حروف‌چینی کردی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

حروفچینی یکی از بخش‌های اساسی صنعت چاپ و نشر است و هر ناشری باید اطلاعات تخصصی و کاملی در زمینه حروفچینی کامپیوتری داشته‌باشد. به علت نداشتن این آشنایی در میان بسیاری از ناشران زبان کردی، از روش‌های غیر استانداردی استفاده می‌شود که باعث کاهش سرعت انتشار و تأثیر متن و افت کیفیت آثار می‌شود.

الفبای سورانی[ویرایش]

الفبای سورانی در میان کردهای ایران و عراق که تحت تأثیر الفباهای فارسی و عربی بوده‌اند رایج است. الفبای رسمی مورد استفاده دولت محلی کردستان عراق نیز سورانی است.

چیدمان صفحه کلید[ویرایش]

چیدمان صفحه کلید (Keyboard layout) مشخص می‌کند که با فشردن هر کلید از سخت‌افزار صفحه کلید، کدام یونی‌کد به ویندوز برگردد و به اصطلاح چیدمان یا آرایش صفحه کلید را مشخص می‌کند.

چیدمان‌های سورانی[ویرایش]

  • Kurd IT group: این چیدمان با توجه به چیدمان QWERTY طراحی شده تا نیازی به داشتن برچسب روی کلیدها نباشد. اما برای کسانی که به الفبای لاتینی کردی آشنایی ندارند مشکل است. همچنین به خاطر استفاده فراوان از Shift حروفچینی خسته کننده و کند است.

یونی‌کاتب (Uniscribe)[ویرایش]

هنگامی که متنی تایپ می‌شود، یونی‌کدها به ترتیبی که تایپ شده‌اند (نه لزوماً ترتیبی که قرار است نمایش داده‌شوند) در کامپیوتر ذخیره می‌شوند. سپس این برنامه اطلاعات لازم را برای حالت و ترتیب قرار گرفتن حروف در کنار هم را درهنگام چاپ یا نمایش مشخص می‌کند. نسخه‌های مختلفی از Usp10.dll (منبع داده‌های Uniscribe) وجود دارد که نسخه‌های بعد از سال 2002 همه حروف الفبای سورانی را به درستی تحلیل می‌کنند. هر نرم‌افزاری می‌تواند از نسخهٔ جداگانه‌ای از Usp10.dll استفاده کند (مانند مایکروسافت آفیس و گوگل ارث) و یا از نسخه ویندوز استفاده کند.

قلم‌های کردی[ویرایش]

قلم کردی در اصطلاح به قلمی می‌گویند که نگاره‌های(glyph) الفبای سورانی را داشته‌باشد.

قلم‌های Ali[ویرایش]

در حروفچینی با قلم‌های Ali-Font از Keyboard layoutهای عربی یا فارسی استفاده می‌شود و در طراحی قلم به جای نگاره‌هایی از عربی یا فارسی نگاره‌های کردی را قرارداده‌شده‌است. در داخل قلم مثلاً نشانهٔ « َ » را به v کوچک و « ة » را به « ه » کردی تغییر داده‌اند. برای نمونه به جای « ڵهڕ »، « لَةرِ » تایپ می‌شود. تایپ کردی با این قلم‌ها کند و خسته کننده است و حروفچین‌ها دستمزد بیشتری می‌گیرند. vهای کوچک کاملاً غیر حرفه‌ای طراحی شده اند و ظاهر متن یکدست نیست. مشکل وقتی به گذاشتن متن در اینترنت می‌رسد جدی‌تر می‌شود و باید متن را به یونیکد تبدیل کرد.

قلم‌های Unikurd[ویرایش]

«گروه آی.تی کرد» [۱] ابتدا قلم Unikurd Web را که کاملاً یونی‌کد را پشتیبانی می‌کرد برای نمایش در سایزهای ریز روی مانیتور ساخت. Unikurd Web فقط در سایزهای 10 و 11 و 12 قابل خواندن است. بسیاری از سایت‌های کردی از این قلم استفاده می‌کنند. چون حالت پررنگ (Bold) برای آن طراحی نشده و مرز راست نگاره‌ها داخل نگاره‌ها می‌افتد و در حالت ClearType نگاره‌های لاتین با نگاره‌های دیگر قلم هماهنگی ندارد کمتر توسط طراحان حرفه‌ای سایت مورد استفاده قرار می‌گیرد. سایر قلم‌ها که مناسب برای چاپ هستند با جانشین کردن نگاره‌های قلم‌های رایج فارسی و عربی در این قلم ساخته‌شده‌اند. در بسیاری از قلم‌های یونی‌کورد، vهای کوچک با دقت طراحی نشده‌اند و با نگاره‌های دیگر قلم هماهنگی ندارند و در اندازه‌های بزرگ برای چاپ غیرقابل استفاده می‌شوند.

جدول حروف الفبای سورانی در یونی‌کد[ویرایش]

حرف سورانی Latin نام یونی‌کد شماره یونی‌کد
ئ   Yeh with Hamza above 0626
ا A,a Alef 0627
ب B,b Beh 0628
پ P,p Peh 067E
ت T,t Teh 062A
ج C,c Jeem 062C
چ Ç,ç Tcheh 0686
ح Ḧ,ḧ Hah 062D
خ X,x Khah 062E
د D,d Dal 062F
ر R,r Reh 0631
ڕ rr Reh with small V below 0695
ز Z,z Zain 0632
ژ J,j Jeh 0698
س S,s Seen 0633
ش Ş,ş Sheen 0634
ع ' Ain 0639
غ Ẍ,ẍ Ghain 063A
ف F,f Feh 0641
ڤ V,v Veh 06A4
ق Q,q Qaf 0642
ک K,k Keheh 06A9
گ G,g Gaf 06AF
ل L,l Lam 0644
ڵ ll Lam with small V 06B5
م M,m Meem 0645
ن N,n Noon 0646
و W,w-U,u Waw 0648
ۆ O,o Oe 06C6
ۇ Û,û U 06C7
ه H,h Heh Doachashmee 06BE
ه E,e Ae 06D5
ی Y,y - Î,î Farsi Yeh 06CC
ێ Ê,ê Yeh with small V 06CE

نکات:

  • « ه » (Arabic Letter Ae)

در نسخه‌های قبل از سال 2002 از Usp10.dll این حرف به جلویی متصل می‌شد بنابراین از “Arabic Letter Heh”+ “Zero width non joiner” استفاده می‌شد. اما باا توجه به این که ه (E) در یک متن کردی معمولاً بیشتر از حروف دیگر تکرار می‌شود.بنابراین نوشتن آن با دو کاراکتر باعث افزایش اندازه فایل می‌شودو ضمناً برای حذف آن باید دو بار Delete یا Back Space را فشرد.

  • « ه » Heh Doachashmee

اگر از برای حرف کردی استفاده کرد باید برای دو حالت پایانی از “Arabic Letter Heh”+ “Zero width joiner” استفاده کرد که همان مشکلات حرف « ه » پیش می‌آید.

  • « ک » یا « ک »

شاید این دو کاراکتر تفاوت ظاهری چندانی نداشته‌باشند و در طراحی قلم برای هر دو یک نشانه را بکار برد اما در حقیقت کاملاً متفاوتند. این مسئله مخصوصاً در بحث جستجو و در اسناد رسمی بحرانی می‌شود. معمولاً مایلند در ایران از «ک» و در عراق از «ک» استفاده کنند.

جستارهای وابسته[ویرایش]