نهاد (دستور زبان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

نهاد قسمتی از جمله است که دربارهٔ آن سخن می‌گوییم؛ یعنی کاری را انجام می‌دهد و یا صفت و حالتی را به آن نسبت می‌دهیم.[۱]

به دیگر سخن، نهاد واژه یا گروهی از واژگان یک بند است که دربارهٔ آن خبری می‌دهیم.[۲] یعنی صاحب خبر است.[۳] هر بند (جمله ساده) دارای دو بخش نهاد و گزاره است. نشانهٔ نهاد هم‌خوانی آن با شناسه است. نهاد معمولاً پیش از گزاره می‌نشیند. نهاد توسط گزاره تکمیل می‌شود.

نمونه: هوا سرد است. [نهاد: هوا] [گزاره: سرد است (که شامل فعل هم میشود)].

انواع نهاد[ویرایش]

نهاد به دو نوع تقسیم می‌شود: فاعل و مسند الیه.

فاعل نهادی است که کاری انجام داده است. یعنی اینکه پیام بند به انجام عملی توسط او اختصاص دارد. برای نمونه:

پرویز [فاعل] رفت [فعل].

عادل [فاعل] توپ را شوت کرد [فعل].

مسند الیه نهادی است که به آن صفت یا حالتی را نسبت می‌دهیم. برای نمونه:

هوا [مسند الیه] سرد [مسند] است.

نیما [مسند الیه] خوشحال [مسند] است.

جمله اسمیه و جمله فعلیه[ویرایش]

به بندی که دارای فاعل است بند فعلیه (در متون قدیمی جمله فعلیه) و به بندی که دارای مسند الیه است بند اسمیه (در متون قدیمی جمله اسمیه) گفته می‌شود. فعلیه یا اسمیه بودن بند ارتباط مستقیمی با فعل جمله دارد.

مثال‌هایی درمورد نهاد[ویرایش]

بنی آدم [نهاد] اعضای یک‌ پیکرند

‌که در آفرینش ز یک گوهرند ‌[۴]

چو عضوی [نهاد] به درد آورَد روزگار

دگر عضوها را نمانَد قرار ‌[۴]

تو [نهاد] کز محنت دیگران بی‌غمی

‌نشاید که نامت نهند آدمی ‌[۴]

منابع[ویرایش]

  1. انوری، حسن: دستور زبان فارسی. اصفهان ۱۳۹۰.
  2. دستور زبان فارسی-دکتر پرویز ناتل خانلری
  3. زبان فارسی ۱، ص۸
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ شعر از شیخ مصلح الدین، سعدی شیرازی