ویکی‌پدیا:سرشناسی (جغرافیا)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سرشناسی در ویکی‌پدیا معیاری است برای تشخیص این‌که چه موضوعی برای مقاله داشتن در ویکی‌پدیا مناسب است. بر اساس پنج بنیاد ویکی‌پدیا، این دانشنامه به‌عنوان یک مرجع جغرافیایی نیز کاربرد دارد؛ در نتیجه، مناطق جغرافیایی‌ای که از معیارهای کلی سرشناسی برخوردار باشند، به احتمال زیاد -اما نه همیشه- سرشناس هستند. در ویکی‌پدیا، سرشناسی برخی مکان‌ها، راه‌ها و مانند این‌ها ممکن است پرسش‌برانگیز باشند.

این رهنمود، اجماع کنونی دربارهٔ سرشناسی مکان‌های جغرافیایی را خلاصه می‌کند و برای تشخیص سرشناسی مکان‌های جغرافیایی راهنمایی‌هایی ارائه می‌دهد.

تعریف[ویرایش]

در این رهنمود، منظور از مکان‌های جغرافیایی هر گونه مکانی بر روی سطح زمین، در زمان حال یا در گذشته، است که به‌طور طبیعی یا مصنوعی ایجاد شده باشد. این رهنمود برای سرشناسی مکان‌های جغرافیایی تخیلی یا مکان‌های جغرافیایی روی سیارات و اجرام دیگر کاربرد ندارد. ریزکشورها نیز مشمول این رهنمود نیستند و بر اساس رهنمود اصلی سرشناسی ارزیابی می‌شوند، حتی اگر ماهیت جغرافیایی داشته باشند.

منابع[ویرایش]

بر اساس این رهنمود، نقشه‌ها و آمارهای جمعیتی منبع مناسب برای احراز سرشناسی نیستند چرا که این منابع معمولاً اطلاعاتی بیشتر از این که یک مکان جغرافیایی وجود دارد ارائه نمی‌دهند. با این حال این منابع برای ویکی‌پدیا:اثبات پذیری مناسب هستند.

در مقابل، منابعی که راجع به موضوع بحث می‌کنند (نه این که فقط به وجود آن اشاره کنند) می‌توانند نشانگر سرشناسی باشند. منابع فاقد اعتبار، نظیر صفحهٔ فیس بوک، و بیشتر وبلاگ‌ها و ویدیوهای یوتیوب را نباید برای اثبات‌پذیری یا سرشناسی استفاده کرد.

مناطق جغرافیایی و مکان‌ها[ویرایش]

