موشک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
موشک بالیستیک میان‌برد هندی آگنی-۲

موشَک هدایت‌شونده[۱] یا به اختصار موشک[۱] نوعی سامانه تسلیحاتی خودکششی هدایت‌شونده است. موشک‌های مدرن نخستین بار در جنگ جهانی دوم پدیدار شدند. موشک‌ها موجب تحولی انقلابی در تقریباً تمامی جنبه‌های فعالیت‌های نظامی شدند و به ویژه ماهیت نبردهای هوایی و دریایی، پشتیبانی نزدیک هوایی و جنگ هوایی استراتژیک را دگرگون ساختند. هرچند بمب‌های اتمی کشتار جمعی در مقیاسی بسیار گسترده را ممکن ساختند اما موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای مسلح به کلاهک اتمی بودند که روشی مطمئن را برای شلیک بمب‌های اتمی مطرح کردند.[۲]

موشک یک سامانه تسلیحاتی محسوب می‌شود چرا که از قسمت‌های مختلفی تشکیل می‌شود که شامل بخش هدف‌یابی و هدایت، بخش پروازی، موتور و کلاهک می‌شوند. موتور موشک معمولاً یک راکت است و از این حیث موشک را می‌توان راکت هدایت‌شونده محسوب کرد. البته موشک‌های کروز به جای راکت از موتور جت استفاده می‌کنند و از این نظر نوعی هواپیمای بدون سرنشین هستند. کلاهک جنگی بمبی است که موشک آن را با خود حمل می‌کند و سیستم‌های هدایتی متنوعی مانند هدایت سیمی، تلویزیونی، گرمایی، لیزری، و راداری هم در انواع مختلف موشک‌ها استفاده می‌شوند. حرکت این سامانه هم با نیروی واکنش ناشی از خروج گاز تامین می‌شود که ناشی از سوختن سوخت از طریق واکنش‌های شیمیایی داخل موتور موشک است. موشک از دید سوخت به دو دستهٔ موشک با سوخت مایع و موشک با سوخت جامد بخش می‌شود.

تفاوت موشک و سایر پرتابه‌ها[ویرایش]

مهماتی که به سوی هدفی شلیک می‌شوند به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند:

  • مهماتی که نیروی حرکت خود را از خود می‌گیرد، مهمات هدایت شونده که در هوا یا فضا سفر می‌کند موشک هدایت‌شونده (به اختصار «موشک») نامیده می‌شود.
  • مهماتی که نیروی حرکت خود را از خود می‌گیرد، و هدایت‌شونده نیست با نام «راکت» شناخته می‌شوند.
  • مهماتی که از داخل یک سلاح دارای لوله (مثل تفنگ یا توپ) شلیک می‌شوند به نام فشنگ یا گلوله شناخته می‌شوند. البته موشک‌هایی نیز وجود دارند که برای شلیک از داخل لوله سازگار شده‌اند (مثل تانک‌های روسی و اسرائیلی که موشکهای هدایت‌شونده شلیک می‌کنند)
  • مهماتی که نیروی حرکت خود را تأمین نمی‌کند و از داخل سلاح (مثل توپ و تفنگ) هم شلیک نمی‌شوند بمب هستند. بمب‌های بسیار کوچک معمولا به نارنجک معروف هستند. چه هدایت‌شونده باشند یا نباشند؛ ولی اگر هدایت شده باشند به نام بمب هدایت شونده شناخته می‌شوند.
  • مهماتی که نیروی حرکت خود را از خود می‌گیرد و در آب حرکت می‌کنند به نام اژدر شناخته می‌شوند (در گذشته اژدرهای ثابت هم وجود داشتند که اکنون با نام مین (مین دریایی) شناخته می‌شوند).

تاریخچه[ویرایش]

اولین موشک‌های ساخته شده به عنوان سلاح جنگی، یک سری موشک بودند که توسط آلمان نازی در جنگ جهانی دوم ساخته شدند. مشهور‌ترین آن‌ها وی-۱ و وی-۲ بودند هر دوی آن‌ها از یک سیستم سادهٔ مکانیکی خلبان اتوماتیک استفاده می‌کردند تا موشک در مسیر از قبل مشخص شده پرواز کند. نوع کمتر شناخته شده آنان یک سری از موشک‌های ضد ناو و ضد هوایی بودند که سیستم کنترل آن‌ها رادیویی بود و توسط اپراتور کنترل می‌شد. هرچند این سیستم‌های قدیمی در جنگ جهانی دوم در تعداد کم تولید شدند.

