طالقان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
طالقان
طالقون
Jowestan-taleghan.jpg
کشور  ایران
استان البرز
شهرستان طالقان
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی تلکان
مردم
جمعیت حدود ۷۰۰۰ نفر، در تابستان ۱۰۰٬۰۰۰ نفر[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۸۲۰ متر
اطلاعات شهری
شهردار علی قاسم پور
پیش‌شماره تلفنی ۰۲۶۲۴
وبگاه شهرداری طالقان
تابلوی خوش‌آمد به شهر

شهرستان طالقان از استان البرز ایران است. این شهر در منطقه‌ای ییلاقی در میان رشته کوه البرز و در ۱۲۰ کیلومتری شمال غربی تهران قرار گرفته‌است.

شهر طالقان به لحاظ قرار گرفتن در رشته کوه‌های البرز میانی دارای آب و هوای کوهستانی و ییلاقی است به همین دلیل دارای جمعیت فصلی بوده و در تابستان جمعیت آن به بیش از ۱۲ هزار نفر می‌رسد. این در حالیست که جمعیت ثابت شهر طالقان حدود ۵۰۰۰ نفر است.[۴]

زبان و مردم[ویرایش]

مردم طالقان تات هستند و به زبان تاتی از زبان‌های ایرانی شمال غربی سخن می‌رانند. [۵]

از نظر زبان شناسی، زبانی که در طالقان رایج و به تاتی معروف است، بسیار نزدیک به زبان گیلکی است. در خود طالقان، هرچه به سوی دامنه های بالاتر پیش رویم، گویش مردم به گیلکی نزدیک‌تر می شود. برای مثال جالب است بدانید که فعل «بَشیَن» به معنای رفتن که در لهجه طالقانی وجود دارد، ویژه زبان گیلکی است. تفاوت اندک گویش طالقانی با گویش و گیلکی و در عین حال، شباهت زیاد آن به گویش یاد شده، نشان دهنده ارتباط تاریخی این مردم با ساکنان شمال ایران است.[۶]

طالقان از شهرهای امپراطوری دیلمان و جزو قلمرو دیلم بوده است به همین دلیل دارای اعیاد، مراسم و فرهنگی مشترک با مردم این ناحیه می‌باشد.[۷] به طور مثال نوروزبل که از جشن های باستانی مردم گیلان و مازندران است، در برخی روستاهای طالقان نیز جشن گرفته می‌شود. [۸]

گاهشماری گیلکی[۹] که به گاهشماری گالشی و گیلکی و گیلان باستان نیز معروف است، گاه‌شماری باستانی مردمان گیلان و مازندران است که در طالقان و برخی نقاط استان قزوین مانند الموت از گذشته‌های دور رواج داشته ولی به مرور کمرنگ شده است.

 

تاریخچه[ویرایش]

شهر طالقان از به هم پیوستن چهار محله بنام‌های شهرک، گلینک، کولج و پردسر تشکیل شده‌است.[۱۰]

ریشهٔ لغوی طالقان[ویرایش]

دهخدا ریشهٔ طالقان را تالکان دانسته، وی می‌نویسد: صاحب انجمن آرا و به تبعیت او مؤلف آنندراج، طالقان را معرب این کلمه دانسته‌اند: «تالکان و تلکان، نام دو ولایت است یکی در خراسان و دیگری در حوالی شهر قزوین که نخست تلک، که سنگی است سفید و براق و معرب آن طلق، در آنجا یافته شد، بنابراین، این نام یافت و طالقان معرب آن است کذا فی القاموس».[۱۱]

«زمان رضاخانی» طالقان را شکل دگرگون شدهٔ تلکان می‌داند. تل در گیلان و مازندران به منطقه‌ای نسبتاً بلند گفته می‌شود. مردم طالقان نیز از دیرباز، «بلندترین» منطقه را «تل» می‌نامیدند. برای مثال یک طالقانی به بالاترین منطقه از روستای خود می‌گوید: «تَلی سر» (سر یا بالای تل). به هر روی، «طالقان» شکل عربی شدهٔ «تلکان»، یعنی «سرزمین پر کوه» است که این معنی با ویژگی‌های جغرافیایی طالقان نیز سازگاری دارد. [نیازمند منبع]

جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی[ویرایش]

