مهری

مهری
نام	مهری
کشور	ایران
استان	آذربایجان غربی
اطلاعات اثر
نام‌های قدیمی	مهرانو
کاربری	کشور، ناحیه
دیرینگی	آغاز هزارهٔ یکم
مالک اثر	ایران

مهری: ترکیب قومی یا اصل و تبار مردم ماد - لااقل بخش غربی آن سرزمین یعنی ماننا در آن زمان - به قدر کفاف روشن است. با اینکه ممکن است بعضی از اصطلاحات و نام‌های قومی دستخوش دگرگونی شده باشد ولی دلیلی برای نقل و انتقال‌های مهم توده‌های یک قوم و تبار از نقطه‌ای به نقطهٔ دیگر در دست نیست و بدین سبب می‌توان گفت که ترکیب قومی مردم ماد و ماننا بر روی هم از هزارهٔ سوم تا آغاز هزارهٔ اول پ.م. بلاتغییر بوده است. مردم سراسر این ناحیه از دریاچه اورمیه گرفته تا بخش علیای روددیاله از قوم کوتی و لولویی بودند، لولوبیان در نقاط غربی‌تر و کوتیان در نواحی شرقی‌تر مسکن داشتند. گمان می‌رود که سومین عنصر قومییی که به تقریب در همان ناحیه مسکن داشته مهرانیان بوده‌اند. در کتیبه‌های توکولتی نینورتای یکم از کشور مهری یاد شده است . بعدها در قرن هفتم -۶۹۹ - پیش از میلاد گفته شده است که بخشی از مردم ماد به زبان مهرانی سخن می‌گفتند . ناحیهٔ جنوب غربی را عناصر قومی کاسی اشغال کرده بودند و محتملا ساکنان حاشیهٔ کرانهٔ دریای خزر به گروه قومی کاسپی و عیلامی منتسب بودند.

ساکنان دریاچهٔ اورمیه

سرانجام ممکن است که در بعضی نواحی مجاور دریاچه اورمیه بخصوص در مغرب و شمال آن و همچنین در برخی درّه‌های غربی زاگروس عناصر قومی هوریانی زندگی کرده باشند. بااینکه اشارهٔ مستقیمی در مدارک هزارهٔ سوم و دوم پ.م. به عنصر قومی هوری در اراضی ماد آینده نشده است تشبثاتی به عمل آمد تا برخی اسامی خاص هزارهٔ اول پ. م. مربوط به پیرامون دریاچه اورمیه از هوری مشتق شمرند . گذشته از این ماتیانیان که نویسندگان عهد عتیق دریاچه اورمیه را بنام ایشان دریاچه ماتیان یا مانیان خوانده‌اند محتملا هوری بودند.

البته مشابهت الفاظ به تنهایی دلیل نیست ولی یک سلسله نظرات دیگر ما را وامی‌دارد ماتانیان و هوریان را یکی بدانیم. با وجود این احوال چون منابع آشوری بالصراحة اشاره می‌کنند که جلگهٔ جنوبی مجاور دریاچه اورمیه جزو کشور لولویی زاموآ بوده و با در نظر گرفتن اینکه لولوبیان از لحاظ قومی با قبایل هوریان و اورارتوییان بالکل متفاوت بوده‌اند، باید اندیشید که ماتانیان (هوری) فقط در سواحل غربی و شمالی دریاچه اورمیه ساکن بودند.

آداد نراری دوم در پایان قرن دهم پ. م. حمله‌ای به کشور مهری که در نزدیکی کرانه‌های غربی دریاچه اورمیه بود، داشته است . اسرحدون در جنگ با خشثریته در اظهاریه‌ای مبهم می‌گوید: من کشو بارناکا، دشمن محتال و ساکنان تیلاشوری که نامشان در دهان مردم مخرانو است پایمال کردم. این اصطلاح به شهر یا کشور تعبیر می‌شود و از قرن نهم تا هفتم پ. م. جز در این مورد دیده نشده است. ولی از مقابله با متن توکولتی نینورتای یکم و متون تیگلت پیلسر یکم و آداد نراری دوم می‌توان چنین نتیجه گرفت که مهری یا مهرانو معرف بخشی از مردم محلی ماد غربی ( ماننا ) بوده است.

تکمله

اصطلاح مهر یکی از واژه‌های کهن و شاید مقدس در میان ایرانیان بوده و همانطور که آشکار است کیش مهر پرستی منسوب به فریدون پادشاه افسانه‌ای ایران در شاهنامه است. این کیش که تن‌پروری و راحت طلبی از خصائص آن بوده مترداف و همزاد آیین میترائیسم در متون یونانی بوده و شاهنامه دربارهٔ آیین فریدون چنین می‌گوید:

پرستیدن مهرگـان دیـن اوست		تن آسانی و خوردن آیین اوست
اگر یادگـــارست ازو مـــاه مهر		بکوش و برنج ایچ منمـای چهر

با توجه به متون شاهنامه فریدون یکی از مؤسسان سلطنت در ایران و دوران حیات آن بسیار کهن است یعنی دورانی که هنوز دولتی در ایران بوجود نیامده بود. البته تاریخ نگاران به استناد منابع مکتوب و میخی، بنیانگذار پادشاهی در ایران را به دیاکو مؤسس سلسلهٔ ماد نسبت می‌دهند اما فریدون از پادشاهانی است که متقدمتر از دیاکو بوده که به کیش مهرگان گرویده بود. و با این توصیف اصطلاح مهری باید در میان ایرانیان شناخته شده باشد.

جستارهای وابسته

• زاموآ
• ماننا
• پارسوآ
• ماد
• اورارتو

منابع

• ای. م. دیاکونوف. تاریخ ماد. ISBN 964-445-106-6

پیوند به بیرون

|