جرب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جرب
Sarcoptes scabei 2.jpg
هیره خارشی، عامل بیماری جرب
طبقه‌بندی و منابع بیرونی
تخصص infectious disease
آی‌سی‌دی-۱۰ B86
آی‌سی‌دی-9-CM 133.0
دادگان بیماری‌ها 11841
مدلاین پلاس 000830
ئی‌مدیسین derm/382 emerg/517 ped/2047
پیشنت پلاس جرب
سمپ D012532

جَرَب یا گال (به انگلیسی: Scabies) یک بیماری انگلی خارش‌دار بوده و عامل آن بندپایی از گروه هیره‌ها به نام هیره خارشی[۱] است. هیره‌های خارشی موجوداتی شبیه کنه اما بسیار کوچکتر و میکروسکوپی و ماده‌های آن‌ها با طولی در حدود ۰٫۴۵ تا ۰٫۳ میلی‌متر هستند. مایت (mite) یا هیره عامل بیماری گال، بنام سارکوپت اسکیبی (sarcopt scabie) نوع انسانی است که 8 پا دارد. نوع حیوانی باعث گال نمی‌گردد و حیوانات نقشی در انتقال گال ندارند. مایت توسط چشم دیده نمی‌شود و تنها در لایه اپیدرم یعنی سطحی‌ترین لایه پوست زندگی می‌کند و طول عمر ان 30 روز است. انواع ماده مایت روزانه تا 90 تخم می‌گذارندکه در عرض 10 روز بالغ می‌شوند و از این رو افراد بالغ مبتلا به گال بطور متوسط حداکثر 100 مایت بالغ در پوست خود دارند. [۲] [۳] [۴]

نام گال از زبان فرانسوی گرفته شده‌است.[۵]

این بیماری از شایع‌ترین بیماری‌های پوستی خارش‌دار در جهان است. خارش به دلیل تراوش‌های بدن انگل است. انگل تونل‌های متعددی در داخل پوست حفر می‌نماید و در آن‌ها زندگی و تخم‌گذاری می‌کند. انگل همه جای پوست را می‌تواند درگیر سازد ولی شایع‌ترین نواحی پشت و کف دست‌ها، فضاهای بین انگشتان، مچ، آرنج، زیر بغل، کشاله ران و نوک سینه هستند. خارش معمولاً شبها شدیدتر است.

انتقال معمولاً از راه تماس مستقیم پوست فرد بیمار با پوست فرد سالم است؛ البته از راه استفاده از لباس زیر آلوده یا رختخواب آلوده نیز بیماری منتقل می‌شود.عامل انتقال به دیگران مایت ماده است که از طریق تماس نزدیک در اعضای خانواده یا از طریق تماس جنسی منتقل می‌گردد. در خصوص انتقال از طریق وسایل، اختلاف نظر وجود دارد ولی این روش انتقال در خصوص گال نروژی مورد توافق همگان است. دوره کمون بیماری بطور متوسط 6-2 هفته است و لذا 6-2 هفته بعد از آلوده شده بیمار، علایم ظاهر می گردد هرچند ممکن است این زمان به کوتاهی چند روز یا به بلندی چند ماه باشد.[۲] [۳][۴]

مایت بطور مستقیم باعث صدمه به بیمار نمی‌گردد بلکه این واکنش سیستم ایمنی خود فرد است که سبب بروز علایم می‌شود. سیستم ایمنی فرد مبتلا نسبت به خود انگل یا محصولات آن مثل تخم یا مدفوع و بزاق مایت، حساس شده و به آن‌ها واکنش می‌دهد و سبب ایجا خارش یا ضایعات پوستی می‌شود. از همین رو است که در بار اول ممکن است تا ایجاد حساسیت و بروز علایم مدت زمانی سپری گردد در حالیکه وقتی فرد برای بار دوم مبتلا به گال می گردد بدلیل حساسیت قبلی و وجود سلول‌های خاطره‌ای واکنش ایمنی از نوع یک (تیپ فوری) بروز کرده و شخص بلافاصله دچار علامت می‌گردد.[۲] [۴][۳]

جرب و طب سنتی[ویرایش]

طب سنتی علت بروز جرب را رطوبتی میداند که محیط را برای رشد انگل آن مساعد می‌کند. جرب در طب سنتی به دو بخش خشک و تر تقسیم بندی شده‌است. چنانچه اعظم خان چشتی در کتاب شریف اکسیر اعظم و دیگر کتب طب سنتی آورده شده: در نوع تر آن که ریم و زرداب از آن ترشح می‌شود و گاهی خون غلیط و سیاه جریان می یابد، گاه باشد که در آن حیوان مشابه تخم شپش متولد گردد و این دلالت بر رقت ماده کند.[۶] [۷]

درمان[ویرایش]

درمان با پماد پرمترین، شامپو لیندان پماد کروتامیتون و محلول گامابنزن هگزاکلراید می‌باشد. معمولاً همه اعضای خانواده باید همزمان درمان شوند.علاوه بر بیمار باید تمامی افراد خانواده و یا هر کسی که با وی تماس نزدیک داشته نیز درمان گردد. بعلاوه باید تمامی لباس‌ها و وسایل خواب وسایل حمام از جمله لیف و حوله‌ها و هر آنچه که با بدن بیمار تماس طولانی داشته نیز همزمان با درمان پاکسازی گردند. برای این امر وسایل گفته شده باید با آب داغ شست‌وشو داده شوند و س‍پس در حرارت بالا خشک گردند. گروهی نیز قرار دادن وسایل فوق در آب آغشته به لیندان به مدت 12 ساعت و سپس شستشوی آن را توصیه می‌نمایند. اگر امکان این اقدامات فراهم نبود می‌توان وسایل و البسه فوق‌الذکر را در یک کیسه پلاستیکی قرار داد و درِ آن را به مدت 10 روز بست. [۸]

