حوت (موشک)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حوت
نوع اژدر فراحفره‌زایی
تاریخچه خدمت‌رسانی
در خدمت ۲۰۰۶–اکنون
مورد استفاده  ایران
تاریخچه محصول
تولید  ایران
مشخصات
Warhead قدرت انفجاری بالا

موتور موشک سوخت جامد
سرعت ۳۶۰ کیلومتر بر ساعت (۲۲۰ مایل بر ساعت)

حوت یک موشک سطح به دریا و زیرآبی یا اژدر دارای پیشرانه راکتی ِ و با قابلیت فراحفره‌زایی تولید ایران است که نخستین بار در رزمایش پیامبر اعظم بهار سال ۱۳۸۵ آزمایش شد. سرعت این موشک معادل ۱۰۰ متر بر ثانیه‌است که ۳ تا ۴ برابر بیشتر از سرعت اژدرهای معمولی است.[۱] توان رزمی این موشک برابر با موشک VA-111 Shkval ساخت روسیه است.[۱] حوت شباهت قابل توجهی با اژدر وی‌آ-۱۱۱ اشکفال دارد که شوروی از سال ۱۹۷۷ آن را عملیاتی کرده‌است. به همین دلیل بحث‌هایی در مورد احتمال خرید آن از روسیه یا قرقیزستان (جایی که کارخانه تولید این موشک در آن واقع است) مطرح شده‌است. ریچارد فیشر از قول منابع تایوانی نوشته که چین توانایی مهندسی معکوس برخی از انواع وی آ-۱۱۱ را دارد و در نتیجه احتمال دارد منبع تکنولوژیکی حوت از طریق چین فراهم شده باشد.[۲]

ادموند پوپ کارشناس اطلاعاتی نیروی دریایی هم مدعی شده که حوت عیناً مشابه اشکفال نیست اما روس‌ها در طراحی آن مشارکت داشته‌اند. وی گفته که در اواخر دهه ۱۹۹۰ از طریق مقامات دولتی روسیه از همکاری آن‌ها در این پروژه مطلع شده‌است. ادموند پوپ که ناخدای بازنشسته نیروی دریایی آمریکاست در سال ۲۰۰۰ به دلیل جاسوسی برای دریافت اطلاعات محرمانه وی‌آ-۱۱۱ اشکفال در روسیه محاکمه و محکوم شده بود.[۳][۴]

مقامات ایرانی حوت را سریعترین اژدر دنیا خوانده‌اند و به گفته علی فدوی جانشین فرمانده سپاه پاسداران این موشک می‌تواند به سرعت ۲۲۳ مایل در ساعت برسد. امکان نصب کلاهک هسته‌ای بر روی برخی انواع اشکفال وجود دارد اما مقامات ایرانی در مورد این که آیا می‌توان از حوت برای شلیک بمب هسته‌ای استفاده کرد یا خیر چیزی نگفته‌اند.[۵]

مشخصات[ویرایش]

این موشک با تولید حبابهای بخار که از نوک دماغه و پوسته خود خارج می‌کند لایه‌ای از گاز در اطراف خود شکل می‌دهد و بدین ترتیب خود را از تماس مستقیم با آب و پسای قابل ملاحظه ناشی از آن دور می‌کند. از چالش‌های فنی توسعه چنین موشکی می‌توان به کاویتاسیون اشاره نمود که لازم است میزان حبابهای کاویتاسیون برای حفظ و پایدار نگهداشتن لایه گاز اطراف موشک و نیز رسیدن به کمترین پسا کنترل شود. در همین رابطه توجه به تداخل گازهای خروجی از راکت و نیز سطوح کنترل موشک با لایه گاز ایجاد شده در اطراف آن، پیچیدگیهای این مسئله را روشن‌تر می‌سازد. به ویژه زمان شروع به کار موتور و شرایط‌گذار (Transision) ناشی از آن از این حیث قابل توجه است. سیستم هدایت چنین موشکی نیز با چالشهای خود روبرو است. تغییر محیط سیال اطراف موشک، شکست امواج و نیز سرعت خود موشک از مواردی است که هدایت آن را با مشکلات عدیده‌ای مواجه می‌سازد.

