محمدشهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
محمدشهر
محمدآباد
کشور  ایران
استان البرز
شهرستان کرج
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی نصیر آباد
مردم
جمعیت ۱۰۰٬۵۱۹ نفر در سال ۱۳۹۰[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۱۴۰
اطلاعات شهری
شهردار محمدرضا ناصرخاکی
پیش‌شماره تلفنی ۳۶۲۰_۳۶۳۰

مُحَمَّدشَهر شهری است در استان البرز ایران. محمدشهر در بخش مرکزی شهرستان کرج قرار دارد.[۲]

در قسمت جنوبی کرج در بین راه کرج و ماهدشت تشکیل شده با مهر شهرو ماهدشت و مشکین دشت همسایه‌است. این منطقه از چند محله مهم و با پتانسیل بالای رشد در چند سال تشکیل شده‌است و شامل کوی بهار (تپه قشلاق)، شهرک شهید چمران، فردوسی (ولد آباد کوچک)، کوی محمدیه (جعفرآباد)، همایون‌ویلا، ولدآباد بزرگ، محله اصفهانی‌ها، عباس‌آباد، و روستای علی‌آباد گونه (حسن‌آباد) است.

از آثارمنطقه محمدشهر، می‌توان به قلعهٔ اربابی تپه قشلاق که در پی بی‌کفایتی و بی‌تفاوتی مسئولان شهر تخریب و بنای محلهٔ قلعه در آنجا نهاده شد، تپهٔ تاریخی واقع در کوی بهار وامامزاده عبدالله و گل علی وتپه‌های باستانی قشلاق‌تپه در علی‌آباد گونه، تپه‌های باستان و امامزاده احمد و محمود و قلعه حیدرآباد اشاره کرد.[۳]

این شهر دارای یک مرکز نگهداری سالمندان است و بررسی‌ها در سال ۱۳۸۷ خورشیدی گویای رفتار خوب شهروندان محمدشهر با سالمندان بود؛ و همچنین پارک جنگلی تازه تأسیس در کوی جعفریه می‌باشد که هر روز پذیرای صدها نفر از اهالی شهر می‌باشد طرح‌های همچون اصلاح معابر و خیابان‌ها، احداث مناطق تفریحی و تفرجگاه ویژه سالمندان و آموزش شهروندان نیز در محمدشهر در حال اجرا است.[۴]

تاریخچه محمدشهر[۵]

محمدشهر از گسترش و به هم پیوستن ۱۳ روستا و آبادی در دشت نسبتاً همواری در جنوب کرج و در اطراف جاده کرج –ماهدشت بوجود آمده‌است. محمدشهر کنونی همان نصیر آباد می‌باشد که در قلعه‌ای در اطراف محمدشهر قرار داشت. هرچند که در خارج از محدوده قانونی محمدشهر و در حوالی آن می‌توان به امامزاده عبدالله و تپه‌های تاریخی قشلاق تپه در علی‌آباد گونه را نام برد یا در ماهدشت نیز آثار تاریخی زیادی مانند قلعه مادرشاه، قلعه حیدرآباد، تپه‌های حیدرآباد و امامزاده احمد و محمود وجود دارند. مهمترین عوامل شکل‌گیری هسته‌های روستایی در دشت همواری که در جنوب کرج با شیب بسیار ملایمی به سمت جنوب کشیده شده‌است، وجود خاک حاصلخیز و چشمه سارهای فراوان آن بوده‌است. این اراضی تا دوران پهلوی اول در غالب مجموعه‌ای از آبادی‌ها و اراضی وسیع کشاورزی اطراف آن‌ها توسط ملاکان بزرگ و به صورت ارباب و رعیتی اداره می‌شد. در محدوده محمدشهر کنونی سه عمارت ارباب نشین وجود داشته‌است که یکی از آن‌ها در نزدیکی چشمه سارهای آب سیاه در محله حجت آباد فعلی قرار داشته و دیگری با عنوان قلعه یدالله در جنوب محله عباس‌آباد کنونی بوده و سومی در محلهٔ کوی بهار (تپه قشلاق) واقع بوده‌است.

