پلیاستر
پلیاستر (Polyester) (کدهای PET یا PES) یک نوع بسپار (پلیمر) است که از کنار هم قرار گرفتن مولکولهای کوچکتر به نام «استر» ساخته میشود. استرها خودشان ترکیبهای شیمیایی هستند که از واکنش یک «الکل» و یک «اسید» به وجود میآیند. وقتی تعداد زیادی از این استرها پشت سر هم به هم وصل شوند، زنجیرهای بلند و پایدار ساخته میشود که به آن «پلیاستر» میگویند.[۱]
پلیاسترها در زندگی روزمره خیلی کاربرد دارند. یکی از معروفترین نمونهها همان الیافی است که در پارچههای لباس میبینیم. پارچههای پلیاستری سبک هستند، چروک نمیشوند، زود خشک میشوند و برای همین در صنعت پوشاک بسیار پرکاربردند. علاوه بر لباس، پلیاسترها در ساخت بطریهای نوشیدنی (مثل بطریهای آب معدنی از جنس PET)، فیلمهای پلاستیکی، روکشها و حتی قطعات صنعتی هم استفاده میشوند.[۲]
پلیاسترها از مواد شیمیاییای ساخته میشوند که یا در واکنشهای طبیعی مانند کاتین موجود در پوستهٔ گیاهان به وجود میآیند، یا در نتیجهٔ سنتزهای بسپارش پلهای مانند پلی بوتیرات تولید میشوند. برخی پلیاسترهای طبیعی و تعدادی از پلیاسترهای مصنوعی قابلیت تجزیه زیستی دارند، اما بیشتر پلیاسترهای سنتزی این ویژگی را ندارند. بسته به نوع ساختار، پلیاسترها میتوانند ترموپلاستیک یا ترموست باشند. همچنین گونههایی از پلیاسترها وجود دارند که در سختیسازها حل میشوند، اما بیشتر پلیاسترها از نوع ترموپلاستیک هستند.[۳]
پلی استرها بیشتر در ساختار الیاف مصنوعی بکار میروند.
الیاف مصنوعی حاصل از دیمتیل ترفتالات (DMT) یا اسید ترفتالیک و اتیلن گلیکول (الیاف پلی استر استاندارد یا نوع تجاری تریلنٰ terylene) یا از ۱ و ۴ در متیلول سیکلوهگزان (نوع وستان (vestan) یا کودل (kodel) که به روش ذوبریسی تولید میشوند.
تولید انبوه این الیاف از سال ۱۹۴۵ آغاز شدهاست و امروزه این لیف با تولید جهانی ۲۱ میلیون تن در سال ۲۰۰۲ بیشترین سهم تولید را در بین الیاف به خود اختصاص دادهاست.
خصوصیات: چگالی g/cm۳ ۱٫۳۸، نیروی پارگی بسیار زیاد، کشسانی خوب، مقاومت سایشی، ثبات بسیار خوب نوری، مقاومت بالا در برابر اسیدهای معدنی و آلی (در اسید سولفوریک غلیظ تجزیه میشوند)
الیاف پلیاستر چروک و نمدی نمیشوند و همچنین جمع نمیشوند، بهراحتی شستشو و بهسرعت خشک میشوند. حالات قابل عرضه: نخهای فیلامنتی، الیاف مقطع (قابل اختلاط با پشم، پنبه، و نوع قابل استفاده در فرش) دسته الیاف، الیاف لایی، تکفیلامنتها و پارچههای بیبافت (به انگلیسی: spunbond fabric) و انواع الیاف میانتهی الیاف هالو (به انگلیسی: Hollow fiber) و الیاف دو جزئی اند.
انواع پلی استر
[ویرایش]پلیاستر لیفی گرمانرم (به انگلیسی: thermoplastic fiber) است و در اثر حرارت تغییر حالت میدهد درحالیکه در دمای بالا مشتعل میشود. پلیاستر بالاترین سختی و مدول کشسانی و هاشتبا جذب آب کم و حداقل جمع شدگی در اثر حرارت نسبت به الیاف مصنوعی دیگر را دارد. پلیاستر غیراشباع (UPR) رزین ترموست است که فایبرگلاسهای تقویتشده از پلیاستر غیراشباع کاربردهای گستردهای در بدنهٔ قایقها و قسمتهایی از بدنهٔ خودروها دارد. با توجه به ترکیب زنجیره اصلی خود پلیاستر میتواند:
| Composition of the main chain | Homo- or copolymer | Examples of polyesters | Examples of manufacturing methods |
|---|---|---|---|
| Aliphatic | Homopolymer | پلیگلیکولید or Polyglycolic acid (PGA) | Polycondensation of glycolic acid |
| اسید پلیلاکتیک (PLA) | Ring-opening polymerization of lactide | ||
| پلیکپرولاکتون (PCL) | Ring-opening polymerization of caprolactone | ||
| Polyhydroxyalkanoate (PHA) | |||
| Polyhydroxybutyrate (PHB) | |||
| Copolymer | Polyethylene adipate (PEA) | ||
| Polybutylene succinate (PBS) | Polycondensation of succinic acid with ۴٬۱-بوتاندیول | ||
| Poly(3-hydroxybutyrate-co-3-hydroxyvalerate) (PHBV) | بسپار ناهمگن of 3-hydroxybutanoic acid and 3-hydroxypentanoic acid, butyrolactone and valerolactone (oligomeric aluminoxane as a catalyst) | ||
| Semi-aromatic | Copolymer | پلیاتیلن ترفتالات (PET) | Polycondensation of terephthalic acid with ethylene glycol |
| پلیبوتیلن ترفتالات (PBT) | Polycondensation of terephthalic acid with ۴٬۱-بوتاندیول | ||
| Polytrimethylene terephthalate (PTT) | Polycondensation of terephthalic acid with ۳٬۱-پروپاندیول | ||
| Polyethylene naphthalate (PEN) | Polycondensation of at least one naphthalene dicarboxylic acid with ethylene glycol | ||
| Aromatic | Copolymer | Vectran | Polycondensation of ۴-هیدروکسیبنزوئیک اسید and 6-hydroxynaphthalene-2-carboxylic acid |
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ Encyclopaedia Britannica, "Polyester", Encyclopaedia Britannica. دسترسی در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵.
- ↑ Encyclopaedia Britannica, "Polyester", Encyclopaedia Britannica. دسترسی در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵.
- ↑ Rosato, Dominick V.; Rosato, Donald V.; Rosato, Matthew V. (2004). Plastic product material and process selection handbook. Elsevier. p. 85. ISBN 978-1-85617-431-2.
- این متن مقاله از کتاب فرهنگ تشریحی علوم و تکنولوژی الیاف اقتباس شدهاست.
- انواع پلیمیر:فیلم پلی استر
↑ دکتر احمد موسوی شوشتری و مهندس محمدعلی توانایی، ۱۳۸۴، ص ۱۵۴ انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی امیرکبیر