وی‌آ-۱۱۱ اشکفال که شوروی‌ها طراحی آن را از دهه ۱۹۶۰ برای مقابله با زیردریایی‌های هسته‌ای آغاز کردند، یک اژدر ۵۳۳ میلی‌متری است و ۲۷۰۰ کیلوگرم وزن دارد که ۲۱۰ کیلوگرم آن را کلاهک جنگی آن تشکیل می‌دهد. موتور راکتی این اژدر از سوخت مایع استفاده می‌کند. دو تن از وزن اژدر را مخزن سوخت تشکیل می‌دهد که شامل ۱۵۰۰ کیلو هیدروژن پروکسید و ۵۰۰ کیلو نفت سفید است. سرعت این اژدر ۸٫۲ متری هنگام شلیک ۹۳ کیلومتر بر ساعت است که در طول مسیر به بیش از ۳۷۰ کیلومتر می‌رسد. برد عملیاتی مدل‌های جدید اشکفال به ۱۱ تا ۱۵ کیلومتر می‌رسد اما مدل‌های قدیمی فقط تا ۷ کیلومتر برد داشتند.

درز اطلاعات جدید[ویرایش]

در تاریخ ۱ آذر ۱۳۸۸ هجری خورشیدی، جهان نیوز که از پایگاه‌های اطلاع‌رسانی نزدیک به اصولگرایان است، خبر از انتشار اطلاعات محرمانه مربوط به این موشک در رسانه‌های غربی داد. به گفته این پایگاه اطلاع‌رسانی با اینکه اطلاعات منتشر شده جزء اسرار محرمانه و طبقه‌بندی شده بوده و دسترسی به آن‌ها توسط افراد عادی مقدور نبوده‌است، مشخص نیست که چگونه این اطلاعات سر از سایتهای آمریکایی درآورده‌است. به گفته این سایت «اطلاعات لو رفته شامل تکنولوژی و مشخصات محرمانه این موشک، تصویر و مفاد برخی نامه نگاری‌های کشور ایران با کشور طرف قرار داد و متن بعضی دستورهای داخلی و اقدامات انجام شده در مورد چگونگی خریداری موشک حوت است».[۶]

نظرات[ویرایش]

متأسفانه در فضای مجازی اطلاعات فراوانی درباره راکت زیرآبی اشکوال وجود دارد که بیشتر آنها به دلیل تلاش برای اسطوره سازی از اشکوال ، کاملا نادرست میباشند. شوروی از دهه ۶۰ کار گسترش ناوگان زیردریایی های حامل موشک بالستیک را آغاز کرد. اما زیردریایی های شوروی در زیر آب تهدید بزرگی داشتند و آنهم زیردریایی های هجومی اتمی غرب بود. به همین دلیل شوروی برای تامین امنیت زیردریایی های حامل موشک های بالستیک خود نیاز به یک سلاح داشت که زیردریایی هایش را در مقابل زیردریایی های دشمن محافظت کند. با این طرز تفکر اشکوال در دهه ۶۰ طراحی اش آغاز شد. از سال ۷۷ به طور رسمی وارد ناوگان زیردریایی های حامل موشک بالستیک شوروی شد. تکنولوژی چندان پیشرفته ای هم در ساختمان اشکوال بکار نرفته است. در قسمت نوک راکت چهار سوراخ خروجی در نظر گرفته شده است. سیستم حباب ساز ، حباب های فراوانی را تولید می کند و از این چهار سوراخ به خارج می فرستد. یعنی در این حین که راکت به جلو حرکت میکند ، سیستم حباب ساز نیز حباب های تولید شده را به بیرون می فرستد. در این حالت کل سطح اژدر توسط حبابهای هوا پوشانده میشود که سبب میشود سطح تماس بدنه اژدر با آب به حداقل ممکن برسد. به این ترتیب اشکوال در زیر آب به سرعت ۳۷۰ کیلومتر بر ساعت میرسد. این پدیده را فراحفره زایی یا “super_cavitation” می گویند.