در دوره پهلوی دوم و پس از اصلاحات ارضی، وجود خاک حاصلخیز و چشمه سارهای فراوان این محدوده مهاجرینی را از سایر مناطق کشور به این محدوده کشانده‌است. به‌طوری‌که چندین خانواده ساوه‌ای و قره قانی هسته آبادی عباس‌آباد را در مرکز محله عباس‌آباد و محله قراقانی‌ها را در جنوب محله یزدی‌های کنونی ایجاد کرده‌اند. چندین خانواده مهاجر یزدی با خرید زمین کشاورزی و سکونت در این محدوده هسته آبادی یزدی‌ها را در اطراف خیابان ۲۲ بهمن کنونی در محله یزدی‌های کنونی بنا گذاشته‌اند. چندین خانواده نطنزی هسته اولیه آبادی نطنزی‌ها را در محله چمران کنونی ایجاد می‌کنند و چندین خانواده اصفهانی نیز هسته محله اصفهانیها را در شرق محدوده کنونی محمدشهر ایجاد کردند. چندین خانوادهٔ بختیاری در مرکز اصلی محمدشهر ساکن شدند که خیابان بختیاری نشان همین امر است و البته بختیاری‌ها در حجت آباد نیز بطور گسترده سکونت داشتند. در این دوره به علت توجه خاندان پهلوی به روستای مردآباد و احداث عمارت مادرشاه (همسر دوم رضاشاه پهلوی و مادر محمدرضا پهلوی) در این روستا که بعدها به «شاهدشت» و بعد از انقلاب اسلامی به «ماهدشت» تغییر نام داد، جاده کرج-ماهدشت از اهمیت بیشتری برخوردار گشت و به تدریج آبادی‌های محمدآباد، ولدآباد و سیدآباد در اطراف این جاده ایجاد شدند.

در اواخر دوره پهلوی و پس از انقلاب اسلامی و در فاصله سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۷۵ با توسعه شهرک‌های صنعتی و استقرار صنایع مهم کشور در فاصله تهران و کرج موج جدیدی از رشد در محدوده محمدشهر کنونی آغاز می‌شود. این شهر در مسیر ترانزیت تهران، کرج، اشتهارد و از آنجا به قزوین، همدان و کرمانشاه و همچنین در مجاورت فرودگاه پیام و منطقه ویژه اقتصادی پیام قرار می‌گیرد. در نهایت در سال ۱۳۷۵ محدوده دهستان محمدآباد که از چندین روستا و آبادی تشکیل شده بود با جمعیتی بالغ بر ۵۸ هزار نفر به شهر تبدیل می‌شود و به محمدشهر تغییر نام می‌دهد. در این دوره بی‌کفایتی مسئولان وقت و عدم نظارت کافی باعث شدت گرفتن ساخت و سازهای بدون طرح و برنامه و غالباً بدون نظارت و مجوز در سراسر شهر شد.

در بین سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰ این شهر به دلیل نزدیکی به شهر تهران و کرج، نقش یک شهر خوابگاهی را ایفا می‌کرده‌است و به علت قیمت پایین زمین در آن به نسبت تهران و کرج، مقصد مهاجرین بسیاری از مناطق دیگری بوده که با استفاده از فرصت‌های موجود در کرج و تهران، جویای زندگی و کار بهتر بوده‌اند. این موضوع و بی‌کفایتی مسئولات مجموعاً باعث تفکیک‌های قانونی و بعضاً غیرقانونی باغات و زمین‌های کشاورزی توسط مالکان اراضی باغی و زراعی در محدوده محمدشهر و به ویژه در محله‌های شهرک بعثت، چمران و جعفرآباد می‌شود و این اراضی را به زیرساخت و سازهای مسکونی برده‌است؛ به گونه‌ای که جمعیت محمدشهر در فاصله سال‌های ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ با نرخ رشد ۳٫۰۶ به ۸۳۲۷۲ نفر (۷۹۴۵۱ نفر در محدوده قانونی فعلی) در سال ۱۳۸۵می‌رسد. هرچند که در سال ۱۳۷۹ طرح هادی محمدشهر توسط مشاور باوند تهیه می‌شود، اما در عمل این طرح به علت نوپا بودن نهاد شهرداری در این شهر، تحولات عظیمی که در این شهر در حال رخ دادن بود و همچنین گسست کالبدی و اجتماعی که هنوز در بین هسته‌های روستایی اولیه تشکیل دهنده شهر وجود داشت، از دستیابی به بسیاری از اهداف و پیشنهادات خود در خصوص کنترل توسعه محمدشهر بازمی‌ماند و با ادامه افزایش جمعیت شهر مدیریت شهری را به تهیه یک طرح راهبردی- ساختاری در هماهنگی با تحولات حوزه کرج-شهریار در منطقه کلانشهری تهران وامی‌دارد. مطالعات این طرح از سال ۱۳۸۷ توسط مشاور باوند آغاز می‌شود و در نهایت در سال ۱۳۹۰ به تصویب شورای عالی شهرسازی ومعماری ایران قرار می‌گیرد. این طرح که پهنه بندی عملکردی و فعالیتی را برای شهر پیشنهاد می‌دهد تاکنون به اجرا در نیامده و با نبود یک طرح تفصیلی برای آن همچنان طرح هادی قبلی ملاک عمل شهرداری این شهر قرار دارد.[۵]

