تیر (ماه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
<<  تیر  >>
ش ی د س چ پ ج
۱ ۲ ۳ ۴
۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱
۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸
۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵
۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱
۱۳۹۵ خورشیدی

تیر (در فارسی افغانستان:سرطان)، چهارمین ماه سال خورشیدی و ۳۱ روزه است. در این تقویم تیر از روز ۹۴م سال شروع شده و تا روز ۱۲۴م سال را شامل می‌شود و نخستین ماه فصل تابستان است.

برج فلکی تیرماه برج سرطان (خرچنگ) است چهارمین برج فلکی از دایرةالبروج است. نماد این برج خرچنگ (در انگلیسی Cancer) نامیده می‌شود.

در گاه‌شماری رسمی ایران نام این ماه از نام ماه چهارم گاه‌شماری اوستایی نو برگرفته شده‌است. در گاه‌شماری زرتشتی سیزدهمین روز هر برج نیز تیر روز نام دارد[۱] و در تیرروز از تیرماه، جشن تیرگان برگزار می‌شود.[۲] تیشتر، ایزد باران در اسطورههای ایرانی و زرتشتی است.

واژه‌شناسی[ویرایش]

تیرماه در گاهشماری ایرانی از نام تیشتر (در اوستایی:tištrya و در فارسی میانه: tīr یا tištar)، ایزد باران برگرفته شده است که یشتی در اوستا به آن تعلق دارد. پورداود معتقد است که نامگذاری این برج به نام ایزدباران با بارندگی و فراوانی آب در این فصل مربوط نیست، بلکه بیشتر جنبه نیایش و بخشایش برای آب در چنین ماه گرمی دارد.[۲]

در گاه‌شماری‌های دیگر[ویرایش]

در گاهشماری هخامنشیان ماه چهارم در تحریر ایلامی به صورت kar-ma-ba-ta آمده است. بخش نخست واژه همان *garma- «گرما، داغی»، برابر با اوستایی garǝma- و ودایی gharmá- است و بخش دوم آن *pada- «پای، گام» و همچنین «کف (جایی)، مکان و جای» معنی می‌دهد و برابر با اوستایی pada-، ودایی paδá-/padá- است. یوستی (Justi, 1897:272) آنرا «گرماوضع» و هینتس (Hinze, 1957: 66) معنی «گرماپایه» از آن استنباط می‌کند. لکوک (Lecoq, 1977:172) در نام این ماه، معنی زمانی می‌یابد و آنرا «موقع گرما» معنی می‌کند. اشمیت (Schmitt, 2005:27) واژهٔ pada- را به معنی «دارندهٔ جاپای سوزنده»، یا در معنی سببی آن «ایجاد کنندهٔ جاپای داغ» می‌داند. معنای داده شدهٔ اشمیت جنبه اغراق‌آمیزی از این ماه داغ و سوزان است که گویا با سوزش پا تعبیر شده است. بر این اساس این ماه را شاید بتوان «[ماه] پاسوزی» معنی کرد که با وضعیت این ماه برابر با تیرماه امروزی، مناسب می‌آید. در تقویم آسی نیز این ماه Sūsæny از ریشه *sus, *saus به معنی «خشکی، پژمردگی، سوزان» است (Abayev,1970:3).[۲]

رویدادها[ویرایش]

مناسبت‌ها[ویرایش]

  • ۶ - جشن نیلوفر
  • ۱۵ - جشن خام خواری
  • ۲۱ - روز حجاب و عفاف (در ایران)[۴]

نامگذاری‌ها[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «گاه‌شماری اوستایی نو»، ویکی‌پدیای فارسی، دانشنامهٔ آزاد.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ بهار مختاریان. «ماه تیر ماه گرماپایه: جشن تیرگان». پایگاه انسان‌شناسی و فرهنگ، ۴ تیر ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۱ مرداد ۱۳۹۳. 
  3. «تقویم رسمی کشور برای سال ۱۳۸۵ هجری شمسی»، استخراج و تنظیم: شورای مرکز تقویم دانشگاه تهران ـ مؤسسهٔ ژئوفیزیک، مناسبت‌ها از: شورای فرهنگ عمومی. دسترسی در ۴ سپتامبر ۲۰۰۶.
  4. 21م تیر، روز عفاف و حجاب اسناد ملی ایران