اژدر اشکوال در مدل های ابتدایی یک اژدر غیر هدایت شونده بود. هرچند گفتن لفظ اژدر به اشکوال چندان صحیح نیست چون اشکوال مجهز به یک پیشران راکتی است و بیشتر شبیه به یک راکت زیرآبی است. این راکت با سرعتی در حدود ۶۰ مایل بر ساعت از جایگاه خود از زیردریایی خارج میشود و پس از فعال شدن سیستم حباب ساز ، سرعتش به ۳۷۰ کیلومتر بر ساعت می رسد. زیردریایی های شوروی از این راکت به منظور حفاظت از خود ، برای نابود کردن زیردریایی های دشمن و یا اژدرهایی که از سوی زیردریایی های دشمن به سمت آنها شلیک میشود ، استفاده میکردند. اما واقعیت اینجاست که اشکوال به جز سرعت زیاد هیچ مزیتی نداشت.

الف- اشکوال یک راکت غیر هدایت شونده زیرآبی بود. دقت بسیار ضعیفی داشت. میزان خطای آن به ۳۰۰ متر نیز میرسید. به همین دلیل تا زمان فروپاشی شوروی هیچ سرجنگی متعارفی برای اشکوال در نظر گرفته نشده بود. چرا که اشکوال یک راکت غیر هدایت پذیر بود و دقت بسیار ضعیفی داشت و کلاهک متعارف نمی توانست اثرگذاری اژدر را تضمین کند. همواره در دوران جنگ سرد این اژدر به یک سرجنگی اتمی با قدرت ۱۵۰ کیلوتن مجهز بود و هیچگاه به سرجنگی متعارف تجهیز نشد.

ب- این اژدر تنها ۷ کیلومتر برد دارد. این بدین معنی است که اگر یک زیردریایی بخواهد مثلا به یک ناوگروه ضربه بزند ، میبایست کمتر از ۷ کیلومتر با ناوگروه فاصله داشته باشد که با وجود بالگردهای ضد زیردریایی مثل سی کینگ ، سی هاوک و لینکس و همینطور هواپیماهایی نظیر وایکینگ که به طور تخصصی وظیفه شکار زیردریایی را دارند و همچنین زیردریایی های اتمی آمریکایی ها که ناوگروه را اسکورت میکردند و یا رزمناوها و ناوشکن ها و فریگیت هایی که به صورت اختصاصی وظیفه مقابله با زیردریایی های دشمن را برعهده داشتند ، اگر نگوییم در عمل غیر ممکن ، اما بسیار بسیار دشوار بود.

ج- اشکوال از یک موتور راکتی قدرتمند استفاده میکند. این موتور راکتی ، اشکوال را به سرعت حداکثری خود میرساند. اما در کنار این قدرت ، این موتور راکتی غرش وحشتناکی دارد و صدای بسیار زیادی تولید میکند. همچنین مکانیسم حباب ساز این اژدر نیز صدای وحشتناکی تولید میکند. به این ترتیب به محض شلیک اژدر از زیردریایی ، زیردریایی های دشمن و یا شناورها و هواگردهای ضد زیردریایی به صورت قطعی متوجه شلیک اژدر و همچنین زیردریایی شلیک کننده اشکوال خواهند شد. صدایی که این اژدر از خود تولید میکند به قدری زیاد است که میتوان گفت شناسایی شدن آن حتمی است. پس استفاده از این اژدر ، اصل پنهانکاری زیردریایی را از بین می برد.

د- از زمان خروج اشکوال از زیردریایی تقریبا ۱۲ ثانیه زمان لازم بود که اژدر به حداکثر سرعت خود برسد. پس از آن حدود ۷۰ ثانیه زمان لازم است تا اشکوال به برد حداکثری خود که همان ۷ کیلومتر است ، برسد. پس بنابراین از زمان شلیک اژدر تا رسیدن آن به حداکثر برد خود ، بیش از ۸۰ ثانیه زمان نیاز دارد. هواپیماهای ضد زیردریایی مثل وایکینگ و اوراین ، بالگردهای ضد زیردریایی مثل سی هاوک و لینکس ، ناوشکن ها و رزمناوهای مجهز به سونار ، زیردریایی های هجومی و سایر تسلیحات ضد زیردریایی از زمان دریافت سیگنال صدا توسط سونار تا زمان شلیک اژدر به حدود ۲۰ الی ۲۵ ثانیه زمان نیاز دارند. پس بنابراین نمی توان ادعا کرد که شلیک این اژدر قدرت پاسخگویی دشمن را به طور کامل سلب خواهد کرد و برخورد اشکوال با هدف صد در صد است. چون تمام تسلیحات ضد زیردریایی زمان لازم برای مقابله با این اژدر را دارند و می توانند آنرا حداقل در فاصله بیش از ۵۰۰ متری منهدم سازند.