  • مکان‌های دارای جمعیت که به‌طور قانونی شناخته شده‌اند معمولاً سرشناس شمرده می‌شوند، حتی اگر جمعیتشان بسیار اندک باشد. حتی مکان‌هایی که زمانی جمعیت داشته‌اند و الان خالی از سکنه هستند نیز می‌توانند بر همین اساس سرشناس شناخته شوند، چراکه سرشناسی تمام تاریخچه‌شان را شامل می‌شوند. یک استثناء تقسیم‌بندی‌های مربوط به آمار و سرشماری‌ست که معمولاً سرشناس شمرده نمی‌شوند. استثنای دیگر مناطق شهری شهرداری‌ها هستند که به دلیل عدم ثبات این منطقه بندی‌ها و امکان عدم پذیرش آنها از سوی دیگر ارگان‌های دولتی باید سرشناسی آنها از طریق معیارهای عام سرشناسی اثبات شود.
  • مکان‌های دارای جمعیت که از نظر قانونی تعریف نشده‌اند به‌طور موردی بررسی می‌شوند. مثال‌های این مورد، محله‌های غیررسمی، پارک‌های تجاری، ساختمان‌های در حال احداث و غیره است. این مناطق چون حد و مرزشان از نظر قانونی تعریف نشده در نتیجه منابع رسمی در موردشان موجود نیست و ممکن است مجبور باشیم که به منابع غیررسمی اهمیت بیشتری بدهیم.
  • همهٔ روستاها (ولی نه تمام آبادی‌ها) فارغ از ملاحظات جمعیتی سرشناس هستند.[۱]
  • مناطق مورد اختلاف به‌طور موردی بررسی می‌شوند. سرشناسی آن‌ها در ویکی‌پدیا مستقل از درستی ادعای طرفین در مورد مالکیت آن منطقه است. گاهی بهتر است که به جای ایجاد مقاله در مورد مناطق مورد اختلاف، مقاله‌های را با هم ادغام کرد و یک مقاله در مورد خود اختلاف مرزی یا سیاسی مربوط نوشت.
  • آثار طبیعی دارای نام عموماً سرشناس هستند، به شرط آن که اطلاعاتی بیشتر از موقعیت جغرافیایی و اطلاعات آماری در موردشان موجود باشد. مثال‌های این مورد عبارتند از کوه‌ها، دریاچه‌ها، چشمه‌ها، جزیره‌ها، رودها[۲] و غیره. تعدد منابع معتبر باید در راستای ارزیابی اثبات‌پذیری محتوای مقاله در نظر گرفته شود. اگر نتوان با استفاده از منابع شناخته شده مقاله‌ای مستقل در مورد آن اثر طبیعی نوشت، اطلاعات باید در یک مقالهٔ دیگر وارد شود که راجع به منطقهٔ جغرافیایی است که آن اثر در آن قرار دارد. به عنوان نمونه، اگر در میان رودخانه‌ای جزیره‌ای وجود دارد که هیچ اطلاعاتی به جز نام و موقعیت آن در دسترس نیست، مقالهٔ مربوط به آن جزیره باید تغییرمسیری باشد به مقالهٔ رودخانه، و در مقالهٔ رودخانه راجع به جزیره توضیح داده شود.

ساختمان‌ها و اشیاء[ویرایش]

در مورد خیلی از ساختمان‌ها ممکن است منابع فراوانی موجود باشد، اما سرشناس نباشند. مواردی که از معیارهای رهنمود کلی سرشناسی برخوردار باشند، معمولاً شایستهٔ داشتن یک مقالهٔ جداگانه هستند. وب‌نوشت‌ها (وبلاگ‌ها) و فهرست‌های مکان‌ها هیچ‌کدام منبع خوبی برای اثبات سرشناسی نیستند. صرف این که یک ساختهٔ دست بشر در نقشه‌ها یا اطلس‌ها یا فهرست‌های مکان جغرافیایی نشان داده می‌شود دلیل کافی برای سرشناسی نیست.

  • سازه‌های جغرافیایی مصنوعی که به عنوان میراث فرهنگی ثبت شده‌اند، و نیز آن‌هایی که در سطح ملی ثبت شده‌اند و برایشان منابعی معتبر و مستقل وجود دارد که به چیزی فراتر از وجودشان اشاره کرده‌است، سرشناس هستند.
  • ساختمان‌ها می‌توانند به دلیل ارزش تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، یا معماری‌شان سرشناس باشند. برای این منظور باید به مقدار زیادی توسط منابع معتبر و مستقل مورد بحث قرار گرفته باشند یا به عنوان آثار تاریخی ملی یا بین‌المللی ثبت شده‌باشند. همچنین وجود منابعی که به چیزی بیشتر از وجود ساختمان اشاره کرده باشند، می‌تواند برای احراز سرشناسی به کار برود.
  • سازه‌های زیرساختی (نظیر پل‌ها، تونل‌ها، سدها، سیل‌بندها و غیره) اگر از رهنمود کلی سرشناسی تبعیت کنند می‌توانند سرشناس باشند. در موارد مشکوک، بهتر است مقاله‌شان تغییرمسیری باشد به مقاله‌ای کلی‌تر که در مورد ساخت آن سازهٔ زیرساختی نوشته شده‌است.
  • مسکن شخصی افراد اگر مورد بحث گسترده توسط منابع معتبر و مستقل قرار نگرفته باشد سرشناس نیست. مواردی که ارزش تاریخی یا معماری ویژه دارند می‌توانند مقالهٔ جدا داشته باشند.

