ویکی‌پدیا:سرشناسی (کتاب‌ها)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
رهنمودهای سرشناسی
سرشناسی
رهنمود اصلی
رهنمودهای موضوعی
افراد

سازمان‌ها و شرکت‌ها
پایگاه‌های وب
رویدادها
موسیقی
کتاب‌ها
فیلم‌ها
عددها

دانشگاهیان
پیشنهادها
فوتبال

مکان‌های جغرافیایی
آموزشگاه‌ها
ساختمان‌ها
بزه‌ها
افسانه‌ها
علوم طبیعی
حزب‌های سیاسی
بازی‌ها و اسباب‌بازی‌ها
ترابری


این صفحه شامل رهنمودهایی مهم است که لازم است ویرایشگرانی که قصد دارند راجع به کتاب مقاله بنویسند موظف به رعایت آن هستند.این صفحه همچنین شامل رهنمودهایی برای کاربرانی است که می‌خواهند بداند چه کتاب‌هایی می‌توانند در ویکی‌پدیا مقاله داشته‌باشند.در زمان برآورده کردن رهنمودهای سرشناسی معمولا مشخص می‌کند که آیا کتاب مجوز لازم جهت داشتن مقاله در ویکی‌پدیا را دارد یا نه البته ناتوانی در برآورده کردن آنها معیاری برای حذف سریع نیست.


معیارها[ویرایش]

میانبرها:

یک کتاب وقتی سرشناس شناخته می‌شود که اثبات اثبات‌پذیری آن توسط منابع قابل اتکا انجام‌پذیر باشد و در عین حال با یک یا چند از این معیارها مطابقت داشته‌باشد.

  1. کتاب موضوع چندین اثر مهم چاپ‌شده و دارای منابع غیر وابسته به خود کتاب باشد که حداقل تعدادی از این منابع، مخاطب عمومی داشته باشند. این خود شامل تمامی کارهای چاپی در همهٔ حالت‌های ممکن اعم از مقالات روزنامه، سایر کتاب‌ها، برنامه‌های مستند تلویزیونی یا میزگردهای تلویزیونی باشد و برخی از این آثار بایستی حاوی تفاسیر انتقادی کافی باشند تا اجازه بدهند مقاله از حد صرفاً یک خلاصهٔ-کتاب فراتر رشد کند (معیار پیشین شامل تبلیغاتی که ممکن است صاحب کتاب یا ناشرش در برنامه‌های تلوزیونی یا مقالات خود چاپ کرده انجام داده باشند، نمی‌شود.)
  2. کتاب یک جایزهٔ ادبی مهم را دریافت کرده‌باشد.
  3. کتاب موضوع فیلم سینمایی یا یک تئاتر یا یک سریال تلوزیونی در هر کشوری باشد.
  4. کتاب در مراحل تحصیلی اعم از ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان یا دانشگاه تدریس شود. این معیار شامل کتاب‌های درسی یا مرجع که اختصاصاً برای تدریس نوشته شده‌اند، صادق نیست، بلکه فقط آثار مستقلی را شامل می‌شود که به علت برجستگی محتوا، امکان تدریس در کلاس را نیز دارند (مثل آثار عمده در زمینهٔ فلسفه، ادبیات یا علم).
  5. اگر نویسندهٔ کتاب از نظر تاریخی سرشناس باشد هرکدام از کارهای وی ممکن است سرشناس محسوب شود گرچه ممکن است هیچکدام از معیارهای بالا را نداشته باشد.

ملاحظات دیگر[ویرایش]

استانداردهای حدنصاب[ویرایش]

کتاب‌ها باید دست‌کم شابک بدارند (خصوصاً کتاب‌های جدیدتر) و باید در چندین کتابخانه در دسترس باشند و توسط کتابخانهٔ ملی کشور فهرست‌بندی شوند. اینها شرط‌های لازم‌اند و نه کافی. یعنی اگر کتابی این شرط‌ها را بدارد به معنی این نیست که حتماً باید پیرامون آن مقاله داشت. ولی اگر کتابی این شروط را ندارد آنگاه به احتمال زیاد نباید راجع به آن مقاله داشت.

