گویش هورامی

گویش‌های گورانی
سخن‌گویان	عراق و ایران	سال تدوین	۲۰۰۰
منطقه	هورامان
کل سخن‌گو	۴۴٬۰۰۰
خانواده‌های زبانی	هندواروپایی هندوایرانی ایرانی ایرانی غربی شمال غربی زازا-گورانی گویش‌های گورانی
گویش‌ها	هورامی
کدهای زبان
ISO 639-1	هیچکدام
ISO 639-2	–
ISO 639-3	–

هورامی (اورامی) یکی از گویش‌های گورانی است که آن نیز از شاخه شمال غربی از زبان‌های ایرانی غربی است.

گستردگی و گویشوران

هورامان سرزمینی است در دو کشور ایران و عراق که میان مناطق کردنشین واقع شده‌است. گویشوران هوارمی در ایران در دو استان کرمانشاه و کردستان حضور دارند و خود را کرد می‌دانند. نویسنده کتاب جامعه شناسی مردم کرد درباره ایشان می‌گوید: «ساکنان هورامان که هنوز به یکی از گویش‌های گورانی سخن می‌گویند و در آغاز سده کنونی هنوز خود را مردمی جدا از مردم کرد می‌دانستند روایتی در میانشان جاری بود که می‌گفت از مناطق جنوب غربی دریای خزر به این منطقه آمده‌اند اکنون کم کم خود را کرد می‌دانند اما این جریان هنوز کامل نیست.» تفاوت کرد-اورامی هنوز هم در رویدادهای اجتماعی نمود دارد، برای نمونه در هنگام انتخاب مجلس یا شورای اسلامی در مریوان سخن از کرد-اورامی به میان می‌آید و مردم بر سر کاندیدای هم زبانشان رقابت می‌کنند، این به گونه‌ای دیگر در پاوه و جوانرود و نوسود نیز نمود دارد. نیکیتین نیز این نظریه را تایید می‌کند وی بیان می‌کند که اهالی اورامان «ادعا می‌کردند که از اعقاب رستم پهلوان ملی ایران هستند. در آنجا به زبان مخصوصی صحبت می‌کنند و خود را به جای کرد اورامی گویند. در واقع هم از ویژگی‌های دیگرشان چنین به نظر می‌رسد که کرد خالص نباشند. بلکه ممکن است مانند گوران‌ها به بازماندگان قوم ایرانی دیگری تعلق داشته باشند»

تقسیم بندی‌ها

در مورد ماهیت هورامی و جایگاه آن در زبان‌های ایرانی دیدگاه‌ها گوناگون است. ارانسکی این زبان را گونه‌ای از گویش‌های کردی گورانی و زاز دانسته، وی بر این باور است که تفاوت چشمگیر گویش‌های گورانی و زازا با دیگر گویش‌های کردی از لحاظ زبانی بسیاری از محققان را بر آن داشته‌است که این گویش‌ها را از کردی جدا و مرتبط با گویش‌های مرکزی ایران و یا کرانه خزری بدانند. از دیدگاه مکنزی گویش اورامانی مانند دیگر گویش‌های گورانی، دارای برخی مشخصات آوایی است که آن را از گویش‌های کردی جدا می‌کند و از آن نظر، به گویش‌های مرکز ایران نزدیک‌تر است اما بااین حال از دیدگاه دانشنامه بریتانیکا اورامانی به عنوان یکی از گویش‌های گورانی، گویشی از زبان کردی می‌باشد. در طول زمان، به خاطر همسایگی با گویش‌هایی مانند سورانی، دادوستد واژگان میان اورامانی و این گویش‌ها بسیار بوده‌است.