شاهد ۱۲۹

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شاهد ۱۲۹
نوع هواپیما هواپیمای بدون سرنشین شناسایی و تهاجمی
کشور سازنده  ایران
شرکت سازنده سازمان هوا و فضای سپاه
تاریخ رونمایی ۲۷ شهریور ۱۳۹۱
تاریخ بکارگیری سال ۱۳۹۲
وضعیت کنونی فعال، در حال تولید
بکارگیرنده(ها) نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
آغاز ساخت سال ۱۳۹۱

شاهد ۱۲۹ یک هواپیمای بدون سرنشین ایرانی است که توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طراحی و تولید شده‌است. این پهپاد در شهریور سال ۱۳۹۲ رونمایی شد.[۱]

گفته می‌شود که ۲۲ فروند شاهد ۱۲۹ شامل دو فروند پیش‌نمونه تا به امروز ساخته شده است که از این تعداد سه فروند ساقط شده و یک فروند دیگر که در کنارک دچار سانحه شده بود بازسازی شده است. ۱۸ تا ۲۱ فروند دیگر نیز قرار است که ساخته شوند و تعداد شاهدهای ۱۲۹ را به ۴۰ فروند برسانند. پهپادهای شاهد ۱۲۹ در حال حاضر در ارومیه، سمنان، کنارک، بندرعباس، ابوموسی و دمشق مستقر هستند.[۲]

ویژگی‌ها[ویرایش]

طول: ۸ متر

فاصله دو سر بال: ۱۶ متر

قطر بدنه استوانه‌ای: ۶۵ الی ۷۵ سانتیمتر

ارتفاع: ۳٫۱ متر

جنس: مواد مرکب و سازه آلومینیومی

سکان: عمودی «وی» (V) شکل

قابلیت حمل سلاح: ۴۰۰ کیلوگرم

موتور: موتور روتاکس ۹۱۴ (Rotax ۹۱۴) چهار سیلندر پیستونی ساخت اتریش

سامانه کنترل و ارتباط: ساخت چین

ملخ: ساخت کمپانی وودکمپ جمهوری چک

دوربین نظارتی و هدفگیری: ساخت صنایع اپتیک ایران موسوم به عقاب-۶ (با استفاده از سنسورهای ساخت روسیه)

شعاع عملیاتی: ۱۷۰۰ کیلومتر

استقامت: ۲۴ ساعت

سقف سرویس: ۲۵۰۰۰ فوت (۷۶۲۰ متر)

منبع:بابک تقوایی. «شاهد ۱۲۹، ستون فقرات نیروی پهپادی ایران». بی‌بی‌سی فارسی. ۶ تیر ۱۳۹۶. 

به گفته سردار سرلشکر محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، پهپاد «شاهد ۱۲۹» با مداومت پروازی ۲۴ ساعت و شعاع عملیاتی ۱۷۰۰ کیلومتر می‌تواند ماموریت‌های خود را در حوزه‌های شناسایی و رزمی انجام دهد. کنترل و هدایت این پهپاد توسط مراکز قابل حمل کنترل زمینی از راه دور انجام پذیر می‌باشد. قدرت پیشرانه این هواپیما توسط یک موتور توربوپراپ با مصرف سوخت بنزین سوپر تأمین می‌شود که این خود در کاهش هزینه‌های عملیات تأثیر بسزایی داراست.[۳]

با نصب موشک‌های هدایت پذیر سدید که خود طراحی و ساخته سازمان هوا فضای سپاه پاسداران است بر روی این پهپاد، هواپیمای بدون سرنشین شاهد ۱۲۹ می‌تواند اهداف مورد نظر را در حوزه عملیاتی خود مورد اصابت قرار دهد.[۳]

سرتیپ امیر علی حاجی‌زاده در یک برنامه تلویزیونی گفت برد عملیاتی شاهد ۱۲۹، ۱۷۰۰ الی ۱۸۰۰ کیلومتر و سقف پروازی آن ۲۴ هزار پا است.[۲]

