محمود حسابی
 |
لحن این مقاله برای دانشنامهٔ ویکیپدیا نامناسب است. لطفا کلمات ستایشگونه و غیر ادبی و عبارات غیردانشنامهای موجود در این مقاله را بزدایید. برای راهنمایی بیشتر صفحهٔ راهنمایی برای نوشتن مقالههای بهتر را ببینید. |
| محمود حسابی | |
|---|---|
 محمود حسابی در جوانی |
|
| زادروز | ۱۲۸۱ تهران |
| درگذشت | ۱۳۷۱ ژنو |
| آرامگاه | تفرش |
| ملیت | ایرانی |
| پیشه | فیزیکدان |
| لقب | پدر فیزیک ایران [۱] پروفسور حسابی |
| مذهب | اسلام |
| والدین | سید عباس معزالسلطنه گوهرشاد حسابی |
| جایزهها | مدال لژیون دونور[۲][۳] |
| وبگاه | |
| http://www.hessaby.com | |
سید محمود حسابی (۱۲۸۱ تهران - ۱۲ شهریور ۱۳۷۱ ژنو[۴]) معروف به پروفسور حسابی [۵] [۶] فیزیکدان، سناتور، وزیر آموزش و پرورش [۴]، بنیانگذار فیزیک دانشگاهی ایران[۷] بود.
محتویات |
[ویرایش] زندگی
پدرش (سید عباس معزالسلطنه) و مادرش (گوهرشاد حسابی) هر دو اهل تفرش بودند. او چهار سال اول دوران کودکیاش را در تهران سپری نمود. در هفت سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت با تنگدستی و مرارتهای دوری از میهن، در مدرسه کشیشهای فرانسوی آغاز کرد. در همان زمان تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی را نزد مادرش فرا میگرفت. او قرآن و دیوان حافظ را از حفظ میدانست. او همچنین بر کتب بوستان، گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی و منشات قائم مقام فراهانی اشراف کامل داشت. حسابی با شعر و موسیقی سنتی ایران و موسیقی کلاسیک غرب به خوبی آشنا بود. او در نواختن ويولن و پيانو مهارت داشت. وی در چند رشته ورزشی نیز موفقیتهایی کسب کرد، از جمله کسب مدرک نجات غریق در رشته شنا در دوران نوجوانی در بيروت.[۲][۳] محمود حسابی در ۱۲ شهریور سال ۱۳۷۱ هجری شمسی در بیمارستان دانشگاه ژنو درگذشت. آرامگاه (خانوادگی) وی در شهر تفرش قرار دارد.[۱][۳][۲]
[ویرایش] تحصیلات
شروع تحصیلات متوسطه او مصادف با آغاز جنگ جهانی دوم و تعطیلی مدارس فرانسوی زبان بیروت بود. از این رو به مدت دو سال در منزل به تحصیل پرداخت. پس از آن در کالج آمریکایی بیروت به تحصیلات خود ادامه داد. در سن هفده سالگی لیسانس ادبیات، و در سن نوزده سالگی لیسانس بیولوژی را اخذ نمود. پس از آن در رشته مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فرانسوی مهندسی در بیروت فارغ التحصیل شد. در آن دوران با اشتغال در نقشه کشی و راهسازی، به امرار معاش خانواده کمک میکرد. او همچنین در رشتههای پزشکی، ریاضیات و ستاره شناسی به تحصیلات دانشگاهی پرداخت.