دریاچه طالقان
  • منزل آیت‌الله طالقانی در گلیرد و یادمان درویش عبدالمجید طالقانی در مهران از آثار دیدنی و تاریخی و فرهنگی طالقان به‌شمار می‌آیند.
  • از دیگر آثار و بناهای تاریخی طالقان - مصون مانده از آسیب‌های طبیعی - می‌توان به برخی قلعه‌ها، امامزاده‌ها، مقابر، حمام‌ها و آسیاب‌های آبی اشاره کرد.
  • بقعهٔ شیخ حسین الهی معروف به جد بزرگوار در روستای دیزان، جنب مسجد آیت‌الله شیخ مرتضی دیزانی
  • ارژنگ قلعه در میناوند، قلعه منصور و قلعه کیقباد در شمال هرنج، قلعه دختر در گته ده، قلعه پراچان و قلعه فالیس، امامزاده هارون در جوستان، شاه محمد حنیفه در کرکبود، امامزاده زکریا در میراش، امامزاده ابراهیم در در تکیه ناوه و نیز امامزاده‌های روستای‌های سیدآباد، اورازان، کش، کشرود، کلاه رود، اسفاران، خچره، بقعه میر در وشته، و مقبره پیران در دیزان، مهران، گته ده و اوانک، بقایای آسیاب‌های آبی در برخی از روستاها و نیز آثار نهر بزرگ انتقال آب از طالقان به قزوین در امتداد قله‌های رشته کوه‌های جنوبی طالقان، بسیار دیدنی است.
  • حمام قدیمی دیزان-قلاسی-آقای باغ-هفت قلای سی-قلا یاک-طاقی لایه (ساعت آفتابی اهالی روستا) در روستای دیزان. (وجود اسامی مانند قلایاک، قلاسی، هفت قلا ی سی و… نشان از قدمت تاریخی دیزان و وجود قلعه‌های متعدد در زمان‌های گذشته این روستا می‌باشد

قلعه ارژنک در بالای قله قلادوش واقع در میناوند قرار دارد

  • مرتفع‌ترین آبشار طالقان:در روستای بزجواقع است. «نام آن شل بنمی‌باشد»
  • یخچال طبیعی: واقع در روستای خودکاوند یکی از روستاهای میان طالقان - یخچال مذکور در اسپی سنگ خودکاوند بالاتر از دره نرکده شفت واقع است

مشاهیر طالقان[ویرایش]

  • ساریخان حاجیان نوازنده سرنا و نی و آهنگر طالقان از روستای تکیه آرموت

امیر الادباء

حمیده سلیمی استاد مدیریت و برگزیده و استراتژیست صنعت هوا فضا. مدیر ارشد معاونت هوایی رییس جمهوری روستای شکر‌ناب

کوی منتظران[ویرایش]

از اواخر دهه شصت، یک مجموعه مسکونی عجیب در شرق شهر طالقان شکل گرفته که مربوط است به پیروان تجددگریز میرزا صادق مجتهد تبریزی (متوفای ۱۳۱۱ خورشیدی) که از امکانات مدرن و جدید استفاده نمی‌کنند. آن‌ها همچنان بر تقلید از میرزا صادق تبریزی باقی مانده‌اند و به سبک زندگی یک قرن پیش ایرانیان زندگی می‌کنند. این محل به «ترک آباد» و «فانوس آباد» هم مشهور است. تا چند سال پیش اهالی شهرک طالقان آن‌ها را اسماعیلی مذهب می‌پنداشتند.[۱۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://www.taleghan.ir/HomePage.aspx?TabID=4622&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR
  2. MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines
  3. ماهیگیری ورزشی، بازدید: مه ۲۰۰۹.
  4. وب‌گاه خبری وزارت نیرو، بازدید: مه ۲۰۰۹.
  5. «ناریان». www.naryan.com. بازبینی‌شده در 2018-12-25. 
  6. http://www.taleghankarood.com/index.php/1387-11-18-13-42-32/1387-11-18-13-42-32/485-1390-02-11-12-57-53
  7. (مازندران در تاریخ، حسین اسلامی، پژوهشکده فرهنگ ساری شناسی،1390، جلد اول، ص 183)
  8. http://v6rg.com/?tag=%DA%AF%D9%8A%D9%84%DA%A9%D9%8A-%D8%AA%D9%82%D9%88%D9%8A%D9%85
  9. نصرالله هومند. گاهشماری باستانی مردمان مازندران و گیلان؛ و پژوهشی در بنیان گاهشماری‌های ایرانی، همراه با تقویم باستانی تبری - دیلمی
  10. پورتال شهرداری طالقان
  11. لغتنامه دهخدا
  12. en:Mohammad Davoudi
  13. حسین عسگری، «روستای ایستا: پژوهشی دربارهٔ اهل توقف در طالقان»، تهران: نشر محبی، ۱۳۸۹، ص۵۹.

پیوند به بیرون[ویرایش]