مسجد شاه (تهران)
 | |
| نام | مسجد امام خمینی مسجد شاه |
|---|---|
| کشور | ایران |
| استان | استان تهران |
| شهرستان | تهران |
| اطلاعات اثر | |
| نام محلی | مسجد شاه |
| نامهای قدیمی | مسجد سلطانی |
| کاربری | مذهبی |
| دیرینگی | دوره قاجار |
| دورهٔ ساخت اثر | دوره قاجار |
| اطلاعات ثبتی | |
| شمارهٔ ثبت | ۱۶۶۷ |
| تاریخ ثبت ملی | ۱ مهر ۱۳۶۳ |
 | |
مسجد شاه بازار تهران، با نام رسمی مسجد امام خمینی، یکی از بناهای دوره قاجار است که در بازار بزرگ تهران قرار دارد. این مسجد به عنوان یکی از آثار ملی ایران در تاریخ ۱ مهر ۱۳۶۳ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۷ به ثبت رسیدهاست.[۱]
تاریخچه
[ویرایش]بانی ساخت مسجد شاه، فتحعلیشاه قاجار (۱۲۱۲–۱۲۵۰ هـ. ق) بود و از این رو در آغاز آن را مسجد سلطانی مینامیدند. بنابر شواهد تاریخی این مسجد دومین مسجد جامع بزرگ تهران بعد از مسجد جامع بازار یا جامع عتیق است.[۲]
با نگاه کاشینوشتهها و کتیبههایی که در ایوان جنوبی مسجد به جای مانده، زمان تقریبی شروع ساخت آن سال ۱۲۱۲ یا ۱۲۲۴هـ. ق است. در سال ۱۳۰۷هـ. ق به دستور ناصرالدینشاه قاجار، درب اصلی در جهت شمال تعمیر و نیز به دستور وی، دو مناره در دو طرف ایوان شمالی مسجد ساخته شد؛ بنابراین تکمیلکنندهٔ اصلی مسجد شاه را میتوان ناصرالدینشاه نامید.[۲]
مشخصات بنا
[ویرایش]این مسجد، بنایی چهار ایوانی است که شبستانهای اصلی آن در جبهه جنوبی قرار دارد و معماری کلی و نیز پارهای از جزئیات آن از مسجد وکیل شیراز گرفته شده و در طراحی و ساخت آن مانند سایر ابنیه آن زمان هنرمندان شیرازی دست داشتهاند.[۲]
ساختمان این مسجد فضاییست مربعی با تقارن نقطهای و حیاط مرکزی، با چرخشی ملایم نسبت به بافت شهر برای استقرار در امتداد قبله است. ۴ ایوان در وسط ۴ ضلع، گنبدخانه در ضلع جنوبی، ۳ شبستان اصلی در کنجها و حوض مربعی در مرکز حیاط مسجد قرار دارند.[۱] ابعاد حیاط مسجد شاه، ۶۳ در ۶۳ ذرع مربع (۶۵×۶۵ متر مربع) است که گویا همسان با سن وفات پیامبر اسلام طراحی شده است.[۳]
مساجد مشابه
[ویرایش]مسجد سلطانی تهران همراه با مسجد سلطانی بروجرد، مسجد سلطانی سمنان و مسجد سلطانی قزوین از ساختههای فتحعلیشاه قاجار است.[۴]
وقایع مهم در مسجد
[ویرایش]
- در تاریخ دوشنبه ۲۰ آذر ۱۲۸۴، علاءالدوله دستور به چوب بستن و تحقیر عمومی دو تن از بازاریان به بهانه بالا بودن قیمت قند کرد. حکم فلک حاجی سید هاشم قندی و حاجی سید اسماعیل خان در حیاط مسجد شاه انجام شد که واکنش اعتراضی بازار تهران را به همراه داشته و از عوامل بیداری مردم قبل از جنبش مشروطیت گردید. [۵]
- سخنرانی جمالالدین واعظ اصفهانی در اعتراض به فلک شدن بازارگانان در تاریخ ۲۱ آذر ۱۲۸۴ با مخالفت حاجی میرزا ابوالقاسم، امام جمعه وقت تهران به آشوب کشانده شد و منجر به مهاجرت علمای تهران به شاه عبدالعظیم گردید. [۶]
- سپهبد حاجعلی رزمآرا، نخستوزیر وقت ایران در روز ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ در مسجد شاه به ضرب گلوله خلیل طهماسبی یکی از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.[۷]
نگارخانه
[ویرایش]
کتیبه مسجد شاه بازار تهران
برج جنوب شرقی ارگ و گنبد مسجد عزیزالله در دوره محمدشاه قاجار، نقاشی اوژن فلاندن
ورودی مسجد شاه در دوره محمدشاه قاجار، نقاشی اوژن فلاندن
ورودی مسجد شاه
نمای درونی گنبد
ایوان جنوبی
ورودی شمالی مسجد شاه تهران
نمای ایزومتریک ایوان شمالی مسجد
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- 1 2 «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایرانشهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۶ اکتبر ۲۰۱۹.
- 1 2 3 «مسجد امام خمینی (ره) با قدمتی ۱۸۰ ساله از زیباترین مساجد تاریخی تهران». خبرگزاری شبستان. ۲۰۱۸-۰۳-۲۷. بایگانیشده از اصلی در ۱۹ مه ۲۰۱۹. دریافتشده در ۲۰۱۹-۰۵-۱۶.
- ↑ «آشنایی با اثر معماری مسجد امام خمینی(ره) - تهران». پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی. ۲۰۱۶-۱۲-۰۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۳۰.
- ↑ «مسجد امام خمینی (ره) (سلطانی) بروجرد». اداره میراث فرهنگی بروجرد. دریافتشده در ۲ آذر ۱۳۹۱.[پیوند مرده]
- ↑ کسروی، احمد (۱۳۱۹). جنبش مشروطه ایران. صص. گفتار دوم، جنبش مشروطهخواهی چگونه پیدا شد؟، چوب زدن علاءالدوله بپای بازرگانان.
- ↑ کسروی، احمد (۱۳۱۹). جنبش مشروطه ایران. صص. گفتار دوم، جنبش مشروطهخواهی چگونه پیدا شد؟، پیش آمد مسجد شاه.
- ↑ علوی، حمید. «قتل رزمآرا؛ صد سال ترور سیاسی در ایران». بیبیسی فارسی. بایگانیشده از اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۸. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۶-۱۴.
پیوند به بیرون
[ویرایش]
