سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از نقش پیروزی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس
Sassanid Archaeological Landscape of Fars Region *
یادوارهٔ پیروزی اردشیر بر اردوان در نبرد هرمزدگان
مکان ایران
نوع فرهنگی
معیار (ii), (iii), (vi)
منابع ۱۵۶۸
منطقه ** آسیا و اقیانوسیه (ایران)
تاریخچه ثبت
ثبت ۲۰۱۸ (فصل ۴۲مین )
* آوانویسی نام در وبگاه میراث جهانی
** دسته‌بندی منطقه‌ای توسط یونسکو
دو نقش برجسته
ArdachirVictory02.JPG
نام دو نقش برجسته
کشور  ایران
استان استان فارس
شهرستان فیروزآباد
اطلاعات اثر
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۲۶۸
تاریخ ثبت ملی ۱۲ اسفند ۱۳۱۵

سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان یا نقش پیروزی سنگ‌نگاره‌ای مربوط به دورهٔ ساسانیان است که در آن صحنه نبرد پیروزمندانهٔ اردشیر بابکان با اردوان پنجم آخرین شاه اشکانی در سال ۲۲۴ حجاری گردیده‌است. این سنگ‌نگاره با هیجده متر طول و تقریباً چهار متر ارتفاع، بزرگترین سنگ نگارهٔ بازمانده در ایران است. این اثر در شهرستان فیروزآباد و پیرامون رودخانهٔ فیروزآباد و برفراز صخره‌ای قرار گرفته‌است و چندین سال پیش شمشیر حجاری شده آن به سرقت رفت.

این اثر مربوط به دوره ساسانیان است و در فیروزآباد، کیلومتر ۳ و ۵ جاده فیروزآباد به شیراز واقع شده و در کنار "سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان" با نام "دو نقش برجسته" در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شمارهٔ ثبت ۲۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است.[۱]

توصیف سنگ‌نگاره[ویرایش]

در این سنگ نگاره شش اسب سوار در سه گروه از جنگاوران تک به تک دیده می‌شوند: در سمت راست، اردشیر با نیزه‌ای اردوان را سرنگون می‌سازد؛ در وسط، ولیعهد شاپور بر وزیر ارشد اردوان یعنی دادبنداد غلبه می‌کند؛ و در سمت چپ، پیشکاری با یک شوالیهٔ اشکانی دست به گریبان است. در فرضیات جدیدتر نفر وسط را به جای شاپور آخرین شاه پارتیان هند به نام فرن-ساسان (از خاندان گندافره) معرفی کرده اند، و نفر سوم ساسانی را به جای پیشکار یکی از سران خاندان سورن یا در احتمالی دیگر ابرسام پنداشته اند.[۲] این نگاره پویایی چشمگیری داشته و در جزئیات نیز غنی است. موها و ریش‌ها، زره جنگجویان و یراق اسبان با دقت درخور توجهی ترسیم شده‌اند. حکاکی تقریباً به صورت نیم برجسته انجام شده و بخش پایینی آن بر اثر عوامل جوی فرسایش یافته‌است. نحوهٔ نمایش سنگ نگاره با الگوهای رایج دوران اشکانی مطابقت کرده و با سنگ نگارهٔ گودرز در بیستون و نقاشی دیواری سواران زره پوش چهارنعل در دورا-اروپوس قرابت و نزدیکی دارد. موضوع این نگاره بعدها در نقش برجستهٔ نبرد سوارهٔ بهرام دوم (۲۷۶–۲۹۳) و هرمز دوم (۳۰۳–۳۰۹) مجدداً به کار گرفته شد، که هر دو در نقش رستم واقع شده‌اند.[۳]

ثبت جهانی[ویرایش]

این اثر در کنار هفت اثر دیگر باستانی استان فارس، مجموعا به شمار هشت سایت باستانی در سه منطقه باستانی، زیر عنوان چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس، (در منطقه‌های فیروزآباد، بیشاپور، سروستان در جنوب غربی استان فارس) در نشست ۳۰ ژوئن ۲۰۱۸ کمیته میراث جهانی یونسکو به ثبت جهانی رسیدند[۴] تا تعداد آثار ایرانی ثبت شده در میان میراث جهانی یونسکو به عدد ۲۳ و آثار استان فارسی به عدد ۵ برسد.[۵]

ثبت در فهرست آثار ملی[ویرایش]

این اثر در کنار اثر سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان با نام "دو نقش برجسته" در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شمارهٔ ثبت ۲۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند.[۶]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۲-۰۵-۱۶.
  2. Kalani 2017: 32,33
  3. Heinz, ARDAŠĪR I ii. Rock reliefs.
  4. Centre, UNESCO World Heritage. "Four sites added to UNESCO's World Heritage List". whc.unesco.org. Retrieved 2018-07-01.
  5. «میراث ساسانیان ثبت جهانی شد». www.khabaronline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۰۲.
  6. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۲-۰۵-۱۶.