ویکی‌پدیا:قطع دسترسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مدیران ویکی‌پدیا می‌توانند به دلایل مختلفی دسترسی کاربران را (اعم از کاربران دارای شناسهٔ کاربری، یا کاربران ناشناس که نشانی IP آن‌ها در کنار ویرایش‌هایشان ثبت می‌شود) برای ویرایش ویکی‌پدیا محدود کنند. به طور کلی هر کاربری که عمداً در ویکی‌پدیای فارسی خرابکاری کند (مثلاً حذف بی‌مورد اطلاعات مفید مقالات یا نوشتن مطالب نامربوط در آنها)، به شخص یا گروهی توهین یا حملهٔ شخصی کند (مستقل از لفظ مورد استفاده)، ایجاد سوء تفاهم کند (مثلاً با تغییر آرا یا امضاها یا استفاده از امضای دیگران)، یا به هر ترتیب دیگری باعث اخلال در روند پیشبرد دانش‌نامه شود، امکان بسته شدن دارد. در تمامی این موارد، قطع دسترسی با هدف حفاظت از ویکی‌پدیا انجام می‌شود، نه برای تنبیه فرد خاطی.

کاربری که قطع دسترسی شده است می‌تواند صفحات ویکی‌پدیا را مشاهده کند ولی امکان ویرایش در صفحات ویکی‌پدیا را (در اکثر موارد) ندارد به جز صفحهٔ بحث خود کاربر.

در مواردی که احتمال برود کاربر به طور ناخواسته یکی از کار‌های بالا را انجام داده‌است، ابتدا به وی تذکر داده می‌شود. در صورت تکرار، چون ثابت می‌شود که کاربر به طور عمدی اقدام به این کار می‌کند، دسترسی وی برای مدتی بسته می‌شود. سپس با هر بار تکرارِ، مدت محرومیت بیشتر می‌شود. کاربرانی که از شناسه‌ها یا IPهای مختلف استفاده می‌کنند ولی مشخص است که شخص واحدی هستند، یک کاربر محسوب می‌شوند.

مدیران ویکی‌پدیا مجازند کاربری را ببندند و یا باز کنند. در صورتی که احساس می‌کنید به اشتباه بسته شده‌اید، با یکی از مدیران سیستم تماس بگیرید. در چنین شرایطی، از این که دسترسی شما به طور موقت قطع شده ناراحت نشوید، بلکه سعی کنید که بفهمید مشکل از چه بوده‌است و پس از باز شدن مجدد حق دسترسی‌تان، آن کار را تکرار نکنید.

تعریف

بستن کاربر یا قطع دسترسی اصطلاحی فنی‌است و به معنی جلوگیری از ویرایش صفحات توسط یک آدرس آی‌پی یا بازه‌ای از آی‌پی‌ها یا یک حساب کاربری (شخص) است. هدف اصلی از این کار، حفظ ویکی‌پدیا و ویرایش‌کنندگان آن از صدمات احتمالی است. مدیران پیش از دخالت باید از شرایط کاری که انجام می‌دهند مطلع باشند؛ به عبارت دیگر، قطع دسترسی مسئلهٔ مهمی است و مدیران باید از قطع دسترسی‌هایی که جنبهٔ پیش‌گیرانه ندارد دوری کنند.

وقتی دسترسی یک کاربر بسته می‌شود، آن کاربر قادر به ویرایش صفحات یا انتقال آن‌ها به صفحهٔ دیگر نخواهد بود. این وضعیت تا زمانی که قطع دسترسی آن کاربر خاتمه یابد ادامه خواهد یافت. اگر دسترسی یک مدیر ویکی‌پدیا قطع شود، علاوه بر موارد فوق، وی قادر به برقراری یا پایان دادن به حفاظت از صفحات نیز نخواهد بود و نمی‌تواند صفحات را حذف کند یا احیا کند. در مورد دیوان‌سالارها نیز همین وضع صدق می‌کند. با این وجود مدیران و دیوان‌سالارها حتی در شرایط قطع دسترسی هم می‌توانند به سایر اختیارات خود دسترسی داشته باشند. (مدیرها در این شرایط هنوز قادر به قطع دسترسی کاربرهای دیگر هستند؛ دیوان‌سالارها نیز در این شرایط هنوز قادر به این که کاربری را مدیر کنند هستند.)

قطع دسترسی نباید تنبیهی باشد

قطع دسترسی نباید برای موارد زیر به کار رود:

  1. در تلافی کار یک کاربر؛
  2. برای بی‌اعتبار کردن کاربران دیگر؛
  3. برای تنبیه کاربر، یا،
  4. جایی که رفتار مشکل قابل توجهی سر نزده باشد.

قطع دسترسی باید پیش‌گیرانه باشد

قطع دسترسی باید در موارد زیر به کار رود:

  1. جلوگیری از صدمات پی در پی و اخلال در ویکی‌پدیا؛
  2. جلوگیری از حضور و ادامهٔ رفتار اخلال‌گرانه، و،
  3. تشویق به مشارکت هم‌سو با قوانین و کاربران دیگر.

قطع دسترسی کاربران بر اساس احتمال تکرار استوار است. به طور مثال اگر کاربری قبلا مرتکب اشتباهی شده و قطع دسترسی او کاری عادلانه است، درست نیست که او را الان ببندید مخصوصا اگر اشتباه را تکرار نکرده باشد.

چه هنگام می‌توان دسترسی کاربری را بست

آن‌چه در ادامه می‌آید رایج‌ترین دلایل قطع‌دسترسی است.

به عنوان یک قاعدهٔ کلی، وقتی شک دارید، قطع دسترسی نکنید؛ به جای آن با دیگر مدیران در این رابطه مشورت کنید.

مدیران هنگام برخورد با کاربران جدید باید مراقب باشند. کاربران جدید معمولا با سیاست‌ها و رهنمود‌های ویکی پدیا نا‌آشنا هستند و مشارکت‌هایشان ممکن است در ابتدا اخلال‌گرانه باشد. برخورد قاطع با کاربران جدید ممکن است باعث دلسردی آن‌ها شود. ببینید: لطفاً با چماق به استقبال تازه‌واردها نروید.

محافظت

قطع دسترسی ممکن است برای محافظت از حقوق، اموال یا امنیت بنیاد ویکی‌مدیا، کاربرانش یا عموم انجام شود. قطع دسترسی برای محافظت در موارد زیر می‌تواند ضروری باشد:

  • اقدام به حمله‌های شخصی؛
  • تهدید شخصی و قانونی کاربران ویکی‌پدیا (حتی در خارج از ویکی‌پدیا)؛
  • اقداماتی که به امنیت کودکان مربوط است، بر طبق این؛
  • افشای اطلاعات خصوصی دیگر کاربران (بدون توجه به درستی یا نادرستی اطلاعات)؛
  • نقض حق تکثیر مداوم و دستبرد فکری؛
  • ارسال‌های مدارم مطالب بدون مرجع، با مرجع ضعیف یا نادرست، یا اطلاعات توهین‌آمیز بالقوه درباره افراد زنده
  • حساب‌هایی که به خطر افتاده ظاهر می‌شوند

در صورتی که قطع‌دسترسی در برخورد به افشای اطلاعات کاربران و یا در مواردی که کاربران را در معرض خطر قرار می‌دهد باشد موضوع را به ویکی‌پدیا:هیئت داوری اطلاع دهید و برای پاک کردن دائمی اطلاعات افشا شده از شخصی که دسترسی پنهان‌گری دارد بخواهید که اقدام به حذف آن کند.

اخلال

دسترسی کاربر هنگامی که در روند عادی ویکی‌پدیا و کار دیگر ویرایش‌گران اخلال ایجاد کند یا نزاکت را رعایت نکند قطع خواهد شد. قطع دسترسی برای جلوگیری از اخلال در موارد زیر ضروری است:

فقط اخلال‌گر

بعضی از حساب‌های کاربری به عنوان حساب‌های خرابکار تشخیص داده می‌شوند و دسترسی آن‌ها بدون اخطار قطع می‌شود و معمولا بی‌پایان:

  • حساب‌هایی که فقط برای کار خاصی ایجاد شده‌اند، مثل خرابکاری؛
  • حساب‌های کاربری دست‌جمعی (وقتی که گذرواژهٔ حسابی به صورت عمومی و برای عموم پخش گردد)؛
  • نام‌های کاربری نامناسب؛
  • ربات‌هایی که اقدام به انجام عملی غیر از وظایف محول شده به ایشان بکنند.

پراکسی‌های گمنام و باز

قبل از این که اقدام به قطع دسترسی این پراکسی‌ها شود، باید دقیقاً از این که آدرس‌های آی‌پی مورد نظر مربوط به یک پراکسی گمنام باز هستند اطمینان حاصل شود. در هنگام قطع دسترسی، باید پیام مناسب در صفحات کاربری مربوط به آی‌پی‌های این پراکسی‌ها وارد شود. بسته به این که دسترسی به طور کامل بسته می‌شود یا فقط دسترسی بدون نام (بدون ورود به سیستم با حساب کاربری) از این آی‌پی‌ها مسدود می‌شود، متن پیام نیز متفاوت خواهد بود.

اجرای سیاست طرد

تحریم در ویکی‌پدیا، یک گزینه رسمی برای جلوگیری از ویرایش کاربر(ان) در یک یا چند مقاله‌است. قطع دسترسی عملی فنی برای اجرای این سیاست است.

گریز از قطع دسترسی

مدیران می‌توانند مدت قطع‌دسترسی کاربری که با نقض وپ:زاپاس قطع دسترسی را دور زده است افزایش دهند و حساب زاپاس را نیز قطع دسترسی کنند. .

چه زمانی نباید از قطع دسترسی استفاده کرد

تقاضای شخصی برای بسته شدن

گاهی کاربران به دلایلی مثلا رفتن به مرخصی تقاضای بسته شدن خود را می‌کنند که چنین درخواست‌هایی معمولاً مورد مخالفت قرار می‌گیرند.

اختلاف نظر

مدیران نباید در زمانی که با کاربر دیگری بر سر محتوای مقاله‌ها اختلاف نظر دارند، آن کاربر را ببندند؛ به جای این کار، آن‌ها باید این اختلاف نظر را گزارش کنند تا سایر مدیران به آن رسیدگی کنند.

استثنای این مورد زمانی است که کاربری در مقاله‌ای که متعلق به فرد زنده ای است، مطالبی فتنه‌آمیز، بدون منبع یا با منبع ضعیف، اضافه کند. گاهی مدیران مجبورند در این گونه موارد این سیاست را نادیده بگیرند و اقدام به محافظت صفحه و بستن کاربر بنمایند.

بستن برای آرامش

بستن کوتاه مدت کاربری که در مباحثه‌ای عصبانی گشته صرفاً جهت آرام کردن او نباید صورت بگیرد، چرا که موجب بدتر شدن شرایط می‌شود. به هر حال، کاربر عصبانی‌ای که دارد اخلال می‌کند را می‌توان برای اجتناب از اخلالگری‌های بعدی بست.

توضیح قطع دسترسی

قطع دسترسی مسئلهٔ مهمی است. جامعهٔ ویکی‌پدیا انتظار دارد که قطع‌دسترسی‌ها فقط با دلایل روشن و بر پایهٔ دلایل قابل بررسی و عدالت انجام شوند و در صورت درخواست تمام موارد و دلایل قطع دسترسی برای دیگر ویرایشگران یا مدیران قابل بررسی باشد.

آگاه‌سازی کاربر قطع‌دسترسی شده

مدیران حتماً باید دلیل روشن و مشخصی برای قطع دسترسی بیاورند. در دلیل قطع دسترسی باید تا جایی که ممکن است از به کار بردن اصطلاحات فنی که ممکن است کاربر متوجه آن نشود دوری کرد. مدیران می‌بایست پس از قطع دسترسی، با پیامی حاوی ذکر دلایل شفاف و قابل درک در صفحهٔ بحث کاربر، او را آگاه کنند مگر اینکه دلیل خوبی برای عدم انجام این کار داشته باشند. معمولاً ساده‌تر است که این کار زمانی که دسترسی کاربر قطع می‌شود انجام شود، تا مدت‌ها پس از آن.

وقتی که در حال اعمال قطع دسترسی هستید در صفحهٔ قطع دسترسی فرمی از پیش آماده شده وجود دارد که دلایل مختلف و رایج قطع دسترسی در آن آمده است . دلایل و موارد دیگر نیز به بخش توضیحات قطع دسترسی قابل افزودن هستند. کاربران می‌توانند از قطع دسترسی و دلایل آن با استفاده از الگو‌های مختلف مطلع شود؛ ببینید رده:الگوهای قطع دسترسی.

