حرف اضافه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

حرف اضافه یکی از پاره‌های سخن است که برای بیان رابطه‌ای یا برای ساختِ ساختارهای دستوری به‌کار می‌رود.

حرف اضافه معنای مستقل ندارد و کاربرد آن در زبان فارسی گاهی در بندها برای نقش‌نماییِ کلمات پیش و پسِ خود است. بسته به موقعیتش، "حرف اضافه" را می‌توان به دو گونهٔ «حرف اضافه پیشین» با «حرف اضافه پسین» تقسیم کرد. حرف اضافه پیشین، همان‌گونه که از نامش پیداست، پیش از یک واژه می‌آید و حرف اضافه پسین برعکس. گونهٔ رایج آن در زبان فارسی حرف اضافه پیشین است.

حرف اضافه پیشین[ویرایش]

مهم‌ترین حرف اضافه‌های پیشین زبان فارسی عبارت‌اند از: به، از، در؛
مهم‌ترین حرف اضافه‌های پیشین زبان انگلیسی عبارت‌اند از: to ،for ،with؛
حرف اضافه پیشین می‌تواند از ترکیب چند واژه درست شده‌باشد، مانند: بعد از، in front of.

حرف اضافه پسین[ویرایش]

برخی زبان‌ها دارای حرف اضافه پسین هستند. زبان فارسی دارای یک حرف اضافه پسین به‌عنوان نقش‌نمای مفعول مستقیم است، این حرف اضافه پسین را است. هر واژه‌ای در جمله که پس از آن بیاید مفعول مستقیم بند است.

زبان پشتو دارای حرف اضافه‌های پسین زیادی است؛ ازجمله: «لِپاره» به‌معنای «برایِ». مثال:

د حسن لپاره: برایِ حسن.

تقسیم‌‌بندی براساس تعداد واژه‌ها[ویرایش]

حرف اضافه‌ها به دو گروه ساده و پیچیده تقسیم می‌شود.

  • حرف اضافه ساده که شامل یک واژه به‌عنوان حرف اضافه است؛ مانند:

علی را

از خدا

  • حرف اضافه پیچیده یا حرف اضافه مرکب که شامل چند واژه است؛ مانند:

پس از باران بعد از انقلاب در مقابلِ تورانیان در برابرِ حمله

حرف اضافه پیچیده در زبان پشتو حتی شامل ترکیب حرف اضافه پیشین و پی‌افزوده است؛ مانند:

له حسن سره: همراهِ حسن

په کور کی: در خانه

تر میز لاندی: زیرِ میز

پر میز باندی: روی میز

حرف اضافه پیچیده در زبان کُردیِ سورانی، شامل ترکیب حرف اضافه پیشین و پی‌افزوده نیز به‌کار می‌رود؛ مانند:

له ساڵ دا: در سال (در هر سال)

به ده‌ستم ـه‌وه (به ده‌ستمه‌وه): در دستم

له ده‌ستم ـه‌وه (له ده‌ستمه‌وه): از دستم

در فارسیِ کهن نیز حرف اضافه پیچیده شامل ترکیب حرف اضافه پیشین و پی‌افزوده وجود داشته و به‌مرور از میان رفته‌است؛ مانند:

به دریا در: در دریا

در خانه اندر: در خانه

جستارهای وابسته[ویرایش]