کتاب‌های خود چاپ‌کرده[ویرایش]

به طور خاص توجه شود که معمولاً خودچاپ‌کرده بودن کتاب و یا انتشارش توسط انتشاراتی که کتاب را با هزینهٔ نویسنده چاپ می‌کند، معمولاً حاکی از عدم سرشناسی کتاب است. ولی صددرصد مشخص‌کنندهٔ عدم‌سرشناسی نیست. وانگهی استثنائایت هم هست. بسیاری از کتاب‌های صادق هدایت به هزینهٔ خود نویسنده چاپ شد. مثلاً بوف کور نخستین بار به صورت پلی‌کپی با خط نویسنده در چند نسخهٔ معدود تکثیر شد. ولی توجه کنید که کتاب‌های هدایت با معیارهای دیگر سرشناسی مثلاً معیار یک کاملاً سرشناس محسوب می‌شوند.

با در نظر گرفتن استانداردهای حداقلی که در بالا گفته آمد، توجه شود که بسیاری از کتاب‌های خودچاپ‌کرده یا باپول‌نویسنده‌چاپ‌شده شمارهٔ شابک داشته و در کتاب‌خانهٔ ملی فهرست می‌شوند و حتی ممکن است در جاهایی مثل گوگل‌بوک هم یافت شوند.

همچنین توجه شود که اگر نویسندهٔ کتاب یا شخص ذی‌نفع دیگری، خالق مقالهٔ کتاب در ویکی‌پدیاست، این امر باید به عنوان نکته‌ای منفی هنگام محک‌زدن کتاب برای سرشناسی و گنجاندنش در ویکی‌پدیا در نظر گرفته شود. ویکی‌پدیا:تعارض منافع و ویکی‌پدیا:خودزندگی‌نامه‌ را برای کسب اطلاعات بیشتر مطالعه کنید.

کتاب‌فروشی‌های برخط[ویرایش]

فهرست‌شدن کتاب در کتاب‌فروشی ‌های برخط از جمله آمازون به خودی خود دلیلی بر سرشناسی کتاب نیست…. در حال حاضر توافقی بر سر حد نصاب رتبهٔ فروش کتاب در آمازون برای تسجیل سرشناسی (یا عدم آن) وجود نمی‌دارد.

کتاب‌های هنوزچاپ‌نشده[ویرایش]

از آنجا که ویکی‌پدیا یک گوی بلورین برای پیشبینی آینده نیست، نوشتن مقاله پیرامون کتاب‌هایی که هنوز چاپ نشده‌اند پیشنهاد نمی‌شود. مگر اینکه چند منبع مستقل حاکی از آن باشند که انتظار کتاب بسیار کشیده می‌شود و مگر اینکه عنوان و تاریخ تقریبی چاپ کتاب علناً اعلام شده باشد.

در بعضی موارد استثنائی، در مورد کتاب‌هایی که سخت انتظارشان کشیده می‌شود، می‌توان آسان‌تر گرفت. مثلاً در سال ۲۰۰۵ میلادی، علی‌رغم اینکه عنوان و تاریخ انتشار (آتی) کتاب هفتم هری پاتر تصدیق نشده بود، در ویکی‌پدیای انگلیسی مقاله‌ای پیرامون آن نوشته شد. منتها توجه کنید که داستان‌های هری‌پاتر یک پدیدهٔ بین‌الملی‌است و ۳۰۰ میلیون نسخه از کتاب‌های آن فروش رفته‌است و در همان سال ۲۰۰۵ به ۶۳ زبان ترجمه شده بود. [۱]

کتاب‌های غیر معاصر[ویرایش]

از دیدی عمل‌گرایانه اکثریت بزرگی از کتاب‌هایی که که پیرامون آنها مقاله نوشته می‌شود و مقاله‌هایشان نیاز به دادوری پیرامون سرشناس می‌دارد و پیشنهاد حذف شان داده می‌شود متعلق به دوران معاصرند. با این حال افتد که سرشناسی کتاب‌هایی که در زمان‌های بس گذشته نوشته و چاپ شده‌اند مورد چالش قرار می‌گیرد و معیارهایی که در بالا داده د، و در وهلهٔ نخست مناسب کتاب‌های عهد جدید است، ممکن است در مورد این کتاب‌های کهن‌تر چندان مفید فایده نباشد. به جای کاربستن کورکورانهٔ این معیارها پیشنهاد می‌کنیم که رویکردی مبتنی بر عقل سلیم اتخاذ شود که در آن این نکته مد نظر قرار می‌گیرد که آیا در مقیاس وسیع پیرامون کتاب نوشته شده و ارجاع به آن داده شده‌است یا نه؛ و آیا اخیراً تجدید چاپ شده‌است. شهرت کتاب در گذشته و جایگاهش در تاریخ ادبیات هم مدنظر قرار باید گیرد.