حسابی در دانشگاه سوربن فرانسه، در رشتهٔ فیزیک به تحصیل و تحقیق پرداخت. در سال ۱۹۲۷ میلادی در سن بیست و پنج سالگی دانشنامه دکترای فیزیک خود را، با ارائهٔ رسالهای تحت عنوان «حساسیت سلولهای فتوالکتریک»، با درجه عالی دریافت نمود.[۲][۳][۱][۸] برخی مدعیاند محمود حسابی تنها شاگرد ایرانی آلبرت اینشتین بودهاست [۲] [۹] در حالی که رضا منصوری معتقد است حسابی آلبرت آینشاین را تنها یکبار در دیداری عمومی ملاقات کرده است و عکس مربوط به ملاقات حسابی با او، مربوط به کورت گودل، ریاضیدان معروف است.[۷]
[ویرایش] مناصب سیاسی
وی در سال ۱۹۵۷ به عنوان سناتور انتخابی تهران وارد مجلس چهارم سنا شد. وی هچنین وزیر آموزش و پرورش کابینه محمد مصدق در سال های ۱۹۵۱-۱۹۵۲ بوده است.[۴]
[ویرایش] فعالیتهای شغلی و اجتماعی
حسابی با وجود امکان ادامه تحقیقات در خارج از کشور، به ایران بازگشت و به پایه گزاری علوم نوین و تاسیس دارالمعلمین و دانشسرای عالی، [۱۰] دانشکدههای فنی و علوم دانشگاه تهران، نگارش دهها کتاب و جزوه و راه اندازی و پایه گزاری فیزیک و مهندسی نوین پرداخت.[۲][۳]
[ویرایش] طرح تاسیس دانشگاه تهران
کلیات طرح تاسیس دانشگاه تهران از سال ۱۳۰۷ توسط محمود حسابی به وزیر فرهنگ وقت آقای حکمت پیشنهاد شد. طرح تفصیلی تاسیس دانشگاه تهران نیز در سال ۱۳۱۰ تهیه و به وزیر فرهنگ تقدیم شد و با تلاشهای حسابی و مذاکرات وی با نمایندگان مجلس، این طرح در سال ۱۳۱۲ به مجلس شورای ملی رفت و در سال ۱۳۱۳ از تصویب مجلس گذشت.[۱۱]
[ویرایش] افتخارات
حسابی به دریافت بالاترین نشان فرانسه لژیون دونور نائل گردید.[۲][۳]
[ویرایش] خدمات
- اولین نقشه برداری فنی و تخصصی کشور (راه بندرلنگه به بوشهر)
- اولین راهسازی مدرن و علمی ایران (راه تهران به شمشک)
- اولین مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران
- پایه گذاری اولین مدارس عشایری کشور
- پایه گذاری دارالمعلمین عالی
- پایه گذاری دانشسرای عالی
- ساخت اولین رادیو در کشور
- راه اندازی اولین آنتن فرستنده در کشور
- راه اندازی اولین مرکز زلزله شناسی کشور
- راه اندازی اولین رآکتور اتمی سازمان انرژی اتمی کشور
- راه اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران
- محاسبه و تعیین ساعت رسمی ایران
- پایه گذاری اولین بیمارستان خصوصی در ایران، به نام بیمارستان گوهرشاد
- شرکت در پایه گذاری فرهنگستان ایران و ایجاد انجمن زبان فارسی
- تدوین اساسنامه طرح تاسیس دانشگاه تهران
- پایه گذاری دانشکده فنی دانشگاه تهران
- پایه گذاری دانشکده علوم دانشگاه تهران
- پایه گذاری شورای عالی معارف
- پایه گذاری مرکز عدسی سازی اپتیک کاربردی در دانشکده علوم دانشگاه تهران
- پایه گذاری بخش آکوستیک در دانشگاه و اندازه گیری فواصل گامهای موسیقی ایرانی به روش علمی
- پایه گذاری انجمن موسیقی ایران و مرکز پژوهشهای موسیقی
- پایه گذاری و برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانی
- پایه گذاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
- پایه گذاری مرکز تحقیقات اتمی دانشگاه تهران
- پایه گذاری سازمان انرژی اتمی ایران
- پایه گذاری اولین رصدخانه نوین در ایران
- پایه گذاری مرکز مدرن تعقیب ماهوارهها در شیراز
- پایه گذاری مرکز مخابرات اسدآباد همدان
- پایه گذاری کمیته پژوهشی فضای ایران
- ایجاد اولین ایستگاه هواشناسی کشور (در ساختمان دانشسرای عالی در نگارستان دانشگاه تهران)
- تدوین اساسنامه و تاسیس موسسه ملی استاندارد
- تدوین آیین نامه کارخانجات نساجی کشور و رساله چگونگی حمایت دولت در رشد این صنعت
- پایه گذاری واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (پژوهش و صنعت در الکترونیک، فیزیک، فیزیک اپتیک، هوش مصنوعی)
- راه اندازی اولین آسیاب آبی تولید برق (ژنراتور) در کشور
- ایجاد اولین کارگاههای تجربی در علوم کاربردی در ایران
- ایجاد اولین آزمایشگاه علوم پایه در کشور [۱]
[ویرایش] موزه دکتر حسابی
اندک زمانی پس از مرگ حسابی در سال ۱۳۷۲، خانه او تبدیل به موزهای شد که در آن وسایل شخصی، مدارک علمی و تحصیلی، نشانها و تقدیرنامهها و عکسهای قدیمی و متن نطقها و نوشتهها در آن به نمایش گذاشته شدهاست. این موزه در خیابان تجریش – خیابان مقصودبیک قرار دارد.