«شاهد ۱۲۹» توانایی حمل همزمان ۸ بمب یا موشک هوشمند سدید، ساخت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را دارد و برای اهداف ثابت و متحرک طراحی شده است. دقت در هدف گیری با شعاع عملیاتی هزار و ۷۱۱ کیلومتر و ۲۴ ساعت مداومت پروازی با یک بار سوختگیری از ویژگی‌های این هواپیمای بدون سرنشین رزمی ایرانی است و هر فرودگاهی می‌تواند محل نشست و برخاست شاهد ۱۲۹ باشد. سقف پروازی این پهپاد ۲۴ هزار پاست که با ایستگاه‌های کنترل قابل حمل زمینی در ارتباط بوده و می‌تواند با هزینه بسیار پایین دفاع از میهن را بدست گیرد. از آنجا که هزینه هر ساعت پرواز برای جنگنده‌های رزمی ۱۱ هزار دلار است این پهپاد می‌تواند با هزینه ۱۱۱ هزار تومانی در هر ساعت بر آسمان ایران بدرخشد. «شاهد ۱۲۹» قدرت مراقبت از شعاع ۲۱۱ کیلومتری خود را دارد و می‌توان از این پرنده بدون سرنشین در مقابله با تروریست‌ها، کشف و شناسایی در مرزهای آبی و خاکی، مسائل زیست‌محیطی، نقشه‌برداری و تهیه عکس‌های هوایی نیز استفاده کرد.[۴]

از طرفی گفته می‌شود بر خلاف برخی ادعاها، شاهد ۱۲۹ آنتن ارتباطی ماهواره‌ای ندارد و در بهترین حالت حداکثر برد سامانه کنترلی و هدایت آن به صورت دید مستقیم ۴۰۰ کیلومتر است. به همین دلیل است که در شعاع ۴۰۰ کیلومتری مناطق عملیاتی شاهد ۱۲۹، ایستگاه‌های هدایت زمینی مستقر هستند.[۲]

رونمایی و تولید انبوه[ویرایش]

در تاریخ ۱۳ تیر ماه ۱۳۹۱در رزمایش پیامبر اعظم ۷ نخستین پرواز عملیاتی پیش نمونه شاهد ۱۲۹ مجهز به ارابه فرود ثابت و فاقد قابلیت حمل سلاح، بر فراز منطقه رزمایش و سایت پرتاب موشک‌های بالستیک نیروی هوایی سپاه در کویر لوت انجام شد. این پهپاد فیلم پرتاب موشک‌های بالستیک را بطور زنده به تهران مخابره کرد.[۲]

در هفته دفاع مقدس همان سال در یک برنامه تلویزیونی دربارهٔ دستاوردهای نظامی ایران، صحنه‌ای از پرواز شاهد ۱۲۹ بدون ذکر نام آن به نمایش درآمد. یک سال پس از آن در مهر ماه سال ۱۳۹۲، فرمانده وقت سپاه، عزیز جعفری رسماً از پهپاد شاهد ۱۲۹ رونمایی کرد و دستور تولید انبوه آن صادر شد.[۲][۱][۵]

پس از رونمایی در مهر سال ۱۳۹۲ ابتدا سالی چهار فروند شاهد ۱۲۹ تولید شد بنابراین بین سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴، هشت فروند شاهد ۱۲۹ تحویل گردید. برخلاف برنامه‌ریزی اولیه، هرگز امکان استفاده موشک هوا به سطح سدید ۳۶۱ یا فتح ۳۶۲ برای شاهد ۱۲۹ فراهم نشد، علت ناکامی در طراحی و ساخت یک لانچر مناسب برای حمل این موشک‌ها در زیر بال‌های شاهد بود و همچنین ناتوانی در حل مشکلات هدفگیری و هدایت موشک.

در عوض متخصصان صنایع هوایی شاهد اقدام به طراحی و ساخت نمونه‌ای از موشک سدید ۳۶۱ نمودند که همانند بمب هوشمند هدایت تلویزیونی، می‌توان آن را بر ضد اهداف زمینی متحرک و غیر متحرک به کار گرفت. این بمب هوشمند فاقد راکت موتور، سدید ۳۴۱ نام گرفت. وقتی باله‌های پایدار کننده در طرفین آن نصب شد، سدید ۳۴۵ نام گرفت و تبدیل به سلاح اصلی شاهد ۱۲۹۹ شد.

