زاموآ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
زاموآ
نقشه ماد و ماننا.jpg
نام زاموآ
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان آذربایجان غربی و کردستان
اطلاعات اثر
نام‌های قدیمی مازاموآ
کاربری زیست‌گاه
دیرینگی آغاز هزارهٔ یکم پ. م.

زاموآ (به انگلیسی: Zamua)سرزمین‌های واقع در جنوب غربی ماننا، آن‌سوی جبال افقی، بودند که بیشتر به آشور و بابل گرایش داشتند. ایالت زاموآ یا لولو از لحاظ جغرافیایی با آشور سخت مربوط بوده‌است. سراسر زمین‌هایی که از دریاچهٔ اورمیه تا بخش‌های علیای رود دیاله ممتد بود[۱] به معنی بسیط بدین نام موسوم بوده و به طور محدود زاموآ نامیده می‌شده. زاموآ بخش علیای درّهٔ زاب کوچک بوده که خود یکی از شعبه‌های دجله بشمار می‌رفته شعبه‌هایی که در مسیر سفلای آن خاک اصلی آشور را قطع می‌کنند.

سرزمین مزبور در سال - ۸۸۱ پ. م. - بدست آشور ناسیراپال دوم فتح شد و از آن زمان به بعد به « مازاموآ » مشهور و بعدها در سنین سال‌های - ۸۵۰ پ. م. - به دو بخش شمالی و جنوبی تجزیه گشت. بخش شمالی زاموآ را ماننا و بخش جنوبی پارسوآ نامیده شد[۲].

جامعهٔ زاموآ[ویرایش]

تصویر هوایی از زاگروس شمالی

از میان دولت‌هایی که نخست در سرزمین آیندهٔ ماد (ایران) در آن عهد تشکیل شدند و تحت مطالعه قرار می‌گیرند، در آغاز نقش رهبری را دولت‌های کوچک ناحیهٔ زاموآ که مسکن لولوبیان و کوتیان بود بازی می‌کردند. بعد - چنانکه خواهیم دید - دولت ماننا[۳] در آن میان مقام اول را احراز کرد.

جامعهٔ زاموآ آنچنانکه در سالنامه‌های آشور ناسیراپال وصف شده جامعه‌ای بود طبقاتی واجد پیشه‌های حرفه‌ای که در آشور بدان ارج می‌نهادند و بسیار ترقی کرده بوده و بالضروه پیشه‌ها از کشاورزی[۴] تجزیه شده و بدین سبب تولیدات کالایی نیز محتملاً تا اندازه‌ای رونق داشته. ولی این جامعه در دوران بدوی پیدایش طبقات قرار داشت، دولت در آن ضعیف بود و اینجا و آنجای آن سرزمین دولت‌های کوچک وجود داشتند که قادر به پایدری و مقابله با تجاوزات آشور نبودند. تأسیس جامعهٔ طبقاتی را در اینجا باید در نیمهٔ دوم هزارهٔ دوم پیش از میلاد دانست. محتملا جریان پیدایش طبقات بر اثر سلطهٔ موقتی بابل در عهد کاسیان، در سرزمین مزبور تسریع شد.

زاموای داخلی (ماننا)[ویرایش]

در وقایع سال - ۸۸۲ پ. م. - برای نخستین بار به اصطلاح حاکم نشین مازاموا بر می‌خوریم. ولی ایالت مازاموا شامل بخش‌های جنوبی آن نمی‌گردید و ظاهراً چیزی از لشکرکشی - ۸۸۰ پ. م. - نگذشت که مردم آن بخش‌ها استقلال خویش را باز پس گرفتند. باری سلمنسر سوم در سال - ۸۵۹ پ. م. - به سرزمین مزبور لشکر کشید و در سال - ۸۵۵ پ. م. - ناحیهٔ حاکم نیشن[۵] مازاموا به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده بود. بخش شمالی یا زاموای داخلی ماننا نامیده شد که فقط نام یکی از قبایل چندگانهٔ سرزمین ماننا بود.