موسسه‌های آموزش عالی[ویرایش]

سرشناسی یک مؤسسه آموزش عالی (اعم از دانشکده‌ها، موسسه‌های آموزش عالی، دانشگاه‌ها) در درجهٔ اول می‌تواند بر اساس رهنمود اصلی سرشناسی (موضوع بحث چندین منبع معتبر و مستقل بودن) احراز شود که در آن صورت معیارهای زیر نافی سرشناسی آن مؤسسه آموزش عالی نخواهند بود. در نبود چنین شرایطی، معیارهای زیر می‌توانند برای احراز سرشناسی مؤسسه‌های آموزش عالی به کار گرفته شوند:[۳]

  1. هر مؤسسه آموزش عالی که معیارهای ویکی‌پدیا:سرشناسی (سازمان‌ها و شرکت‌ها) را احراز کرد سرشناس است.
  2. اگر مؤسسه آموزش عالی توسط سازمان یا وبگاهی که در زمینهٔ رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های آموزش عالی دارای اعتبار بالاست (نظیر یواس نیوز اند ورلد ریپورت)، رتبه‌ای برتر در سطح جهانی یا ملی به دست آورده باشد، سرشناس است.
  3. مؤسسه‌های آموزش عالی که برگزارکنندهٔ اصلی رویدادها و همایش‌های دانشگاهی معتبر در سطح بین‌المللی هستند، سرشناس هستند به شرط آن که سرشناسی و اعتبار خود این رویدادها و همایش‌ها اثبات شده باشد.
  4. هر مؤسسه آموزش عالی که در یک یا چند رشته به صورت مستمر فارغ‌التحصیل در مقطع مدرک دکتری داشته باشد سرشناس است.
  5. آن دسته از دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی که مسئول ارائهٔ خدمات بهداشتی و درمانی به یک جمعیت بزرگ هستند (مثلاً یک استان، یا یک شهر بزرگ) سرشناس هستند.
  6. اگر تعدادی از اعضای هیئت علمی در دانشکده‌های مختلف یک دانشگاه، در زمانی که عضو آن دانشگاه بوده‌اند برندهٔ جوایز مطرح که اعتباری مثال‌زدنی در سطح ملی یا بین‌المللی دارند (مثل نشان ملی، جایزهٔ دفتر رئیس‌جمهور، جایزهٔ نوبل، فیلدز، پولیتزر و نظایر آن که قبلا سرشناسی آنها احراز شده باشد) یا عضویت پیوسته در فرهنگستان‌های ملی و ریاست انجمن‌های بین‌المللی شاخص را داشته باشند (که قبلا سرشناسی آنها احراز شده باشد) آن دانشگاه سرشناس است.

کتابخانه‌ها[ویرایش]

سرشناسی یک کتابخانه[۴] در درجهٔ اول می‌تواند بر اساس رهنمود اصلی سرشناسی (موضوع بحث چندین منبع معتبر و مستقل بودن) احراز شود که در آن صورت معیارهای زیر نافی سرشناسی آن کتابخانه نخواهند بود. در نبود چنین شرایطی، معیارهای زیر می‌توانند برای احراز سرشناسی کتابخانه‌ها به کار گرفته شوند در صورتی که با استفاده از منابع معتبر اثبات‌پذیر باشند:

جاده‌ها[ویرایش]

جاده‌های بزرگ بین‌المللی، بین ایالتی، بین استانی، ملی، ایالتی و استانی (نظیر آزادراه‌ها، اتوبان‌ها و غیره) اصولاً سرشناس هستند. جاده‌های محلی و خیابان‌ها تنها وقتی سرشناس هستند که منابع دست دوم مستقل به‌طور گسترده‌ای در موردشان بحث کرده باشند.