در سوریه[ویرایش]

نخستین بار در فرودین ماه سال ۱۳۹۳، دستور اعزام دو فروند پهپاد شناسایی رزمی شاهد ۱۲۹ به سوریه صادر شد. هر دو فروند به همراه ایستگاه کنترل زمینی (GCS)، خلبانان، کاربران سنسور و نفرات فنی به همراه لوازم یدکی با یک فروند ایلیوشین ۷۶ از پایگاه قدر در فرودگاه مهرآباد تهران به فرودگاه بین‌المللی دمشق منتقل شدند.[۲]

سه فروند شاهد ۱۲۹ دیگر در سال ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ به سوریه منتقل شدند. دو فروند نیز که بر اساس تجارب عملیات‌های قبلی ارتقا یاقته و اصلاح شده بودند، در پایگاه تیاز نیروی هوایی سوریه مستقر شدند. از تابستان سال ۱۳۹۵ تاکنون شاهد ۱۲۹ ماموریت‌های گشت مسلح هوایی انجام می‌دهد و هر پهپاد مجهز به چهار فروند بمب هوشمند سدید ۳۴۵ است.[۲]

سرنگونی توسط آمریکا[ویرایش]

۱۸ خرداد ۱۳۹۶ یکی از این پهپادها مأموریت داشت از نیروهای لواء باقر (متشکل از نیروهای عشیره بزرگ البکاره حلب) در گذرگاه مرزی تنف پشتیبانی کند، پس از اینکه خلبان و اپراتور سنسور و سلاح شاهد ۱۲۹ یک بمب سدید ۳۴۵ روی نیروهای عملیات «راه حل اساسی» رها کردند، این پهپاد هدف موشک یک فروند اف-۱۵ ئی (F-15E) از اسکادران جنگنده ۴۹۲ نیروی هوایی ایالات متحده مستقر در پایگاه هوایی لیکن‌هیث (Lakenheath) انگلستان (که بعد مأمور در قطر شد) قرار گرفت.[۲]

دوازده روز بعد، یک فروند شاهد ۱۲۹ در ساعت ۱۲:۴۰ بامداد ۲۰ ژوئن مصادف با ۳۰ خرداد در حالی که به سمت موقعیت نیروهای ائتلاف آمریکا در محور تنف در حال پرواز بود هدف موشک یک اف-۱۵ئی دیگر نیروی هوایی آمریکا قرار گرفت و ساقط شد. دو روز قبل از آن همین شاهد ۱۲۹ در حمله موشکی از پایگاه پنج پله کرمانشاه به شهر میادین در استان دیر الزور سوریه بکار گرفته شده بود؛ برای شناسایی اهداف و همچنین تهیه فیلم از لحظه برخورد موشک‌های ذوالفقار.[۲]

در مرزهای شرقی[ویرایش]

در روز ۱۷ فروردین ۱۳۹۴، یک تیم از گروه جیش العدل در منطقه نگور از خاک پاکستان وارد مرزهای ایران شدند و پس از کشتن هشت مرزبان ایرانی به پاکستان فرار کردند. بلافاصله بعد از آن قرارگاه سلمان نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سراوان، دو فروند شاهد ۱۲۹و ایستگاه کنترل زمینی آن را به پایگاه دهم شکاری تاکتیکی برادران دلحامد نیروی هوایی ارتش (نهاجا) در کنارک، چابهار منتقل کرد.[۲]

در پی عملیات تروریستی نیروهای جیش العدل در ۱۷ فروردین ۱۳۹۴ که پس از کشتن هشت مرزبان ایرانی به پاکستان فرار کردند دو فروند شاهد ۱۲۹ به کنارک، چابهار منتقل شد همچنین در پی شلیک جیش العدل به ایران از داخل خاک پاکستان در سال ۹۶ که نه نفر از مرزبانان ایرانی کشته شدند. دو فروند شاهد ۱۲۹ دیگر نیز به کنارک اعزام شد و شماره پهپادهای رزمی در این استان به چهار فروند رساند.[۲]

ماموریت‌های شناسایی رزمی ۲۴ ساعته این پهپادها بر فراز مناطق مرزی شرقی ایران موجب ناخشنودی دولت پاکستان شد و در تاریخ ۱۹ ژوئن ۲۰۱۷ (۲۹ خرداد ۱۳۹۶)، فرمانده اسکادران دوم نیروی هوایی پاکستان با یک تیر موشک هدایت حرارتی سایدویندر یکی از این پهپادهای ایران را منهدم کرد.[۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]