شهرستان شیروان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شهرستان شیروان
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان خراسان شمالی
مرکز شیروان
سال شهرستان شدن ۱۳۳۹
مردم
جمعیت ۱۵۷،۰۱۴ نفر (۱۳۹۰)
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۷۸۹ کیلومتر مربع
شهرها
شیروان، لوجلی
تعداد بخش‌ها
مرکزی، سرحد، قوشخانه


شهرستان شیروان از شهرستان‌های استان خراسان شمالی است.

جغرافیا[ویرایش]

کوهستانی در شهرستان شیروان و نزدیکی مرز ترکمنستان
روستایی در شهرستان شیروان

با وسعت ۳۷۸۹ کیلومتر مربع که از شمال به کشور ترکمنستان و از جنوب به شهرستان اسفراین از شرق به شهرستان فاروج و از غرب به بجنورد محدود می‌شود.

مرکز آن شهر شیروان است و لوجلی شهری است در شمال این شهرستان. شیروان از شهرهای مرتفع استان خراسان شمالی است که در درهٔ رود مرزی اترک ما بین کوه‌های کپه‌داغ و آلاداغ جای گرفته‌است. شیروان دارای آب و هوای نسبتاً سرد در زمستان و گرم و معتدل در تابستان می‌باشد. این شهرستان در سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۶۴ هزار نفر جمعیت داشته‌است . از افراد مشهور آن می توان از عبدالرضا رحمانی فضلی و حسین آفریده نام برد[۱].

تقسیمات کشوری[ویرایش]

شهر: شیروان

شهرها: قوشخانه[نیازمند منبع]، لوجلی، زیارت[نیازمند منبع]

پیشینه[ویرایش]

در ایران معمولاً شهرهاو آبادی‌های قدیم را به پهلوانان و شهریاران نسبت می‌دهند، مثلاً بجنورد را به بیژن و شیروان را به انوشیروان نسبت می‌دهند. نام شیروان منسوب به نقش شیری است که شکل و شمایل آن در دامن شمالی شیرکوه مشاهده می‌شود.

همچنین نام شیروان منسوب به شیربانانی بوده که در قرون گذشته در جنگل‌های منطقه شیروان به شکار و نگهداری شیر اشتغال داشته‌اند.

شیروان روزگاری پایتخت قوم پارت بوده‌است. دیاکونوف محقق و نویسنده روسی معتقد است اولین امپراتوری مقتدر پارتها (یوئه چرمی)به نام کوشانیان در شیروان به وجود آمده‌است. ایزدو خاراکسی و استرابون از مورخین و جغرافی دانان یونان محل زندگی و حکومت پارت را در درّه رود اترک شیروان ذکر کرده‌اند.

شیروان در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود گورهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک می‌نماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان می‌دهد. شهرهای خراسان، از جمله شیروان، بین سال‌های ۳۱ و ۳۲ هـ. ق، در روزگار خلافت عثمان، به دست مسلمانان افتاد. در زمان حکومت طاهریان، صفاریان و سامانیان، شیروان یکی‌از آبادی‌های پرجمعیت و آباد بوده‌است. سلطان محمود غزنوی در بازگشت از هندوستان از مسیر راه مشهد طَرَقی - شیروان، یک شبانه روز در روستاهای دهستان گلیان شیروان، اردو زده است؛ به طوری که این محل را تخت سلطان محمود نیز می‌نامند. مغولان در ۶۱۸ هـ. ق، شهرهای خراسان، از جمله شیروان را گشودند و به کشتار و چپاول پرداختند. شیروان در ۸۷۴ هـ. ق، به دست تیمور لنگ افتاد. هم اکنون مقبره ای نیز منسوب به تیمور لنگ، واقع در روستای زیارت وجود دارد. شیروان در زمان صفویه از اعتبار و اهمیت ویژه‌ای برخوردار شد و در زمان شاه عباس بزرگ، کردان جنگجو به این ناحیه کوچ کردند. شاه عباس صفوی چند بار، از جمله در ۱۰۰۷ هـ. ق، به خراسان که مورد تاخت و تاز مردمان گوناگون بود و هم چنین به شیروان، مرکز حکومت ایلخانی سفر کرده‌است. نادرشاه افشار در ۲۴ شوال ۱۱۴۸ هـ. ق، به پادشاهی رسید و رضاقلی میرزا، پسرش را فرمانروای خراسان، از جمله شیروان کرد.

