کفش ورزشی
کفش ورزشی (اسنیکرز در آمریکا، یا ترینرز در بریتانیا)، که با نامهای دیگری مانند کتانی (در ایران) نیز شناخته میشوند، کفشهایی هستند که بیشتر برای ورزش یا دیگر فعالیتهای بدنی طراحی شدهاند، اما بهطور گسترده برای پوشاک روزمره و غیررسمی نیز پوشیده میشوند.
این کفشها در میانههای قرن بیستم توسط شرکتهایی مانند کانورس، نایکی و اسپالدینگ محبوب شدند. مانند دیگر بخشهای صنعت پوشاک جهانی، تولید کفش نیز به شدت در آسیا متمرکز است و نه کفش از هر ده کفش در آنجا تولید میشود.[۱]
نامها
[ویرایش]اسنیکرز یا کفشهای ورزشی با نامهای گوناگونی شناخته شدهاند که بسته به منطقهٔ جغرافیایی و دگرگونیها در طول دههها متفاوت بوده است. اصطلاح "کفشهای ورزشی" بهطور معمول برای کفشهایی به کار میرود که در دویدن روی جاده یا پیست، یا ورزشهای درون سالن مانند بسکتبال پوشیده میشوند، اما بهطور معمول کفشهای ورزشهایی که روی چمن انجام میشوند مانند فوتبال و راگبی را شامل نمیشود؛ این کفشها در آمریکای شمالی عموماً به عنوان "کلیٹ" (cleats) و در انگلیسی بریتانیایی به عنوان "بوت" یا "استادز" (boots or studs) شناخته میشوند.[۲]
واژه "sneaker" اغلب به هنری نلسون مککینی آمریکایی نسبت داده میشود که نماینده تبلیغاتی شرکت N. W. Ayer & Son بود. او در سال ۱۹۱۷ از این اصطلاح بهرهگیری کرد زیرا زیره لاستیکی باعث میشد پوشنده کفش بیصدا حرکت کند. این واژه دستکم از سال ۱۸۸۷ مورد بهرهبرداری بوده است، زمانی که روزنامه بوستون ژورنال به "sneakers" به عنوان "نامی که پسرها به کفشهای تنیس میدهند" اشاره کرد. نام "sneakers" در ابتدا به بیصدایی زیرههای لاستیکی روی زمین اشاره داشت، در برابر کفشهای رسمی استاندارد با زیره چرمی سخت که صدا میدادند. کسی که کفش کتانی میپوشید میتوانست بیصدا نزدیک شود (در انگلیسی: sneak up)، در حالی که کسی که کفشهای استاندارد میپوشید نمیتوانست.[۳]
پیشینه
[ویرایش]نخستین بار ایدهٔ ساخت کفش ورزشی توسط یک مخترع آمریکایی به نام چارلز گودیر به ثبت رسید. وی به وسیله جوش اکسیژن لاستیک، کفش درست کرد.
فرهنگ
[ویرایش]
کفشهای ورزشی از دههٔ ۱۹۷۰ بخشی مهم از فرهنگ هیپهاپ (عمدتاً پوما، نایکی و آدیداس) و راکاندرول (کانورس، ونز) بودهاند. هنرمندان هیپهاپ قراردادهای چند میلیون دلاری با برندهای بزرگ مانند نایکی، آدیداس یا پوما امضا میکنند تا کفشهای آنها را تبلیغ کنند.[۴]
کلکسیونرهای کفش ورزشی که به «اسنیکرهد» (sneakerheads) آوازه دارند، کفشهای کتانی را به عنوان اقلامی مد روز میبینند. شرکتهای سازندهٔ کفش ورزشی این روند را با تولید کفشهای کمیاب در شمار محدود و اغلب با قیمتهای خردهفروشی بسیار بالا تشویق میکنند. کفشهای ورزشی که به صورت هنری تغییر داده شدهاند، میتوانند در فروشگاههای انحصاری مانند ساکس فیفت اونیو با قیمتی بیش از ۱۰۰۰ دلار فروخته شوند.[۵]
در سال ۲۰۰۵، مستندی به نام Just for Kicks دربارهٔ پدیده و پیشینهٔ کفشهای ورزشی منتشر گردید.
کفشهای ورزشی شرکت نایکی، به ویژه مدلهایی مانند ایر فورس ۱ (که در سال ۱۹۸۲ معرفی شد)، تأثیر عمیقی بر فرهنگ عامه، بهویژه در حوزههای هیپهاپ، فرهنگ خیابانی و مد گذاشتهاند. این کفشها که نخست برای بسکتبال طراحی شده بودند، به سرعت به نمادی از سبک زندگی شهری و خودبیانگری تبدیل شدند و توسط هنرمندان برجسته هیپهاپ مانند نیلی، جی-زی و کانیه وست ترویج یافتند؛ برای نمونه، آهنگ «Air Force Ones» از نیلی در سال ۲۰۰۲ به محبوبیت این مدل کمک شایانی کرد. نایکی با همکاریهای محدود (مانند سریهای جردن یا همکاری با طراحان و سلبریتیها) و تولید نسخههای کمیاب، فرهنگ کلکسیون کفش کتانی را تقویت کرد و کفشهایش را به کالایی لوکس و فرهنگی تبدیل نمود که فراتر از کاربرد ورزشی، هویت اجتماعی و مد روز را نشان میدهد. این تأثیر تا جایی است که ایر فورس ۱ یکی از پرفروشترین و شناختهشدهترین کفشهای تاریخ شمرده میشود و همچنان در موسیقی، فیلم و مد خیابانی حضور پررنگی دارد.[۶][۷]
تکنولوژی
[ویرایش]گزارشی دربارهٔ پیشبینی آینده که در سال ۲۰۱۵ توسط شرکت اکسنچر منتشر شد، پیشبینی کرده بود که کفشهای ورزشی و دیگر پوشاک ورزشی در آینده میتوانند بر پایهٔ برنامه تمرینی فرد، زمان نیاز به تعویض خود را گزارش دهند.[۸]
گونهها و برندهای سرشناس
[ویرایش]فهرست برندها
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ Footwear، World. «Global Footwear Industry: Positive Dynamics in 2018». World Footwear (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۱-۱۲.
- ↑ Mental Floss magazine, Sept-Oct 2008.
- ↑ Robinson, Frederick William (1863). Female life in prison, by a prison matron. Hurst and Blackett. ISBN 978-1-341-24502-2.
- ↑ Belzer, Jason. "Sneaker Wars: Kanye West Signs Deal With Adidas, Drake With Jordan Brand" (به انگلیسی). Retrieved 2025-11-12.
- ↑ 2014 Saks Fifth Avenue catalog.
- ↑ Holland, Dhiren (2024-12-17). "A Step-by-Step Exploration of the Black Nike Air Force 1's Cultural Footprint, and Its Relationship…". Medium (به انگلیسی). Retrieved 2025-11-12.
- ↑ "The rise and fall of the Nike Air Force 1's". The Justice (به انگلیسی). Retrieved 2025-11-12.
- ↑ «PDF conexxus.org» (PDF).
پیوند به بیرون
[ویرایش]