باید توجه داشت که درمان گال موضعی است و از این رو باید نهایت دقت را بکار برد که هیچ نقطه‌ای از بدن نباید بدون دارو بماند و بیمار باید دقت کامل در مالیدن دارو به نقاط مخفی مثل زیر ناخن‌ها و زیر حلقه ازدواج و نواحی چین‌دار بدن مثل زیر پستان‌ها و کشاله ران‌ها داشته باشند و در عین حال باید نواحی که در دسترس قرار ندارند مثل بین کتف توسط فرد دیگری به درمان آغشته گردد. گال در بزرگسالان سر و صورت را مبتلا نمی‌سازد و لذا اقدامات فوق از گردن به پایین انجام می‌شود ولی در شیرخواران و افرا پیر و آنانی که مبتلا به نقص ایمنی هستند باید از فرق سر تا نوک پا دارو مالیده شود.[۸]

کرم پرمترین 5٪ 12-8 ساعت روی بدن باقی بماند و یک هفته بعد یعنی روز هشتم درمان مجدداً تکرار شود. این دارو در شیرخواران کمتر از دو ماه توصیه نمی‌شود و در این محدوده سنی توسط FDA تأیید نشده‌است هر چند گزارش‌هایی از کاربرد موفقیت امیز ان در این طیف سنی وجود دارد.[۹] این دارو در زنان حامله ممنوع نمی‌باشد ولی مدت ماندن ان در روی پوست زن حامله بجای 12-8 ساعت تنها 2 ساعت است. [۸]

لوسیون لیندان 1٪ یا گاما بنزن هگزاکلراید داروی قدیمی‌تری است که بدلیل عوارض مغزی و عصبی بخصوص در سن زیر 2 سال و در طی حامگی و شیر دهی و هچنین بدلیل بروز مقاومت به ان، در حال حاضر داروی خط اول نمی‌باشد [۱۰] [۱۱] و در بعضی مناطق کاربرد آن ممنوع شده‌است. [۱۲]

پماد کروتامیتون را باید بیشتر یک داروی کمکی دانست تا درمانی. این دارو در بعضی منابع برای کودکان توصیه شده[۱۳] ولی بنا به اظهارات CDC اداره FDA انرا برای مصرف در کودکان تأیید نکرده‌است. [۱۴]

پماد گوگرد یا سولفور با غلظت 10٪-5٪ و اغلب بصورت 6٪ در نوزادان که داروی پرمترین توصیه نشده‌است، کاربرد دارد. در شیرخواران کمتراز ۲ماه درمان سولفور۶٪ در وازلین که برای سه‌دوره‌ی متوالی۲۴ساعته به‌کار می‌رود.[۲]

باید توجه داشت که درجاتی از خارش و ضایعات پوستی علی‌رغم درمان مناسب ممکن است تا 4-2 هفته پس از درمان همچنان باقی بماند و این امر نباید به منزله شکست درمان تلقی گردد.[۸]

روند بیماری[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • اعظم خان، محمد. اکسیر اعظم. چاپ دوم. تهران: المعی، ۱۳۹۵. 
  • ارزانی دهلوی، محمد اکبر. طب اکبری. چاپ اول. تهران: چوگان، ۱۳۹۴. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Scabies». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۴ اکتبر ۲۰۰۹.
  1. Sarcoptes scabiei
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ Bolognia Jean L, Jorizzo Joseph L, Schaffer Julie V, Dermatology 3rd ed (2012) Elsevier, ISBN: 9780723435716 Ebook ISBN: 9780702051821 pp: 1424-1426
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ Habif Thomas P., Dinulos James G. H., Chapman M. Shane, Skin Disease Diagnosis and Treatment 4rd ed (2018) Elsevier, ISBN:978-0-323-44222-0 E-ISBN:978-0-323-44223-7 pp: 329-333
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Griffiths Christopher E. M., Barker Jonathan, Bleiker Tanya, Chalmers Robert, Creamer Daniel, Rook’s Textbook of Dermatology 9rd ed (2016) John Wiley & Sons, ISBN: 9781118441190 pp: 34.39-34.47
  5. لغتنامه دهخدا: گال.
  6. اعظم خان، اکسیر اعظم، ۵:‎ ۲۸۵۹.
  7. ارزانی دهلوی، طب اکبری، ۲:‎ ۴۶۶.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ مرتضوی حسین، فیروز علیرضا، شهیدی محمد، درسنامه بیماری‌های پوست،چاپ اول ویرایش دوم 1395، سپید برگ، صص: 144-138
  9. Quarterman MJ1, Lesher JL Jr.. «Neonatal scabies treated with permethrin 5% cream». 
  10. Hay RJ (2009). "Scabies and pyodermas—diagnosis and treatment". Dermatol Ther. 22(6): 466–74. doi:10.1111/j.1529-8019.2009.01270.x. PMID 19889132.
  11. "FDA Public Health Advisory: Safety of Topical Lindane Products for the Treatment of Scabies and Lice". Fda.gov. 2009-04-30. Archived from the original on 2010-11-26. Retrieved 2010-11-14.
  12. Humphreys, EH; Janssen, S; Heil, A; Hiatt, P; Solomon, G; Miller, MD (March 2008). "Outcomes of the California ban on pharmaceutical lindane: clinical and ecologic impacts". Environmental Health Perspectives. 116 (3): 297–302. doi:10.1289/ehp.10668. PMC 2265033 . PMID 18335094.
  13. http://www.greendept.com/maximpulse/permethrin/treatingchildrenandinfant.html
  14. https://www.cdc.gov/parasites/scabies/health_professionals/meds.html