امآیام-۲۳ هاوک
امآیام-۲۳ هاوک (به انگلیسی: MIM-23 HAWK) یک سامانهٔ موشکی زمینبههوای میانبرد و متحرک ساخت ایالات متحده آمریکا است که برای دفاع هوایی در برابر هواگردهای پروازکننده در ارتفاع کم تا متوسط طراحی شد. این سامانه قابلیت عملیات در شب و روز و شرایط مختلف جوی را دارد و نخستین گونهٔ عملیاتی آن در سال ۱۹۶۰ وارد خدمت شد. شرکت ریتیون پیمانکار اصلی برنامهٔ هاوک بود و این سامانه در طول دوران خدمت خود بهطور گسترده به کشورهای متحد آمریکا صادر شد. هاوک برای چند دهه یکی از سامانههای اصلی پدافند هوایی تاکتیکی غرب بهشمار میرفت و بهتدریج در نیروهای مسلح آمریکا جای خود را به سامانههای جدیدتر، بهویژه امآیام-۱۰۴ پاتریوت، داد.[۱][۲]
توسعهٔ هاوک در دههٔ ۱۹۵۰ و با هدف ایجاد یک پدافند هوایی تاکتیکی متحرک آغاز شد. معماری سامانه بر مجموعهای از رادارهای کشف، رهگیری و روشنسازی هدف، تجهیزات فرماندهی و کنترل و پرتابگرهای سهتایی متکی بود. موشک برای هدایت به سوی هدف از هدایت راداری نیمهفعال استفاده میکند و انرژی راداری بازتابیده از هدف را که توسط رادار زمینی روشن شده است، دریافت و دنبال میکند. این شیوهٔ هدایت در کنار استفاده از رادارهای موج پیوسته، به هاوک امکان میداد با اهدافی که در ارتفاع پایین و در میان بازتابهای راداری ناشی از سطح زمین پرواز میکردند درگیر شود. گونهٔ اولیهٔ MIM-23A بردی در حدود ۲۵ کیلومتر داشت، در حالی که در گونهٔ MIM-23B یا Improved HAWK با استفاده از موتور، سرجنگی و سامانهٔ هدایت بهبودیافته، محدودهٔ درگیری افزایش یافت و توانایی سامانه در مقابله با اهداف کمارتفاع نیز بهتر شد.[۳]
هاوک در طول عمر عملیاتی خود چندین برنامهٔ نوسازی عمده را پشت سر گذاشت. برنامهٔ Improved HAWK از اواخر دههٔ ۱۹۶۰ توسعه یافت و در آغاز دههٔ ۱۹۷۰ وارد خدمت شد و پس از آن برنامههای Product Improvement Plan در چند مرحله رادارها، تجهیزات پردازش داده، قابلیت اطمینان و مقاومت سامانه در برابر جنگ الکترونیک را ارتقا دادند. در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ توانایی مقابله با اخلال راداری و اهداف کمارتفاع افزایش یافت و گونههای متأخر برای مقابله با برخی موشکهای بالستیک تاکتیکی کوتاهبرد نیز اصلاح شدند. نخستین کاربرد رزمی هاوک در سال ۱۹۶۷ و توسط اسرائیل صورت گرفت. نیروهای آمریکایی این سامانه را در جنگ ویتنام و سپس در جریان عملیاتهای مرتبط با جنگ خلیج فارس مستقر کردند، اما ارتش آمریکا هیچگاه آن را در یک درگیری رزمی شلیک نکرد. آخرین یگان فعال هاوک ارتش آمریکا در آوریل ۱۹۹۴ غیرفعال شد و روند کنارگذاری آن با گسترش سامانهٔ پاتریوت و دیگر سامانههای پدافندی ادامه یافت.[۱]
در ایران
[ویرایش | اشتراکگذاری]ایران از مهمترین کاربران خارجی هاوک بود. در ژوئیهٔ ۱۹۷۲، نیروی هوایی شاهنشاهی ایران قراردادی در چارچوب فروش نظامی خارجی آمریکا برای خرید تجهیزات مربوط به ۲۴ آتشبار Improved HAWK به ارزش نزدیک به ۲۸۰ میلیون دلار امضا کرد. برنامهٔ پشتیبانی و استقرار این سامانه در ایران با نام Peace Shield شناخته میشد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ و اشغال سفارت آمریکا در تهران، دولت ایالات متحده در نوامبر ۱۹۷۹ برنامهٔ فروش و پشتیبانی هاوک ایران را متوقف کرد، اما ایران سامانههای موجود را در طول جنگ ایران و عراق همچنان به کار گرفت. کمبود موشک و قطعات یدکی هاوک بعدها یکی از موضوعات معاملات مخفی تسلیحاتی در ماجرای ایران-کنترا بود و در نوامبر ۱۹۸۵ هجده موشک هاوک آمریکایی متعلق به اسرائیل به ایران انتقال یافت و در سال بعد نیز قطعات یدکی مرتبط با هاوک در میان محمولههای ارسالی قرار داشت.[۴][۵]
ایران در دهههای بعد نگهداری، بومیسازی و اصلاح خانوادهٔ هاوک را ادامه داد و این روند سرانجام به توسعهٔ سامانهٔ مرصاد و موشکهای ایرانی مشتق از هاوک انجامید. بر پایهٔ گزارش Iran Watch، مرصاد در سال ۲۰۱۰ عملیاتی شد و در ابتدا از موشک شاهین، که گونهای توسعهیافته بر پایهٔ هاوک توصیف شده است، استفاده میکرد. سپس موشک شلمچه بهعنوان نمونهٔ بهبودیافته برای این سامانه معرفی شد. گزارشهای Jane's نیز مرصاد را نسخهٔ ایرانی سامانهٔ هاوک توصیف کردهاند و شباهت رادارهای کشف و روشنسازی آن با اجزای خانوادهٔ هاوک را مورد توجه قرار دادهاند. گونههای بعدی مرصاد با پرتابگرهای متحرکتر، تجهیزات دیجیتال و موشکهای جدیدتر توسعه یافتهاند و به این ترتیب فناوری پایهٔ سامانهای که ایران در دههٔ ۱۹۷۰ از آمریکا دریافت کرده بود، برای چند دهه در پدافند هوایی ایران تداوم یافته است.[۶][۷][۸]
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- 1 2 "HAWK missile system". Redstone Arsenal Historical Information (in English). United States Army. Retrieved 2026-08-11.
- ↑ "AMC-developed weapons remain vital to Army". United States Army (in English). Retrieved 2026-08-11.
- ↑ "MIM-23B I-Hawk American Surface-to-Air Missile (SAM)". OE Data Integration Network (in English). United States Army. Retrieved 2026-08-11.
- ↑ Lawrence E. Walsh. "The Enterprise and Its Finances". Final Report of the Independent Counsel for Iran/Contra Matters (in English). Retrieved 2026-08-11.
- ↑ "Iran Arms Sales: DOD's Transfer of Arms to the Central Intelligence Agency" (in English). U.S. Government Accountability Office. 1987-03-13. Retrieved 2026-08-11.
- ↑ "Iran's Missile Milestones". Iran Watch (in English). Retrieved 2026-08-11.
- ↑ "Iran uses new SAM with indigenous HAWKs". Janes (in English). Retrieved 2026-08-11.
- ↑ Jeremy Chin (2018-11-07). "Iran Tests New Mersad Missile System and Basheer Radar". Missile Threat (in English). Center for Strategic and International Studies. Retrieved 2026-08-11.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «MIM-23 Hawk». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۳ اوت ۲۰۰۸.
 | این یک مقالهٔ خرد نظامی جنگافزار است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |