واسکولیت
| واسکولیت | |
|---|---|
 | |
| سندرم چرگ اشتراوس | |
| تخصص | ایمنیشناسی، آنژیولوژی، روماتولوژی  |
رگآماس،[۱] واسکولیت یا التهاب رگ (به انگلیسی: Vasculitis) به گروه وسیعی از بیماریهای التهابی رگهای خونی (سرخرگها، سیاهرگها و مویرگها) گفته میشود.[۲]
منظور از رگآماس حالتی است که دیوارهٔ سرخرگها، سیاهرگها یا مویرگها دچار التهاب و ورم میشود. وقتی این التهاب رخ میدهد، مسیر جریان خون میتواند تنگتر شود یا حتی بسته شود و همین باعث میشود خونرسانی به اندامها و بافتها مختل شود. در نتیجه، بافتی که خون کافی دریافت نمیکند ممکن است آسیب ببیند یا کارکردش کاهش پیدا کند.[۳][۴]
علت بروز التهاب رگها گوناگون است؛ گاهی دستگاه ایمنی بدن به اشتباه به رگها حمله میکند، گاهی عفونت یا دارو محرک این واکنش میشود. نشانهها نیز بسته به اینکه کدام رگها درگیر شدهاند متفاوتاند؛ از درد و خستگی گرفته تا تب، تغییر رنگ پوست یا مشکلات در اندامهایی مانند کلیه و ریه.[۵][۶]
در رگآماس، رگها دچار ورم و التهاب میشوند و همین میتواند مسیر خون را مختل کرده و به اندامهای مختلف صدمه برساند. گاه واسکولیت اولیه است، یعنی بیماری مستقیماً بر اساس درگیری رگهای خونی شکل میگیرد، و گاه التهاب رگ بهعنوان یکی از تظاهرات بیماری دیگری بروز میکند. برای نمونه، لوپوس نوعی واسکولیت ثانویه است. نامگذاری و طبقهبندی واسکولیتها بیشتر بر اساس نوع و محل رگ درگیر انجام میشود. این بیماریها نه واگیر هستند و نه میتوان مانع از بروز آنها شد.[۷][۸]
بیماریزایی
[ویرایش | اشتراکگذاری]بیماریزایی (پاتوژنز):
- کمپلکسهای ایمنی
- پادتنهای ضد سیتوپلاسم نوتروفیلها (ANCA)
تغییرات قابل مشاهده در نمونههای بیوبسی بافت نشانگر وجود التهاب در دیواره رگ و درجات متفاوتی از تخریب آن هستند. التهاب دیواره عروق ممکن است موجب تشکیل لختههای خونی در دیواره رگ که باعث باریک شدن یا انسداد آن میگردد، افزایش نفوذپذیری رگها که موجب افزایش آب میان بافتی و تورم عضو مجاور رگ میشود، و با شیوع کمتری پارگی عروق و خونریزی میتواند باعث تخریب نسج گردد.
طبقهبندی
[ویرایش | اشتراکگذاری]- درگیری در رگهای بزرگ: آرتریت تمپورال (Giant cell arteritis)، آرتریت تاکایاسو
- درگیری در رگهای متوسط: پلی آرتریت ندوزا (PAN)، نشانگان کاوازاکی، پلیآنژئیت میکروسکوپی، گرانولوماتوز وگنر
- درگیری در رگهای کوچک و کاپیلار: پورپورای هنوخ شوئن لاین، سندرم چرگ اشتراوس (Churg–Strauss syndrome)، بیماری بورگر.
تظاهرات بالینی
[ویرایش | اشتراکگذاری]علایم بالینی متنوع بوده به نوع و محل رگهای درگیر بستگی دارد. تظاهرات سیستمیک اغلب مانند تب، کاهش وزن و خستگی میباشد. تغییرات آزمونهای آزمایشگاهی (ESR;CRP) نشان دهنده التهاب میباشند. علائم موضعی مثلاً در پلی آرتریت ندوزا زخمهای پوستی و نفریت، در گرانولوماتوز وگنر سینوزیت و در آرتریت تمپورال سردرد است.
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ مصوب فرهنگستان، دفتر پانزدهم
- ↑ Glossary of dermatopathological terms. DermNet NZ (in English) Retrieved on 2009-01-08.
- ↑ [(https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/vasculitis/symptoms-causes/syc-20363435) "Vasculitis - Symptoms and causes"]. Mayo Clinic. Retrieved 2 نوامبر 2025.
{{cite web}}: مقدار|url=را بررسی کنید (کمک) - ↑ [[[:en:Vasculitis]](https://en.wikipedia.org/wiki/Vasculitis) "Vasculitis"]. Wikipedia. Retrieved 2 نوامبر 2025.
{{cite web}}: مقدار|url=را بررسی کنید (کمک) - ↑ [(https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11138767/) "Cutaneous and systemic vasculitis: an updated review"]. Clinical Reviews in Allergy & Immunology. 2024. Retrieved 2 نوامبر 2025.
{{cite journal}}: مقدار|url=را بررسی کنید (کمک) - ↑ [(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30501545/) "Vasculitis in clinical practice"]. The Lancet. 2018. Retrieved 2 نوامبر 2025.
{{cite journal}}: مقدار|url=را بررسی کنید (کمک) - ↑ [(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545186/) "Vasculitis"]. NCBI Bookshelf. Retrieved 2 نوامبر 2025.
{{cite web}}: مقدار|url=را بررسی کنید (کمک) - ↑ [[[:en:Systemic vasculitis]](https://en.wikipedia.org/wiki/Systemic_vasculitis) "Systemic vasculitis"]. Wikipedia. Retrieved 2 نوامبر 2025.
{{cite web}}: مقدار|url=را بررسی کنید (کمک)
- واشینگتن، درمانهای طب داخلی. تهران ۲۰۰۷
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Vasculitis». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۹.