[ویرایش] برخورد با حسابی پس از جمهوری اسلامی
[ویرایش] ستایش از طرف رهبران جمهوری اسلامی
به نقل از روزنامه خراسان زمانی که امام خمینی به اتاقی که عدهای از جمله حسابی در آن حضور داشتند، وارد شد ابتدا به سمت حسابی آمد و وی را دعوت به نشستن کرد و سپس گفت: «شما ۷ نسل خدمت ارزنده به این مرز و بوم داشتهاید و ۷ نسل استاد و دانشجو برای کشور تربیت کردهاید و صلاح نیست که من پیش از شما بنشینم.»[۱۲] همچنین آیت الله خامنهای در سال ۱۳۶۶، طی پیامی به مراسم بزرگداشت حسابی با عنوان «۶۰ سال فیزیک ایران» گفت: «خدمتی که دکتر محمود حسابی به فرهنگ ایران نمودند کمتر از خدمتی نیست که ایشان به علم فیزیک کردند».[۱۳] در مقابل رضا منصوری که در آن زمان رییس انجمن فیزیک ایران بودهاست، میگوید زمانی که انجمن در سال ۱۳۶۶ قصد برگزاری همایشی جهت تجلیل از پدر فیزیک دانشگاهی ایران، حسابی، را داشتهاست به دلیل اینکه او سناتور انتصابی محمدرضا پهلوی بودهاست، از سوی حراست دانشگاه شیراز مورد تهدید قرار گرفته ولی با این وجود این تهدید حداد عادل در بزرگداشت حسابی سخنرانی کردهاست.[۷] امروزه نام بسیاری دبیرستان های نمونه ایران به نام او است.
[ویرایش] برخوردهای اغراق آمیز و انتقاد از آن
اغراقهایی که در بیان مرتبه علمی حسابی و روابط وی با دانشمندان آن عصر در نشریات و کتابهای درسی مطرح شدهاست اعتراض برخی چهرههای دانشگاهی را بر انگیختهاست.
طرح اعطای عنوان مرد علمی سال ۱۹۹۰ در رشته فیزیک از سوی مرکز بینالمللی زندگینامهها (کمبریج) به محمود حسابی، به دلیل بیاعتبار بودن صادرکننده آن خدمات درخشان علمی حسابی را خدشهدار کرد.