موارد مورد اهمیت دیگر

اگر برای یک قطع دسترسی موارد یا اطلاعاتی بود که مدیر بررسی کنندهٔ دیگری نیاز به دانستن آن خواهد داشت، مدیر قطع دسترسی کننده موظف است که آن اطلاعات را در توضیح قطع دسترسی قرار دهد. به طور مثال:

  • هنگامی که اطلاعات و شواهدی وجود دارد که ممکن است واضح نباشد یا به هر شکلی به آن مورد مربوط باشد؛
  • اگر اجماعی برای باز شدن یک کاربر وجود داشته باشد و با مدیر قطه دسترسی کننده برای باز کردن هماهنگ نشده باشد؛
  • شرایط خاصی برای رفع قطع دسترسی باشد.

شواهد محرمانه

اگر نیاز باشد کاربری بر پایهٔ شواهدی بسته شود که همهٔ مدیران نباید از آن مطلع شوند، چنین مواردی باید به هیئت داوری یا کاربری با دسترسی پنهان‌گری یا بازرسان کاربر فرستاده شوند. این گروه از کاربران توانایی انجام اقداماتی دارند که در سطح جامعهٔ ویکی‌پدیا قابل مشاهده نیست و اقدامات آن‌ها به شدت کنترل می‌شود. جامعهٔ ویکی‌پدیا اقدام شخصی مدیران را در مواردی که شواهد قابل مرور دوباره نیستند، نمی‌پذیرد.

استثنا در این بخش مدیرانی هستند که دسترسی پنهان‌گری یا بازرسی‌کاربر را نیز دارند. چنین مدیرانی می‌توانند اقدام به قطع دسترسی‌هایی کنند که شواهد و دلایلش نباید در سطح جامعهٔ ویکی‌پدیا پخش شود، این مدیران ممکن است شواهدی داشته باشند که با استفاده از ابزار بازرسان کاربر یا پنهان‌گری قابل مرور باشد. همهٔ قطع دسترسی‌هایی که اینگونه انجام می‌شوند باید توسط هیئت داوری بررسی شوند.

خاتمه دادن به قطع دسترسی

میانبر:

مدیران نباید قطع دسترسی انجام شده توسط یک مدیر دیگر را بدون مشورت قبلی با آن مدیر خاتمه دهند. امکان دارد که دلیل اعمال قطع دسترسی کاملاً واضح بیان نشده باشد، و به علاوه مشورت با آن مدیر به حکم ادب و عقل سلیم ضروری است. اگر مدیری که قطع دسترسی را انجام داده در دسترس نیست، یا مدیران نمی‌توانند در مورد قطع دسترسی به توافق برسند، بحث در تابلوی اعلانات مدیران توصیه می‌شود.

اگر قطع دسترسی ناشی از یک اشتباه واضح بوده‌است و نه یک قضاوت نادرست (مثال آن وقتی است که نام حساب کاربری که باید بسته شود اشتباه نوشته شود و منجر به بسته شدن حساب دیگری بشود)، و مدیری که قطع دسترسی را انجام داده در دسترس نباشد، لازم نیست که ابتدا با او مشورت شود. در غیر این صورت باید با مدیر مربوطه مشورت انجام شود.

خاتمه به قطع دسترسی در موارد زیر تقریبا هیچگاه پذیرفته شده نیست:

  • در مواردی که مصداق جنگ قدرت‌ها باشد.
  • باز کردن خود اگر توسط مدیری دیگر بسته شده‌اید.
  • تسهیل عمدی ویرایش توسط پروکسی‌های باز و حساب‌هایی که برای سواستفاده باز شده‌اند.
  • باز کردن در مواردی که بستن طبق تصمیم مستقیم و شفاف کمیته حکمیت یا نظارت باشد و در بین اعضای فعال فعلی این کمیته اجماع شفاف و واضحی در مورد این بازکردن نباشد.

هرکدام از این موارد می‌تواند سبب مجازات مدیر بخاطر سواستفاده از ابزار مدیریتی(احتمالا شامل بازپس گیری اختیارات مدیریتی) حتی در اولین مورد انجام این تخلف شود.

تغییر گزینه‌های قطع دسترسی

مدیران می‌توانند در مواقع ضروری دسترسی یک کاربر را موقتاً باز کنند تا دوباره و با گزینه‌های دیگری دسترسی وی را قطع کنند (مثلاً وقتی که بستن یک حساب کاربری باعث قطع دسترسی تعداد زیادی از کاربرانی که به سیستم وارد نشده‌اند نیز می‌شود، یا زمانی که کاربری که دسترسی‌اش قطع شده، از امکان ارسال پست الکترونیکی به کاربران سوء استفاده می‌کند).