عدم توارث سرشناسی[ویرایش]

مکان‌های جغرافیایی باید به خودی خود سرشناس باشند. آن‌ها نمی‌توانند سرشناسی‌شان را از رابطه‌شان با یک سازمان، فرد یا رویداد سرشناس به دست آورند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. ویکی‌پدیا:نظرخواهی/سرشناسی آبادی‌های کم‌جمعیت
  2. بر پایه این بحث و اجماع دربارهٔ سرشناسی رودها
  3. این رهنمود بر پایه ویکی‌پدیا:نظرخواهی/رهنمود سرشناسی دانشگاه‌ها و بحث ویکی‌پدیا:سرشناسی (دانشگاه‌ها)/بایگانی ۱ ایجاد شده‌است.
  4. ویکی‌پدیا:نظرخواهی/پیش‌نظرخواهی رهنمود سرشناسی کتابخانه‌ها‏ و بحث ویکی‌پدیا:سرشناسی (کتابخانه‌ها)/بایگانی ۱‏
  5. موارد زیر به خودی خود برای یک کتابخانه سرشناسی نمی‌آورند: تعداد کتاب‌ها، کارکنان، مراجعان یا اعضای کتابخانه، شهرت یا سرشناسی اعضای کتابخانه، نوع کتاب‌ها، قدمت کتاب‌ها یا کتابخانه (تعداد سال‌هایی که از تأسیس کتابخانه گذشته‌است)، وسعت یا گستردگی کتابخانه (از نظر مساحت، یا از نظر تنوع محتوا)، شهرت یا سرشناسی مؤسس (کسی که کتابخانه توسط او یا به درخواست او ساخته شده‌است)، تخصصی بودن (مثلاً این که فقط کتاب‌های یک موضوع خاص در آن کتابخانه نگه داشته شود)؛ اگر ساختمان کتابخانه‌ای سرشناسی داشته باشد، دلیلی بر سرشناسی کتابخانه‌اش نیست، مثلا اگر ساختمان امامزاده‌ای سرشناسی دارد، دلیلی بر سرشناسی کتابخانه امامزاده نیست. صرف وجود نام کتابخانه‌ای در فهرست‌ها (مثلا نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، شناسگر استاندارد بین‌المللی کتابخانه‌ها (شابکا)، سامانه جامع اطلس کتابخانه‌ها یا هر فهرست دیگر) باعث احراز سرشناسی نمی‌شود؛ می‌توان اطلاعاتی دانشنامه‌ای در مورد کتابخانه را در زیربخشی در صفحهٔ شهر، روستا، دانشگاه یا ارگانی که کتابخانه در آن قرار دارد اضافه کرد؛ در چنین شرایطی بهتر است که تغییرمسیری از نام کتابخانه به بخش مربوط در مقالهٔ مادر ایجاد شود. به صرف این که کتابخانه‌ای به یک دانشگاه یا نهاد علمی وابسته است، یا کتابخانهٔ مرکزی یک شهر یا استان است، برای سرشناسی کافی نیست. برای اثبات سرشناسی کتابخانه‌ها در این موارد، باید یکی از معیارهای بالاتر، یا معیار اصلی سرشناسی احراز شوند. اجتماع کاربران ویکی‌پدیا بر این اعتقاد است که بهتر است محتوای مقاله‌های کتابخانه‌ها شامل برخی اطلاعات باشد: شمارهٔ شناسایی ملی یا بین‌المللی: مثلاً اگر کتابخانه‌ای شماره استاندارد بین‌المللی کتابخانه (شابکا) دارد بهتر است این شماره در مقاله بیاید. ثبت در سامانه‌های معتبر: مثلاً کتابخانه‌هایی در ایران که در سامانه جامع اطلس کتابخانه‌ها ثبت شده‌اند، بهتر است در مقاله‌شان این مسئله مطرح شود. اجتماع کاربران ویکی‌پدیا همچنین عقیده دارد که موارد زیر بهتر است در مقالهٔ کتابخانه نوشته نشوند: فهرست کارکنان کتابخانه (نظیر هیئت مدیره و غیر از آن) بدیهی است که هر گونه محتوای تبلیغاتی در مقالهٔ کتابخانه، با سیاست ویکی‌پدیا:تبلیغ مغایرت دارد و باید از مقاله زدوده شود.