رضا منصوری عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و معاون سابق وزارت علوم در مصاحبهای میگوید مرحوم حسابی زمانی مقالهای میفرستد برای مجلهای در پاریس در مورد آنچه در کتب درسی مدارس ما یا برپاکنندگان کتیبهای در دانشگاه اصفهان، آن را نظریهای بسیار عمیق و برتر از نظریههای انیشتین تلقی کردهاند. منصوری ادعا کرد بنابر اسناد تاریخی این مقاله برای داوری به سینج، نسبیتدان معروف، داده میشود که داور به دلیل برخی اشتباهات محاسباتی آن مقاله را برای چاپ نمیپذیرد.[کدام سند تاریخی؟ منبع آن کجاست؟]
هادی اکبرزاده رییس انجمن فیزیک ایران نیز گفت بخشی از مطالبی که در مورد حسابی از جمله همکاری و ارتباط وی با انشتین مطرح میشود اغراقآمیز و غیر واقعی است.[۱۴] وی همچنین گفت: انجمن فیزیک ایران در سالهای اخیر همواره با طرح این قبیل مطالب اغراقآمیز برخورد کرده و از جمله در دوره قبلی هیات مدیره انجمن طی نامهای به ریاست دانشگاه اصفهان به درج برخی مطالب غیرواقعی و اغراقآمیز در کتیبه یادبود حسابی اعتراض کردهاست.[۷] [۱۵]
[ویرایش] برخی عقاید در مورد زنان
محمود حسابی در سال ۱۳۱۲، با تأسیس بیمارستان خصوصی گوهرشاد، کارکنان آن را به رعایت کامل حجاب ملزم کرد.[۱]
آلینوش طریان (نخستین استاد فیزیک زن ایران) در مصاحبهای گفتهاست که در سال ۱۳۲۶ پس از اتمام دورهٔ تحصیلی لیسانس فیزیک در دانشگاه تهران، از محمود حسابی، مدیر وقت گروه فیزیک دانشگاه تهران، درخواست بورس تحصیلی نمود، ولی حسابی با این دلیل که «تو یک زن هستی و تحصیل برای تو تا همین مرحله هم زیاد است» از اعطای بورس تحصیلی به نامبرده خودداری کرد.[۱۶][۱۷]
به گفتهٔ وبگاه «بنیاد پروفسور حسابی»، محمود حسابی احترام فراوانی برای همسر خود قائل بود. و هرگز او را با صدای بلند خطاب نمیکرد.[۱۸]
[ویرایش] آثار
آثار به جای مانده از محمود حسابی در زمینههای فیزیک، زبان فارسی و پژوهشهای فرهنگی شامل ۲۱ کتاب و مقالهاست. برخی از مهمترین آثار وی عبارتند از:[۱۹]
۱- کتابهای فیزیک دبیرستان ۱۳۱۸. [۲۰] [۲۱] [۲۲]
۲- کتابی در تفسیر امواج دوبر در شش رساله، دانشگاه تهران ۱۹۴۶.[۲۳]
۳- مقاله ذرات پیوسته، در نشریه آکادمی علوم آمریکا ۱۹۴۷.[۲۴]
۴- مقاله اثبات نظری بیشتر بودن جرم ذرات شارژ شده به وسیله نور نسبت به الکترون(پیشنهاد تفسیر قانون جاذبهٔ عمومی نیوتون و قانون میدان الکتریکی ماکسول)، گزارش نشریه انجمن فیزیک آمریکا ۱۹۴۸.[۲۵]
۵- مقاله مدل ذرات بینهایت گسترده، نشریهٔ فیزیک فرانسه ۱۹۵۷. [۲۶]
۶- کتاب دیدگانی فیزیک دانشگاه تهران ۱۳۴۰.[۲۷]
۷- رساله نظریه ذرات بینهایت گسترده، دانشگاه تهران ۱۹۷۷.[۲۸]
[ویرایش] منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ «سالشمار زندگی پرفسور دکتر محمود حسابی» (فارسی). روزنامهٔ جامجم. بازبینیشده در ۱۰ فروردین ۱۳۹۰. «۱۳۱۲- تاسیس بیمارستان خصوصی گوهرشاد به یاد مادرش و الزام به رعایت کامل حجاب توسط کارکنان.»
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ Iran Chamber Society
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ دکتر محمود حسابی
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Encyclopædia Iranica,"ḤESĀBI, MAḤMUD"
- ↑ خبر آن لاین
- ↑ فردا نیوز
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ رضا منصوری. «شیّادی زیر لوای نام مرحوم حسابی» (فارسی) (پیدیاف). «از حسابی بنیانگذار فیزیک دانشگاهی ایران، که نظریهای «غلط و بیربط» درمورد ماده نوشت، و با پرداخت تقلبی ایرانش کردند، از حسابی که تنها ده دقیقه در یکی از زمانهای دیدار «اولین مرد علمی سال» دویست دلار عمومی انیشتین با وی صحبت کرده بود، اکنون امامزادهای ساختهاند، سیدی و عارفی حافظ قرآن و دانشمندی در قد و قوارة نیوتون و انیشتین (به کتب درسی مراجعه کنید)...»