قطع دسترسی موقتی

برخی انواع قطع دسترسی، در پاسخ به شرایطی موقتی صورت می‌گیرند، و بعد از برطرف شدن این شرایط، باید خاتمه داده شوند:

  • قطع دسترسی نشانی IP متعلق به پروکسی باز، زمانی که آن پروکسی بسته شده باشد.
  • قطع دسترسی رباتهایی که دچار اشکال شده‌اند، زمانی که اشکالشان رفع شود و دوباره اجازه ویرایش داشته باشند.
  • قطع دسترسی به خاطر تهدیدهای قانونی، زمانی که آن تهدیدها دیگر مطرح نباشند.

آموزش و هشدار

همهٔ ما زمانی تازه‌کار بودیم و از بیشتر ما اشتباهاتی سر زده. به همین دلیل است که باید در برخورد با تازه کارها بردبار بود. قبل از اعمال بستن دسترسی، بهتر است تلاش شود که کاربر را با سیاست‌های ویکی‌پدیا آشنا کرد و دربارهٔ رفتارهای اشتباهشان به آنها هشدار داد.

البته هشدار پیش‌نیاز بستن کاربر نیست، مخصوصاً در مواردی که برای نگه‌داری ویکی‌پدیاست. اما مدیران عموماً باید مطمئن شوند که کاربر با سیاست‌ها آشناست و به آنها مجال کافی دهند تا رفتار خود را با سیاست سازکار کنند. بستن کاربرانی که پیش‌تر با سیاست‌ها آشنا شده‌اند و مجال کافی داشته‌اند نیازی به هشدار دیگری ندارند.

اجرای قطع دسترسی

در این قسمت به نکات مهم در هنگام بستن دسترسی کاربر در ویکی‌پدیا پرداخته می‌شود.

مدت زمان بستن دسترسی

هدف از بستن دسترسی جلوگیری است، نه مجازات. مدت زمان قطع دسترسی باید متناسب با احتمال این باشد که کاربر رفتار نامناسب خود را تکرار کند. قطع دسترسی‌های بلندتر برای کاربری که وقفه مکرر ایجاد می‌کند برای کاهش بار مدیریتی است. مدیران باید این دو مورد را در نظر بگیرند:

  • شدت رفتار کاربر،
  • آیا کاربر پیش‌تر این رفتار را به کار گرفته.

هر چند مدت بستن کاربر بسته به مورد متفاوت است، الگوهایی بازی برای آن وجود دارد:

  • معمولاً برای رفتار اخلالگرانه ۲۴ ساعت و در صورت تکرار خطا این مدت بیشتر می‌شود،
  • حساب‌هایی که فقط برای خرابکاری استفاده می‌شوند می‌توانند بدون هیچ هشداری به صورت بی‌پایان بسته شوند.
  • معمولاً قطع دسترسی‌های برای محفاظت از ویکی‌پدیا تا زمانی که به حفاظت نیاز باشد انجام می‌شوند؛ در بیشتر موارد بی‌پایان.

تفاوت بین قطع دسترسی و تحریم

تفاوت اصلی تحریم و قطع دسترسی آن است که تحریم یک تصمیم اجتماعی برای سلب حق ویرایش است، و بستن یک روش فنی برای اعمال چنین تحریمی.

نرم‌افزار مدیاویکی امکان این که جلوی ویرایش را به طور انتخابی بگیرد ندارد. کاربرانی که از ویرایش در برخی صفحه‌ها یا موضوع‌ها تحریم شده‌اند باید فوراً از این صفحه‌های و موضوع‌ها پرهیز کنند. در غیر این صورت، از بستن به عنوان روشی برای اعمال تحریم استفاده خواهد شد. چنین بستنی امکان ویرایش در دیگر صفحه‌ها را هم از کاربر می‌گیرد، اما به این معنی نیست که آن‌ها از ویرایش در کل سایت تحریم شده‌اند، و چنین کاربرانی عضوی از جامعهٔ ویکی‌پدیا می‌مانند.

کاربری که از کل ویکی تحریم شده، به طور کامل از پروژه بیرون انداخته شده است. در مدت تحریم، چنین کاربری عضوی از جامعهٔ ویکی‌پدیا دانسته نمی‌شود و این بر روی واکنشی که نسبت به وی نشان داده می‌شود اثر می‌گذارد.