پل دختر کرج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۵°۴۸′۳۷″شمالی ۵۱°۰۰′۴۱″شرقی / ۳۵٫۸۱۰۲°شمالی ۵۱٫۰۱۱۴۲°شرقی / 35.8102; 51.01142

پل دختر کرج
Imam Zadeh and bridge Solimanyeh by Eugène Flandin.jpg
نام پل دختر کرج
کشور  ایران
استان البرز
شهرستان کرج
اطلاعات اثر
نام محلی پل شاه عباسی کرج
نام‌های دیگر پل سلیمانیه
نوع بنا پل
سال‌های مرمت ۱۳۸۸
دیرینگی سلجوقی و صفوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۵۰۱
تاریخ ثبت ملی ۲۵/۱۲/۱۳۷۹

پل دختر کرج که با نام پل سلیمانیه و پل شاه عباسی هم شناخته می‌شود از سازه‌های دوره صفویه است که بر روی رودخانه کرج ساخته شده است. این پل بر بقایای پلی کهن‌تر منسوب به دوره سلجوقی ایجاد شده است و بازسازی آن در دوره صفوی به این سازه نمای پل‌های دوره صفوی را داده است.[۱][۲][۳] این اثر که با نام پل دختر کرج با شماره ۳۵۰۱ در تاریخ ۲۵/۱۲/۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، در سالیان گذشته بازسازی و مرمت شده است به گونه‌ای که شکل نخستین آن تا اندازه‌ای دگرگون شده است.[۴][۵]

پل تاریخی کرج که در بخش خاوری شهر کرج و در کنار ساختمان تاریخی صمصام منسوب به دوره سلجوقی قرار گرفته است، به دلیل چشم‌انداز شهری آن توانایی تبدیل به منطقه گردشگری را داراست.[۴][۶]

ویژگیهای فنی[ویرایش]

درازای پل نزدیک به ۶۱ متر و پهنای آن بیش از ۷ متر است. پایه میانی پل، جرز قطوری است که دهانه‌هایی در درون آن و در دو طبقه (روی هم رفته چهار دهانه) جایگزین شده تا گذشته از آزاد کردن پل از بار افزون، بخشی از جریان رود در هنگام طغیان را از خود رها کند و از فشار آب بر سطح پایه جلوگیری شود. دهانه‌های بالایی از راه راهروهایی به دهانه بزرگ و کوچک کناری پیوند دارد. طاق دهانه‌های بزرگتر با کمان نیم دایره اجرا شده است، در حالی که کمان دهانه‌های طبقه دوم، به شکل جناغی است. راه دسترسی به دهانه‌های طبقه دوم، از طریق راه پله‌ای است که در دهانه کوچک جایگذاری شده است. این دهانه‌ها همچنین محلی برای استراحت و اتراق به شمار می‌رفته است.[۷] ستون‌های کناری پل، به جای استوار شدن بر بستر رودخانه بر صخره‌ها و شیب دو سوی رودخانه قرار گرفته است و بیشتر از قلوه سنگ و ملات ساروج ساخته شده است اما بدنه اصلی پل با آجر بنا شده است. به ویژه طاق دهانه بزرگتر با دو لایه آجر ساخته شده است. سازه اصلی و باربر که به صورت پله‌ای از پایه تا تاج طاق ادامه دارد، با سه پله به نقطه بالایی پل می‌رسد و برای پر کردن سطح پله‌ای و ناصاف آن طاق دومی ساخته شده است. روی هم رفته، نمای پل به سبب کمان بزرگ آن، دارای شکوه چشمگیری است و چشم‌انداز زیبایی را بر روی رودخانه کرج پدیدمی‌آورد.[۷]

پیشینه تاریخی[ویرایش]

حمدالله مستوفی، از رودخانه کرج و پلی با یک طاق به نام پل خاتون یاد می‌کند که به یادبود زبیده خاتون، همسر محبوب هارون‌الرشید، نامگذاری شده است. با نگاه به بخش اصلی پل دختر کرج که یک دهانه طاقدار بزرگ است، و دیگر اینکه آثار و بقایای مواد و مصالح متعلق به دوران پیش از عصر صفوی هنوز در آن قابل تشخیص است، احتمال می‌دهند که این پل همان پل مورد نظر حمدالله مستوفی است که در دوره صفوی با دگرگونی اندکی بازسازی شده باشد.[۷] با این حال برخی آن را مربوط به دوره سلجوقیان در سده‌های پنجم و ششم هجری می‌دانند که در آن زمان از طریق این پل پیوند میان ری با قزوین و باختر را برقرار می‌شده است.[۲] به هر روی در این که این پل در دوران صفوی بازسازی شده و دگرگونی بنیادین داشته است، تردیدی نیست.

بازسازی پل[ویرایش]

این پل به مرور زمان و بر اثر عوامل طبیعی از جمله جاری شدن سیل و ریزش باران دچار فرسودگی شدید شده و به دلیل کاهش استحکام پایه‌های آن در معرض فرو ریختن و نابودی بوده است.[۲] در سال ۱۳۸۸ بازسازی و بهسازی پل آغاز شد. برای فراهم ساختن بازدید و گذر گردشگران روی این پل تاریخی و بکارگیری از فضای پیرامون پل که دربرگیرندهٔ رودخانه و بستری سبز است ساماندهی روی پل انجام گرفت. بدین منظور پل درحال سنگفرش شدن است و همچنین دو جان پناه در دو سوی پل جاسازی شده و دو پلکان ورودی برای آمد و شد در دو سوی پل انجام شده است.[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران - نشریه الکترونیکی زنان شماره ۱۷ - بناهای تاریخی زنان، بازدید: ۲۷ می ۲۰۱۱
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ کرج نیوز - پل تاریخی کرج در معرض نابودی است، ۲۳ مهر ۱۳۸۶ - بازدید: ۲۷ می ۲۰۱۱
  3. خبرگزاری میراث فرهنگی - پل تاریخی کرج بنایی در معرض ریزش، ۹ آبان ۱۳۸۶- بازدید: ۲۷ می ۲۰۱۱
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ایرنا - محوطه پیرامونی پل تاریخی کرج ساماندهی می‌شود - دوشنبه ۰۴ خرداد ۱۳۸۸
  5. کاظم ملازاده، مریم محمدی، دایرةالمعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی/ بناهای عام‌المنفعه، سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه هنری، تهران ۱۳۷۹، ص ۹۰
  6. خبرگزاری فارس - محدوده پل تاریخی کرج تبدیل به منطقه گردشگری می‌شود، ۲ امردادماه ۱۳۸۶ - بازدید: ۲۷ می ۲۰۱۱
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ملازاده و دیگران، همان، صفحهٔ ۹۰