموال به کاخ امری بعید به نظر می‌رسد و شدنی نیست. البته اگر به صورت اتفاقی بخشی از اموال این کاخ درجایی شناسایی شود، فرایند بازگرداندن آنها انجام می‌گیرد ولی نباید در این خصوص امیدوار بود."

بازسازی و بازگشایی[ویرایش]

با تملک مجدد سازمان میراث فرهنگی بر ۳۰ هکتار از مساحت این مجموعه که شامل کاخ اصلی نیز می‌باشد، مسئولان فرهنگی استان البرز، خبر از برنامه‌ریزی برای بازسازی این اثر دادند که در طی سال‌های بی‌توجهی به آن، تا حد زیادی، تخریب شده‌است. وعده بازدید عمومی این بنای منحصربفرد، بعد از بازسازی‌های اضطراری نیز از جانب مسئولان سازمان میراث فرهنگی، داده شده‌است.[۱۲]

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان البرز، وعده داده بود که این کاخ در نوروز ۱۳۹۴ برای بازدید عمومی آماده شده و روزانه، برنامه‌های فرهنگی مختلفی در آن برای بازدیدکنندگان به اجرا درآیند.[۱۳]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «مروارید مهجور کرج». جام‌جم. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ فوریه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۳ اسفند ۱۳۹۶.
  2. «کاخ مروارید شمس پهلوی و ماجرایی باورنکردنی». بخش فارسی دویچه وله. ۲۰ اسفند ۱۳۹۲.
  3. Nima Kasraie (4 June 2004). "Spiraling into oblivion". Iranian.com.
  4. «کاخ شمس پهلوی فرو خواهد ریخت !؟ + تصاویر». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۹.
  5. THE IRANIAN: Frank Lloyd Wright, Nima Kasraie
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «اقامتگاه شمس پهلوی گنجینه معماری می‌شود». همشهری‌آنلاین. ۴ اردیبهشت ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۳ تیر ۱۳۹۳.
  7. پیگیری حقوقی تخریب کاخ مروارید
  8. سرنوشت کاخ مروارید به چوب حراج سپرده می‌شود خبرگزاری مهر
  9. کاخ مروارید را فروختند خبرگزاری مهر
  10. برگشت مالکیت کاخ مروارید به میراث فرهنگی / نامه دادستانی منتشر شد خبرگزاری مهر
  11. «مدیرکل میراث فرهنگی البرز: امیدی به پیدا شدن اموال غارت شده کاخ مروارید نیست». دریافت‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۹.
  12. درهای کاخ مروارید به روی خبرنگاران باز شد خبرگزاری البرز
  13. درِهای کاخ مروارید به روی مردم باز می‌شود خبرگزاری تابناک

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]