چتایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

چتایی، جوت یا کنف هندی نوعی گیاه طویل، نرم و براق است که می‌تواند به صورت نخی مستحکم درآید و مورد استفاده قرار گیرد. این گیاه به صورت سالانه کاشت و برداشت می‌شود و در آب و هوای گرم (۴۰–۲۰˚C) و مرطوب (%۸۰–۷۰) و بارندگی هفتگی به میزانcm 8-5 رشد می‌یابد. بزرگ‌ترین تولیدکنندگان چتایی هند و بنگلادش هستند.

گیاه جوت می‌تواند تا طول ۳ متر رشد پیدا کند. این گیاه در درجه اول از مواد سلولزی (جز اصلی فیبر گیاهی) و لگینین (جز اصلی الیاف چوب) تشکیل شده‌است و شامل بخش‌های مختلفی چون ساقه، پوست ساقه، برگ و میوه می‌باشد. از ساقه چوبی آن برای سوخت و حتی در صنعت کاغذسازی استفاده می‌کنند. در پوست ساقه آن، لایه‌ای از الیاف نرمی وجود دارد که نخ جوت از آن بدست می‌آید. چوب میانی آن نیز استوانه نسبتاً قطوری از الیاف چوبی کوتاه می‌باشد که در وسط آن مغز چوب پنبه مانندی وجود دارد و برگ‌های آن نیز در بعضی موارد به ویژه برای دام مصرف خوراکی دارد. میوه آن کپسول لوکولیسید تخم مرغی شکل، نوک تیز، کرک دار و اندازه آن تقریباً برابر نصف کاسبرگ است و هر کپسول دارای ۵ برچه است که درداخل هر برچه حداقل یک دانه وجود دارد و بذر آن دارای ۲۰ درصد روغن خوراکی می‌باشد. از بخش‌های پایینی این گیاه نیز، جهت تولید محصولات کنفی با کیفیت پایین‌تر و ارزان‌تر استفاده می‌شود. چتایی تجاری دارای رنگ زرد و قهوه‌ای متمایل به خاکستری است و شفافیت ابریشم را دارد. انواع مرغوب چتایی زیر دست نرم و صاف دارند. سطح قاعده آن زیر میکروسکوپ بصورت۵ یا ۶ ضلعی می‌باشد، ۶ الی ۲۰ میکرون است. این لیف در ساخت گونی و طناب مورد استفاده قرار می‌گیرد.

محصولات جوت %۱۰۰ قابل تجزیه بوده و در نتیجه به لحاظ زیست‌محیطی دوستدار طبیعت می‌باشند. به دلیل دارا بودن الیاف طبیعی و خاصیت درخشندگی آن، به نام الیاف طلایی نیز شهرت دارد. از آنجایی که جوت دارای مصرف جهانی، تولید بالا و موارد استفاده متنوع می‌باشد، بعد از کتان، دومین رتبه را در میان الیاف گیاهی به خود اختصاص داده‌است.

از فواید آن می‌توان به خواص عایق بودن و ضد الکتریسیته ساکن، آن هم به دلیل دارا بودن رسانای حرارتی کم اشاره کرد. همچنین قابلیت ترکیب شدن با دیگر الیاف، طبیعی یا مصنوعی را دارد.

مهمترین موارد استفاده جوت در تولید پرده، پوشش صندلی، فرش، قالیچه، عدل پنبه و صنعت تولید پارچه می‌باشد. اصطلاح صنعتی برای الیاف جوت، جوت خام است. بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جوت، هند و بنگلادش هستند. در واقع هند به عنوان بزرگترین تولیدکننده نخ جوت با بیش از ۷۶ کارخانه بوده و سپس بنگلادش با بیش از ۷۰ کارخانه رتبه دوم تولید نخ کنف را دارا می‌باشد. همچنین کشور بنگلادش به علت موقعیت جغرافیایی و آب و هوای مناسب بزرگترین پرورش دهنده جوت خام می‌باشد. از دیگر تولیدکنندگان آن می‌توان به کشورهایی چون چین، میانمار، ازبکستان، نپال، ویتنام، زیمبابوه، مصر و تایلند اشاره کرد. تولید کنف خام و تولید نخ جوت در ایران نیز سابقاً رواج در شمال کشور رواج داشته که در سالهای اخیر به دلیل مقرون به صرفه نبودن متوقف شده‌است.