اجزا[ویرایش]

موشک ضدهوایی کوتاه‌برد راپیر
شلیک موشک ضدماهواره از جنگنده آمریکایی اف-۱۵

هر موشکی یک سیستم تسلیحاتی است و از اجزای مختلفی تشکیل می‌شود که معمولا به چهار بخش تقسیم می‌شود:

  • سیستم هدف‌گیری و هدایت
  • بدنه پروازی
  • موتور که نیروی پیشرانه موشک را تامین می‌کند
  • کلاهک یا سر جنگی که حامل مواد منفجره است

سیستم هدایت[ویرایش]

نوشتار اصلی: هدایت موشک

سیستم‌های متنوعی برای هدایت موشک وجود دارند. عمومی‌ترین روش این است که از یک نوع پرتو استفاده شود. مثل فرو سرخ یا لیزر یا موج‌های رادیویی تا موشک را به طرف هدف هدایت کنند. این پرتو ممکن است از خود هدف سر چشمه گرفته باشد (مثل گرمای موتور یا موج‌های رادار دشمن) یا ممکن است از خود موشک تامین شود (مثل رادار) یا ممکن است توسط یک شخص ثالث خودی تامین شود (مثل رادار وسیله نقلیه پرتاب یا پلت فرم پرتاب، یا یک نقش دهنده لیزر که توسط پیاده نظام عمل می‌کند) دو تای اولی معمولاً با اصطلاح شلیک و بعد هیچ شناخته می‌شوند چون نیازی به پشتیبانی بیشتر یا کنترل شدن از وسیله نقلیه یا پلت فرم پرتاب کننده ندارند تا عمل کنند. روش دیگر این است که از دوربین تلویزیونی استفاده کنند که به وسیله نور مرئی یا فروسرخ می‌توانند هدف را ببینند. تصویر ممکن است توسط یک عملگر انسانی استفاده شود تا موشک را راهنمایی کند به سوی هدف یا این کار توسط یک کامپیوتر انجام شود.

خیلی از موشک‌ها از ترکیبی از دو روش بالا یا بیشتر بهره می‌گیرند تا دقت و شانس برخورد موفقیت آمیز به هدف را ارتقا دهند. بعضی از موشکها نیز با عکس برداریهای قبلی از مسیری که باید موشک طی کند تا به هدف برسد هدایت می‌شود به این صورت که موشک لحظه به لحظه مسیر خود را با عکسهای هوایی گرفته شده چک می‌کند تا به هدف برسد و معمولاً نیز عکسهای هوایی و مسیر حرکت موشک از مناطق کوهستانی انتخاب می‌شود تا عکسها به راحتی قابل تشخیص برای موشک باشند

روش دیگر برای هدف گیری موشک این است که به موقعیتی از قبل شناخته شده پرتاب شود، با استفاده از سیستم‌های هدایتی مثل سیستم موقعیت‌یاب جهانی یا ترکام یا آی ان اس، این سیستم هدایت، موشک را با دانستن موقعیت فعلی موشک و موقعیت هدف و سپس حساب کردن مسیر بین آن دو هدایت می‌کند. همچنین این کار می‌تواند توسط یک کاربر انسانی با دقت کمتر انجام گیرد. کاربر انسانی هدف و موشک را باید ببیند؛ که به وسیله کابل یا رادیو بر اساس کنترل از راه دور هدایت می‌کند. یا به وسیله یک سیستم اتوماتیک که همزمان موشک و هدف را ردیابی می‌کند.

انواع موشک[ویرایش]

موشکها بطور کلی به چهار دسته هوابه‌هوا، هوابه‌سطح، سطح‌به‌هوا و سطح به‌سطح تقسیم می‌شوند. هریک از گروهها نیز براساس برد، نوع سوخت، نوع کلاهک و نوع سیستم هدایت به زیرگروههایی تقسیم می‌شوند.[۳]

موشک‌ها را همچنین می‌توان بر اساس نوع سطح پرتاب به دریاپایه، زمین‌پایه و هواپایه تقسیم کرد.

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «موشک، موشک هدایت‌شونده» [فیزیک، دینامیک] هم‌ارزِ «missile» (انگلیسی)؛ منبع: گروه واژه‌گزینی و زیر نظر حسن حبیبی، «لاتین»، در (۱۳۷۶-۱۳۸۵)، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۷۷-۱ (ذیل سرواژهٔ missile) 
  2. missiles. Answers.com. The Oxford Companion to Military History, Oxford University Press, 2001, 2004. http://www.answers.com/topic/missiles-1, accessed August 23, 2013
  3. Type of Missiles | Missile Systems at DefenseTalk

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخه 11 آگوست 2012