- ↑ روزنامه آفتاب
- ↑ «زندگینامه» (فارسی). تارنمای بنیاد پروفسور حسابی. بازبینیشده در ۱۱ تیر ۱۳۹۰.
- ↑ دارالمعلمین و دانشسرای عالی با همت میرزا یحیی خان قره گوزلو وزیر معارف و صنایع مستظرفه تأسیس شد و دکتر حسابی همیاری نمود و توسعه داد.
- ↑ وبگاه دانشگاه تهران
- ↑ روزنامه خراسان
- ↑ «حراج منزل پروفسور حسابی از سوی بانک» (فارسی). بانکی. بازبینیشده در ۱۴ فروردین ۱۳۹۰. «مقام معظم رهبری در سال ۱۳۶۶ زمانی که در کسوت ریاست جمهوری بودند، طی پیامی به مراسم بزرگداشت پروفسور حسابی با عنوان «۶۰ سال فیزیک ایران» در توصیف شخصیت پروفسور حسابی عنوان داشتند: «خدمتی که دکتر محمود حسابی به فرهنگ ایران نمودند کمتر از خدمتی نیست که ایشان به علم فیزیک کردند».»
- ↑ دستیاران آینشتاین که وی با همه آنها مقاله و یا کتاب و بحثهای طولانی ثبت شده دارد شناخته شده هستند: پروفسور برگمن، پروفسور لئوپولد اینفلد، پروفسور ناتان روزن، پروفسور بوریس پودولسکی، پروفسور دیوید بوهم و پروفسور آبراهام پایس. مقاله مشترک دکتر حسابی با آلبرت اینشتین کجاست؟ویدئو: «دکتر محمود حسابی و جعلیات اینترنتی»
- ↑ ایسنا
- ↑ فارس نت
- ↑ «زندگینامهٔ آلینوش طریان» (فارسی). شبکهٔ اینترنتی آفتاب. بازبینیشده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۰. «برای بورس تحصیلی درخواست کرد ولی به دلیل زن بودن او، محمود حسابی - رئیس وقت گروه فیزیک - که تحصیل را تا همینجا برای وی زیاد میدانست با تحصیل او موافقت نکرد.»
- ↑ «استاد و خانواده» (فارسی). تارنمای بنیاد پروفسور حسابی. بازبینیشده در ۱۱ تیر ۱۳۹۰.
- ↑ جزیره دانش
- ↑ فیزیک سال اول دبیرستان
- ↑ فیزیک سال دوم دبیرستان
- ↑ فیزیک سال سوم دبیرستان
- ↑ A Strain Theory of Matter
- ↑ Continuous Particles
- ↑ Theoretical Evidence for the Existence of a Light-Charged Particle of Mass Greater than That of the Electron
- ↑ Modèle de particule infinie
- ↑ دیدگانی فیزیک
- ↑ Theory of Infinitely Extended Particles
- شرح خدمات حسابی در وبگاه دانشگاه تهران
- کتاب استاد عشق، ایرج حسابی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران
- وبگاه رسمی محمود حسابی
- محمود حسابی در جزیره دانش
- پرفسور حسابی در گوگل علمی
- زادگان ۱۹۰۳ (میلادی)
- درگذشتگان ۱۹۹۲ (میلادی)
- اهالی تهران
- دانشآموختگان دانشگاه آمریکایی بیروت
- اهالی تفرش
- مهندسان برق اهل ایران
- فیزیکدانان اهل ایران
- استادان دانشگاه تهران
- دارندگان سمت استاد در دانشگاههای ایران
- دارندگان لژیون دونور
- وزیران فرهنگ ایران
- سناتورهای ایران
- وزیران دولت محمد مصدق
- زادگان ۱۲۸۱
- درگذشتگان ۱۳۷۱
- خاندان حسینی