با افتتاح متروی محمدشهر در سال ۱۳۸۹ به عنوان یک ایستگاه میان راهی در خط ۵ متروی تهران (کرج-تهران)، جذابیت‌های محمدشهر برای مهاجرپذیری را دوچندان کرد و جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۰ به ۹۹۹۴۰ (۹۶۷۰۸ نفر در محدوده قانونی فعلی) رسید. نزدیکی بیشتر محدوده‌های شمالی این شهر به متروی محمدشهر و آزادراه تهران- کرج جذابیت بیشتری را برای سرمایه‌گذاران مسکن ایجاد کرده‌است و گرایش بیشتری به ساخت و ساز در محلات شمالی شهر همچون محمدآباد، دشت بهشت و سیدآباد مشاهده می‌شود. اراضی بایر و خالی میان هسته‌های روستایی محمدشهر نیز به ویژه در مناطق مرکزی شهر چون حجت آباد، ولد آباد بزرگ و ولد آباد کوچک به سرعت به زیر ساخت و ساز مسکونی می‌رود و الگوی آپارتمان نشینی در غالب ساختمان‌های بلندمرتبه را در این شهر رواج می‌دهد. محلات همایون ویلا (مجتمع ۱۰۰۰ واحدی)، شهرک امیدوار و شهرک طالقانی ماحصل این دست ساخت و سازهای انبوه می‌باشند. در محلات به نسبت فقیرنشین تر شهر نیز به علت عدم مطلوبیت برای سرمایه‌گذاران مسکن از یک سو و عدم توانایی مالی ساکنین در این نواحی به نوسازی ساختمان‌ها، پدیده «پشت بام سازی» یا «پشت بام نشینی» به چشم می‌خورد که در آن مالکین به صورت غیرقانونی اقدام به ساخت طبقات جدید در ساختمان‌های کوتاه مرتبه خود نموده و آن را برای فروش یا اجاره به مهاجرین تنگدست تازه‌وارد عرضه می‌کنند یا برای فرزندانشان که ازدواج کرده و خانواده جدید مستقلی را تشکیل می‌دهند در نظر می‌گیرند؛ بنابراین این سرعت فزاینده جمعیت‌پذیری از یک طرف و بی‌تدبیری و بی‌کفایتی مسئولان شهری از طرف دیگر و فقدان ابزار و سیاست‌های لازم جهت اسکان مطلوب جمعیت موجب بروز ناهنجاری‌های گسترده‌ای در نظام کالبدی و اجتماعی این شهرگردید که از آن جمله می‌توان به ایجاد بافت‌های فرسوده در هسته‌های روستایی این شهر و ایجاد اجتماعات ناپایدار و نابسامان شهر در قالب محلات غیررسمی در حاشیه‌های محمدشهر اشاره کرد.

همان‌طور که اشاره شد، طرح راهبردی-ساختاری این شهر که در ابتدا در شورای توسعه و برنامه‌ریزی استان البرز به تصویب رسیده بود، در سال ۱۳۹۰ به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران رسید و در سال ۱۳۹۱ به شهرداری این شهر ابلاغ شد. به دنبال آن تهیه طرح تفصیلی محمدشهر در سال ۱۳۹۳ توسط مهندسین مشاور مآب آغاز شده‌است. اما همچنان امیدی به بهبود وضعیت معماری شهر و سطح رفاه شهروندان وجود نداردو نارضایتی مردم شهر از مسئولان شهری چند برابر بیشتر از گذشته‌است.