زاموای خارجی (پارسوآ)[ویرایش]

زاموای خارجی یا «زاموای جنوبی» واقع در جنوب کشور ماننا[۶] قرار داشت این ناحیه به سمت جنوب و جنوب شرقی نامحدود بوده و شاید تا سرزمین پارسیان امتداد می یافت ؛ زاموای جنوبی احتمالا محل اسکان قبایل پارسوایی بوده است[۷]. باید اضافه نمود پارسوآ و ماننا دو قوم و نژاد با آیین، زبان و فرهنگ متمایز بودند که هر دو تحت انقیاد آشوریان بسر می‌بردند و ماننا برای کسب استقلال ظاهراً از پارسوآ پیشی گرفت. هم اکنون اقوام کرد و آذری ساکن در شهرهای بانه، نقده، بوکان، پیرانشهر یادگار مانناییان و پارسواییان هستند.

نخستین شاهکان سرزمین ماننا[ویرایش]

نخستین شاهکان سرزمین پارسوا[ویرایش]

شاهکان و نواحی مسکونی در زاموای جنوبی ( پارسوآ) مذکور در سال‌نامه‌های آشور-ناصیر-پال دوم در سال ۸۸۱ پیش از میلاد.

نواحی مجاور زاموای جنوبی ( پارسوآ)

نواحی و اراضی مسکونی در زاموآ

  • ناحیه کیرّوری
  • ناحیه سمسی
  • ناحیه سیمره
  • ناحیه اولمانیا
  • ناحیه آداعوش
  • ناحیه خارگا
  • ناحیه خارماسا
  • ناحیه لاربوسا
  • کشور گیلزان

قلاع و دهکده‌های متروک دیگر:

  • قلعه آمارو
  • قلعه پارسیندو[۸]
  • قلعه ایریتو
  • قلعه سوریتو
  • قلعه خارتیش
  • دهکدهٔ اوزه
  • دهکدهٔ بیرتو
  • دهکدهٔ لالاگا
  • دهکدهٔ بارا
  • دهکدهٔ دور- لولومه
  • دهکدهٔ بی‌نوسا ( بوناسی )

سال‌نامه‌های آشور ناسیراپال دوم از نقاط مسکونی فوق یاد می‌کنند ولی ظاهرً موفق به تصرف دور لولومه نشدند زیرا که سال‌نا‌مه‌ها فقط از تسخیر و نابودی نقاط مسکونی غیر مستحکم که جزء بخش‌های لاربوسا و بار و بی‌نوسا و همچنین دور لولومه بوده است صحبت می‌دارند و دربارهٔ نقطهٔ اخیرالذکر بخصوص سخنی نرفته است.

  • برگردان لاتینی اصطلاحات مقاله:

Zamua. Nur Adad. Ata. Ameka. Zamru. Arashtua. Bunasi. Musasina. Kirtiara. Kirrvri. Xudon. Simeci. Simera. Ulmania. Adaush. Xarga. Xarmasa. Parsindu. Ammaru. Iritu. Suritu. Uze> Birutu. Alagalag. Bara. Dur Lulume

پانویس[ویرایش]

  1. ناحیهٔ شهرهای کنونی میاندواب، بانه، سلیمانیه، سرپل ذهاب و سنندج
  2. قسمت علیای رود دیاله
  3. مننا، موننی، ماناش
  4. نقاط مسکونی یا دهکده‌های ویژهٔ پیشه‌وران (آهنگران و درودگران) در نواحی مجاور غرب و شمال غربی ایلام در زمان این‌شوشی‌ناک
  5. شاکنّو
  6. مازاموا
  7. ممکن است قبایل لر، بختیاری، قشقایی، لک، کرمانشاهی و بسیاری که بزبان هندواورپایی متکلم‌اند منشأ پارسوایی داشته باشند.
  8. این دژ شاید به پارسیان تعلق داشته باشد به هر حال تجزیهٔ پارسیندو شامل پارس و یندو است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]