کتاب‌های دانشگاهی[ویرایش]

کتاب‌های دانشگاهی کارکرد کاملاً متفاوتی از کتاب‌های عمومی می‌دارند و فرایندی که نهایتاً به چاپ آنها می‌انجامد کاملاً با آنچه بر کتاب‌های عمومی می‌رود متفاوت است. کتاب‌های دانشگاهی معمولاً بسیار تخصصی‌اند و در شمارگانی اندک متشر می‌شوند و ممکن است که تنها در کتاب‌خانه‌ها و کتاب‌فروشی‌های تخصصی در دسترس باشند. به همین دلایل بخش اعظم استانداردهایی که پیشتر در مورد کتاب‌های عمومی برشمرده شد، در قلمرو کتاب‌های دانشگاهی کاربرد نمی‌دارد. تکرار می‌کنیم که باز عقل سلیم کار بسته باید شود. در اینجا، سرشناسی باید با تکیه بر این باشد که آیا کتاب توسط انتشاراتی دانشگاهی به چاپ رسیده‌است یا نه [۲]و اینکه چه اندازه در آثارچاپ‌شدهٔ دانشگاهی و در رسانه‌ها به کتاب ارجاع داده می‌شود.[۳] دیگر اینکه این کتاب در آن زمینهٔ تخصصی و زمینه‌های وابسته چه اندازه تأثیرگذار محسوب می‌شود و آیا در مؤسسات آموزشی معتبر و مشهور کتاب درسی یا مطالعه‌بایسته محسوب می‌شود یا نه.

مقاله‌های مشتق[ویرایش]

در ویکی‌پدیا اجماعی عمومی بر این است که مقاله‌ها نباید به گونه‌ای به مقاله‌های جزئی‌تر و جزئی‌تر شکسته شوند که با هر بار شکسته‌شدن درجهٔ سرشناسی موضوع پایین بیاید. این به این معنی‌است که گرچه ممکن است که کتابی سرشناس باشد، معمولاً توصیه نمی‌شود که پیرامون شخصیتی از کتاب یا چیز دیگر آن مقالهٔ جدا بداریم. غالباً ایدون است که علی‌رغم سرشناسی محرز کتاب، مقالهٔ مشتق از آن سرشناس نیست. صد البته استثنائاتی هم هست به ویکی‌پدیا:سرشناسی (رمان) رجوع کنید. در برخی موارد که کتاب خود معیارهای گذاشتهٔ سرشناسی را نمی‌دارد یا [حتی گاه] هنگامی که کتاب سرشناس است ولی نویسندهٔ آن هم مقاله‌ای در ویکی‌پدیا می‌دارد، شاید بهتر باشد که مطالب مربوط به کتاب را در همان مقالهٔ نویسنده عرضه کرد--به جای اینکه برای کتاب مقالهٔ جدا ساخت.

پانویس‌ها[ویرایش]

  1. BBC (2005). BBC News article: Global Potter sales top 300m mark.(دسترسی ۷ سپتامبر ۲۰۰۷).
  2. انتشار توسط یکی انتشارات دانشگاهی برجسته باید وزن بسیار بیشتری از انتشار کتابی که توسط یک انتشارات تجاری مشهور چاپ شده‌است بدارد چرا که انتشارات دانشگاهی خصلتی غیر-تجاری می‌دارند و بازرسی همالان بر آنها می‌رود که بی کسب مقبولیت، کتاب زیر چاپ نمی‌رود
  3. ممکن است موضوع کتاب به قدری تخصصی باشد (مثلاً فقط حلقه‌های خیلی کوچک ریاضی یا فیزیک) که فقط چندصدنفر یا حتی تعداد کمتری از مردم جهان باشند که آن را توانند فهمید و پیرامون محتوایش نظر توانند داد.