سید ابوالفضل برقعی قمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عالم مسلمان
دوران نوین
Borgee.jpg
نام: سید ابوالفضل برقعی قمی
عنوان: آیت الله
زادروز: ۱۲۸۷ خورشیدی
مرگ: ۱۳۷۰ خورشیدی
تبار: ایرانی
منطقه: نجف، قم
مذهب: شیعه
زمینه‌های فعالیت: دین
ایده‌های قابل‌ذکر: سلفی‌گری (بازگشت به سلف صالح)
آثار: سوانح ایام

سید ابوالفضل برقعی (نام کامل: سید ابوالفضل ابن الرضا برقعی قمی، زادهٔ ۱۲۸۷ - درگذشتهٔ ۱۳۷۰)، از روحانیون تجدید نظر طلب و یا آنطور که موافقانش می‌گویند اصلاح گر دینی بود.[۱]

خانواده و دوران جوانی[ویرایش]

او در شهر قم و در خانواده‌ای شیعه مذهب به دنیا آمد. پدرش فردی زاهد و فقیر بود. مادرش سکینه سلطان، دختر شیخ غلام‌رضا قمی بود. برقعی از سن ده سالگی پای در مکتب گذاشت، تعلیم و قرائت قرآن را فراگرفت و سپس نزد شیخ عبدالکریم حائری از عالمان سرشناس شیعه رفت تا مراحل تحصیلش را ادامه دهد. او برای تخصص در علم فقه و اصول فقه به نجف رفت و سه سال در آنجا سپری کرد و از مرجع شیعه سید ابوالحسن اصفهانی کسب علم نمود. برقعی قبل از مراجعت به ایران، تصدیق اجتهاد را از سید ابوالحسن اصفهانی دریافت کرد. پس از ورود به ایران وی علاوه بر تدریس و تحقیق در علوم دینی، مسائل سیاسی را نیز پی گیری می‌کرد. او به سید ابوالقاسم کاشانی علاقه داشت و وقتی کاشانی در تبعید بود، برقعی با وی ارتباط داشت و هنگامیکه کاشانی به ایران بازگشت این ارتباط صمیمی‌تر و گرم تر شد و به امامت مسجد گذر وزیردفتر منسوب شد. وی در طول عمر خود بسیار از جهل و نادانی مسلمین مأیوس شد و علت مستعمره بودن ممالک مسلمین را جهل مردم و عمل نکردن به قرآن می‌دانست. در دوران حکومت پهلوی و همچنین در انقلاب اسلامی مورد اذیت و آزار قرار گرفت و همچنین چندین بار ترور شد که بر اثر جراحات آخرین ترور فوت نمود.[۲]

تغییر دیدگاه[ویرایش]

برقعی پس از تحقیقات و مطالعاتی که در زمینه علوم دینی کرده بود، در سن ۴۵ سالگی مدعی شد که در مذهب شیعه، خرافات زیادی وجود دارد که خلاف متون دینی هستند و بر اساس گفته خودش، سعی کرد تا با این خرافات مبارزه کند. از آن به بعد، وی اصلاحاتی در ایده و نظرهای خود ایجاد کرد، از جمله مخالفت با بزرگ نمایی علی بن ابیطالب، زیر سؤال بردن توسل به امامان و محدود کردن خمس تنها برای غنایم جنگی، هم چنین او انتقاداتی نیز به حوزه علمیه و برخی روحانیون کرد. وی معتقد بود که «قرآن احتیاج به تفسیر ندارد، چون تفسیر نظر انسانی است در حالی‌که قرآن سخنان خداوند است و هر فرقه‌ای به نفع خودش قرآن را تفسیر می‌کند اما باید برای غیر عرب زبان، قرآن را خوب ترجمه نمود نه تفسیر».

آغاز تحول فکری برقعی، از یک جهت به تأثیرپذیری او از علامة مصلح سید مصطفی حسینی طباطبایی و استاد حیدرعلی قلمداران بازمی‌گردد، و نیز به آنچه که در پی تألیف کتاب «درسی از ولایت» دریافته بود. کتاب مذکور، به طور مفصل و مدلّل، اندیشة ولایت تکوینی را که برخی علمای دینی غالی، در زمان وی آن را ترویج و تبلیغ م ینمودند، رد می‌کرد. این اثر علامة برقعی باعث عکس العمل‌های گوناگون و درگیری‌های فکری میان موافق و مخالف گردید و غالیان در رد آن، کتاب‌ها نوشتند و سخنرانی‌ها کردند.

وی در کتاب «تضاد مفاتیح‌الجنان با قرآن» می‌گوید:

ازجمله خرافاتی که در میان عوام مسلمین حتی در میان عالم نمایان رواج دارد و نتیجه سکوت علما است، اعتقاد به کرامات و معجزات از قبور ائمه یا اعقاب آنها و سایر بزرگان دین است. در حالی که چنین اعتقاداتی مخالف اصل «توحید» و عقاید اصیل اسلامی و قرآنی است[۳]

.

چون برخی از کتاب‌های محمد عبدالوهاب و ابن تیمیه (مثل "توحید") را به فارسی ترجمه کرد و از آرای ایشان حمایت می‌کرد، وی را به وهابی بودن متهم کردند هر چند خود برقعی این اتهام را به شدت رد می‌کرد و اعلام نمود که دوستدار اهل بیت است.

گروهی از مخالفانش، عقاید برقعی و همفکرانش را ناشی از نفوذ عقاید وهابی‌ها می‌دانند و به این دلیل به آنها شیعیان وهابی می‌گویند. باور کلی اینست که وی تا آخر عمر به امامان شیعه معتقد و شیعه از دنیا رفته‌است.[۴]

روش برقعی در استنباط احکام شرعی[ویرایش]

برقعی معیارهای سه‌گانه‌ای دارد که نقش مرجعیت فقیه مسلمان برای استنباط احکام و عقاید دینی را بازی می‌کند:

۱) معیار اول، قرآن کریم به همراه سنت قطعی؛ برقعی بر این معیار، سخت تأکید می‌کند، و از همین‌جا می‌توان او را از جملة کسانی شمرد که «قرآنیان شیعه» نامیده شده‌اند.

۲) معیار دوم، فهم متقارن و تطبیقی اسلام است. منظور برقعی از «مقارن» آن است که رجوع به روایات و نصوص آراء و عقاید عموم مسلمین باید به عنوان معیار شناخته شود، نه یک مذهب واحد جدای از دیگر مذاهب! دیگر این که شواهد و قرائن را از عموم منابع موجود اسلامی گردآوری کنیم تا مفهوم اسلامی و حکم شرعی الهی را به دست آوریم.

۳) معیارسوم: عقل؛ برقعی در نقد احادیث، همان گونه که به قرآن استناد وتکیه م یکند، برعقل صریح سلیم نیز کاملاً تکیه و تأکید دارد.[۵]

آثار[ویرایش]

در سال‌های اخیر اکثر آثار وی در خارج از ایران وبطور عمده توسط منابع اهل سنت منتشر شده‌است.[۶]

پانویس[ویرایش]

  1. جعفریان صفحهٔ ۸۷۷
  2. جعفریان صفحهٔ ۹۰۶
  3. تضادمفاتیح با آیات قرآن وبگاه سید ابوالفضل برقعی
  4. پاسخگو
  5. نظریة السنة فی الفکر الإمامی الشیعی، استاد حیدر حب الله، صص 647 - 6
  6. وبگاه کتابخانه عقیده

منابع[ویرایش]