برخی مشکلات[ویرایش]

از مشکلات اساسی مردم محمدشهر می‌توان به نبود بیمارستان، دانشگاه، پارک و فضای تفریحی، کمبود ورزشگاه مناسب و فضای ورزشی، سیستم آب شرب فرسوده و آب شرب بی کیفیت، نبود نظارت بر روند ساخت و ساز شهری، کمبود فضای فرهنگی مانند کتابخانه و فرهنگسرا، فروش مواد مخدر به صورت نقل و نبات، ضعف سیستم دفع فاضلاب شهری، کیفیت پایین آسفالت جاده‌ها و خیابانها و استاندارد نبودن و بعضاً عدم وجود پیاده‌رو و بسیاری مشکلات دیگر اشاره کرد.

گسترش بسیار زیاد فروش مواد مخدر در این شهر و اطرافش بسیار زیاد است، مناطق نسبتاً لوکس آن همایون‌ویلا و سمت شمالی بلوار دشت بهشت می‌باشند. محله‌های قدیمی این شهر که بی‌شباهت به اتابک تهران نیستند در سمت خیابان حافظ و گلستانک قرار دارند به‌ویژه کوچه لاله که به کوچه نانوایی لواشی مشهور است. انفجارهای عظیم که منجر به لرزش کف خانه شود در چهارشنبه‌سوری‌های محمدشهر مشهور است. خیابان ۱۲ متری محمد شهر واقع در پارک بلوار دشت بهشت سال‌ها از آبکشی و کنتور آب شخصی استفاده می‌کرد و مالکان شخصاً هزینه چاه و پمپ آن را تأمین می‌کردند. هم‌زمان با خشکسالی شدید دهه ۱۳۹۰ آب این کوی به مدت یکسال از نوروز ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۶ قطع یا ضعیف بود که منجر به کاهش قیمت خانه‌ها و نصب منبع آب می‌شد. اداره آب هزینه یک میلیون و اندی برای کنتور آب و لوله‌کشی جدید را اعلام کرده بود اما اهالی به دلیل بلاتکلیفی چاه قبلی و تشکیلات پمپ آن حاضر به اقدام برای کنتور نبودند و می‌گفتند که اداره آب قصد مصادره چاه و پمپ آن را دارد از این رو تعداد تقاضا برای کنتور به حد نصاب نمی‌رسید و اداره آب اقدامی نمی‌کرد.

اماکن دولتی و رسمی و غیررسمی[ویرایش]

اداره آب محمد شهر با مشکین آباد مشترک است و در بلوار دشت بهشت نزدیک پمپ گاز قرار دارد. اداره برق در ورودی جعفرآباد، اداره گاز و محابرات نیز در ولدآباد بزرگ قرار دارند. شهرداری محمد شهر بین دشت بهشت و خیابان میهن در خیابان شهرداری قرار دارد که به جاده ماهدشت نزدیک است. بازار روز متحرک کرج و اطراف آن یکشنبه‌ها صبح در زمین‌های خاکی شهرک چمران، و بعدازظهر در ولدآباد بزرگ حضور به هم می‌رسانند. این بازار روز بعد در ماهدشت برگزار می‌شود. درمانگاه این منطقه در بلوار همایون ویلا مشهور به آزادگان است، کلانتری نیز نبش ورودی این بلوار است.

محیط زیست و نگارخانه[ویرایش]

نوشتار وابسته: مشکین‌آباد

بلوار دشت بهشت این منطقه مرکز بزرگترین بازار مبل منطقه می‌باشد (و پاساژهای متعدد) که در انتهای شرقی آن سمت جنوب ایستگاه اتوبوس خیابانی به مرکز مبل امام علی ختم می‌شود و کلیه این خیابانها مرکز فروش مبل و صندلی می‌باشند. مرکز بازار مبل دست دوم در این منطقه در ادامه بلوار دشت بهشت در خیابان سراب (خیابانی که بانک ملی نبش آن است) می‌باشد. زمین‌های این منطقه همچون دو زمین وسیع دقیقاً جنب شورای شهر محمد شهر در جاده ماهدشت به یکی از نواحی مستعد تولید انبوه گرد و غبار تبدیل شده‌است. با وجود مشکلات جاده‌های اطراف محمدشهر همچون پدم به حصارطهماسب برخی مناطق داخل شهری این منطقه به‌طور مکرر آسفالت روی آسفالت سالم می‌شوند و با وجود تیرهای برق سیمانی سالم موجود مجدد تیر سیمانی قرار داده می‌شود.

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خ.
  3. گشت و گذاری در محمدشهر کرج، در: روزنامه آفرینش. بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
  4. مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ مهندسین مشاور پرداراز. 1394. طرح ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی محمدشهر