شیروان یکی از شهرهای مهم نادر شاه افشار به حساب آمده‌است. در ۱۲۱۰ هـ. ق، آقا محمد خان قاجار هنگام رفتن به مشهد، از شیروان گذشت و امیر گونه خان، حاکم شیروان نسبت به وی اعلام وفاداری کرد. در روزگار محمد شاه قاجار، شیروان یکی از نواحی مهم درگیری‌های حاکمان محلی، از جمله حاکمان قوچان و بجنورد بود. ناصرالدین شاه قاجار، دو بار در سال‌های ۱۲۸۴ و ۱۳۰۰ هـ. ق، به خراسان سفر و از شیروان نیز دیدن کرد.

زبان بومی قدیمی منطقه شیروانی فارسی با گویش تاتی بوده‌است. این زبان امروزه هنوز در بسیاری از روستاهای پیرامون شیروان به‌ ویژه در روستاهای برزل‌آباد و برزلی و دهستان گلیان رواج دارد.<r<refصفرزاده، حبیب، پژوهشی در گویش تاتی شمال خراسان و کاربرد آن در تصحیح و شرح متون ادب فارسی مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد (علمی- پژوهشی)، شماره ۱۵۹- زمستان ۱۳۸۶.</ref>

در بعضی از قباله ها و اسناد قديمی بجنورد، مانه و سملقان و حتی اسفراين را از توابع جليان (گليان) شیروان عنوان كرده اند(مطلع الشمس).[۲]

قومیت ، فرهنگ و آثار تاریخی[ویرایش]

ترکیب قومیتی شیروان شامل کردها، ترک زبانان و تات ها (فارسی دری) میباشد. کردها بصورت گسترده برای نگه داشتن سرحدات شمال شرقی ایران به کمک شاه عباس اول به این منطقه مهاجرت نمودند که شرح مفصل این کوچ تاریخی توسط محقق شیروانی (کلیم الله توحدی) بنام حرکت تاریخی کرد به خراسان در شش جلد نوشته شده است. شیروان خاستگاه غنی فلکلور و موسیقی کردی می باشد.

مکان‌های زیارتی و تفریحی[ویرایش]

ورزشهای محبوب شیروان[ویرایش]

  • کشتی چوخه: کشتی برای ایرانیان نه یک مبارزه برای غلبه بلکه تلاش و ورزش بدنی بوده که همراه با شهامت و شجاعت بوده است ونام پهلوان برای مردم ارزش فرهنگی ممتازی داشته است. نام این کشتی قبلا کشنی کردی بوده که در فصل هایی بخصوص زمستان و بهار و مراسماتی خاص از جمله عروسی انجام میشده و در چند دهه اخیر به لحاظ لباس چوخا که هنگام کشتی به تن میکنند به مرور نام آن به کشتی چوخه تغییر پیدا کرده است. مسابقات این ورزش در سال ۱۳۴۲ برای اولین بار با حمایت “منوچهر لطیف” در شهر شیروان برگزار شد. همچنین عیسی خان پهلوان اوغازعلی اکبر پهلوان بوده اند.
  • کوهنوردی و صخره نوردی: رضا پیل پا عضو تیم ۵ نفره صخره نوردی ایران از شیروان
  • والیبال: تیم قند شیروان که در سالهای ۸۱ و ۸۲ در لیگ برتر والیبال کشور حضور داشت و به عنوان بهترین تیم شهرستانی انتخاب شد. این تیم به خاطر مشکلات مالی منحل شد
  • ورزش‌های رزمی
  • جودو و کوراش: ایوب حسنی قهرمان کوراش آسیا و جهان
  • هندبال: هانی زمانی ملی پوش تیم ملی هندبال ایران و اولین لژیونر هندبال ایرانی
  • کشتی: علی خالق زاده کشتی گیر تیم کشتی راه آهن مشهد و عضو سابق تیم ملی کشتی آزاد ایران
  • هاکی: مرضیه پهلوانی بازیکن پیشین تیم ملی و سرمربی کنونی تیم ملی هاکی زنان ایران

غذاهای محلی شیروان[ویرایش]

دفکلی خوشمزه


دانشگاه‌های شیروان[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]


منابع[ویرایش]