ه- نکته بعدی اینجاست که اشکوال یک راکت زیرآبی غیرهدایت شونده است و پس از شلیک امکان تصحیح مسیر برای آن وجود ندارد. پس بنابراین اشکوال را باید بر اساس پیش بینی مسیر حرکت زیردریایی های دشمن شلیک کرد. چنانچه پس از شلیک اشکوال ، زیردریایی دشمن مسیر خود را تغییر دهد (چون با توجه به صدای بالای اشکوال ، هشیار شدن زیردریایی دشمن قطعی است) اشکوال صدها متر دورتر از هدف منفجر خواهد شد یا به اصطلاح خطا خواهد رفت.

پس از فروپاشی شوروی ، روسیه نمونه ای از راکت اشکوال را طراحی کرد. این نمونه جدید مجهز به سامانه سونار فعال بود و این نمونه از اشکوال به اصطلاح هدایت شونده بود. این نمونه اشکوال دارای ۱۳ کیلومتر برد بود و از یک سرجنگی متعارف ۲۹۰ کیلویی بهره میبرد. این مدل اشکوال پس از شلیک تا فاصله ۸ کیلومتری با همان سرعت ۳۷۰ کیلومتر بر ساعت پیشروی میکرد. سپس سرعت خود را کاهش میداد و بوسیله سونار خود هدفیابی میکرد و پس از شناسایی هدف دوباره سرعت خود را افزایش میداد و به هدف حمله میکرد. این نمونه اشکوال هم کارایی ضعیف و مایوس کننده ای داشت. چون خود اشکوال چنان سروصدای زیادی ایجاد میکرد که هدفیابی آن غیرممکن بود. در نهایت روسیه این راکت بی مصرف و ناکارآمد را از خدمت کنار گذاشت.


در ایران- در سال ۲۰۰۵ ایران از یک اژدر پرسرعت به نام حوت رونمایی کرد که میتوانست با سرعت ۱۰۰ متر بر ثانیه حمله کند. ایران پس از آنکه اشکوال در روسیه از رده خارج شد ، امتیاز تولید آنرا از روسیه گرفت و آنرا تحت نام حوت در داخل تولید کرد. اشکوال یا حوت بدون داشتن سرجنگی اتمی و با داشتن سرجنگی متعارف نمی تواند در برد ۷ کیلومتری مؤثر باشد. چون همانطور که گفتیم اشکوال یا همان حوت پس از شلیک قابلیت تصحیح مسیر ندارد و بر اساس پیش بینی مسیر حرکت آینده هدف شلیک میشود. هدف هم با توجه به سروصدای بالای این راکت متوجه شلیک آن شده و تغییر مسیر میدهد. پس بنابراین برد مؤثر اشکوال یا همان حوت با کلاهک متعارف چیزی حدود ۳ کیلومتر است. شاید این سؤال برای شما مطرح شود که پس چرا ایران اینقدر بر روی حوت مانور میدهد؟ واقعیت این است که حوت در مناطقی مثل تنگه هرمز هنوز هم میتواند مؤثر واقع شود. ایران هم بیشتر این راکت را به منظور استفاده در تنگه هرمز از روسیه خریداری کرده است. حوت در تنگه هرمز میتواند مؤثر واقع شود. البته همانطور که گفتیم برد مؤثر این راکت با کلاهک متعارف حدود ۳ کیلومتر است و البته نزدیک شدن به فاصله ۳ کیلومتری ناوهای آمریکایی هم کار چندان ساده ای نیست.

امروزه اژدرهای مدرن و پیشرفته ای مثل Mk-48 آمریکایی ، Black Shark ایتالیایی ، F-21 فرانسوی و … که میتوانند به صورت پنهان و مخفیانه با اهداف تا برد ۵۰ کیلومتری درگیر شوند ، دیگر جایی برای راکت کوتاه برد و پر سروصدا و پر خطا و ناکارآمدی مثل اشکوال باقی نمی ماند. اشکوال به قدری بی مصرف و پرسروصدا است که هم اکنون در روسیه از رده خارج شده است و بیشتر به عنوان طعمه و هدف تمرینی از آن استفاده میشود.

منابع[ویرایش]