پرش به محتوا

فناوری

ویرایش پیوندها
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از تکنولوژی)
یک توربین بخار با محفظه بازشده. توربین بخار و توربین گاز، بیشتر برق موردنیاز انسان را در سراسر جهان تأمین می‌کنند. مصرف برق و استاندارد زندگی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند.[۱] تصور بر این است که برق‌رسانی بزرگترین دستاورد بشر در قرن بیستم بوده‌است.

فناوری[۲] یا تِکنولوژی (به فرانسوی: Technologie) کاربرد دانش مفهومی برای دستیابی به اهداف عملی، به‌ویژه به‌روشی بازتولیدپذیر است.[۳] واژه فناوری همچنین می‌تواند به‌معنای محصولاتی باشد که از چنین تلاش‌هایی به‌دست می‌آیند،[۴][۵] که شامل ابزارهای ملموس مانند ظروف یا ماشین‌آلات و ابزارهای ناملموس مانند نرم‌افزار می‌شود. فناوری نقش مهمی در علم، مهندسی و زندگی روزمره ایفا می‌کند.

پیشرفت فناوری منجر به تغییرات چشمگیری در جامعه شده‌است. قدیمی‌ترین فناوری شناخته‌شده، ابزار سنگی است که در دوران پیشاتاریخ به‌کار می‌رفت و پس از آن چیرگی بر آتش - که به‌نوبه خود، بنابر فرضیه آشپزی، به رشد مغز انسان و توسعه زبان در عصر یخبندان کمک کرد. اختراع چرخ در عصر برنز امکان سفر بیشتر و ایجاد ماشین‌های پیچیده‌تر را فراهم نمود. اختراعات فناورانه جدیدتر، از جمله چاپ فشاری، تلفن و اینترنت، موانع ارتباطی را کاهش داده و اقتصاد دانش‌بنیان را آغاز کرده‌اند.

اگرچه فناوری منجر به توسعه اقتصادی می‌شود و رفاه انسان را بهبود می‌بخشد، اما می‌تواند اثرات منفی مانند آلودگی و کاهش منابع نیز داشته باشد و می‌تواند باعث آسیب‌های اجتماعی مانند بیکاری فناورانه ناشی از اتوماسیون شود. در نتیجه، بحث‌های فلسفی و سیاسی در مورد نقش و کاربرد فناوری، اخلاق فناوری و راه‌های کاهش معایب آن همچنان ادامه دارد.

ریشه‌شناسی

[ویرایش]

فناوری اصطلاحی است که قدمت آن به اوایل قرن هفدهم برمی‌گردد و به معنای «درمان نظام‌مند» است (واژه یونانی Τεχνολογία، از یونانی: τέχνη، ت. «tékhnē» به‌معنای «صنعت، هنر» و -λογία ت. «-logíā»، به‌معنای «مطالعه، دانش»).[۶][۷] این اصطلاح پیش از واژه یونانی باستان τέχνη ت. «tékhnē» استفاده می‌شد که به‌معنای «دانش چگونگی ساختن چیزها» بود و فعالیت‌هایی مانند معماری را دربر می‌گرفت.[۸]

از قرن نوزدهم، اروپایی‌ها آغاز به به‌کارگیری اصطلاحات Technik (آلمانی) یا Technique (فرانسوی) برای اشاره به «روش انجام کار» کردند که شامل همه هنرهای فنی مانند رقص، ناوبری یا چاپ می‌شد، چه به ابزار یا وسایل نیاز داشتند و چه نداشتند.[۹]  در آن زمان، Technologie (آلمانی و فرانسوی) به رشته دانشگاهی که «روش‌های هنرها و صنایع دستی» را مطالعه می‌کرد، یا به رشته سیاسی که «قصد داشت در مورد کارکردهای هنرها و صنایع دستی قانون وضع کند» اشاره داشت.[۱۰] تمایزی بین Technik و Technologie در انگلیسی وجود ندارد، بنابراین هر دو به‌عنوان فناوری ترجمه می‌شدند. این اصطلاح پیش‌تر در انگلیسی رایج نبود و بیشتر به یک شاخه دانشگاهی اشاره داشت، مانند مؤسسه فناوری ماساچوست.[۹]

در قرن بیستم، در نتیجه پیشرفت علمی و انقلاب صنعتی دوم، فناوری دیگر به‌عنوان یک شاخه دانشگاهی مجزا درنظر گرفته نمی‌شد و معنای زیر را به خود گرفت: کاربرد نظام‌مند دانش برای تحقق اهداف عملی.[۱۰]

تأثیر

[ویرایش]

توسعهٔ فناوری بزرگترین علت رشد اقتصادی بلندمدت است.[۱۱][۱۲] در طول تاریخ بشر، تولید انرژی محدودیت اصلی توسعه اقتصاد بود و فناوری‌های نو به انسان‌ها اجازه دادند تا میزان انرژی موجود را به میزان چشمگیری افزایش دهند. نخست آتش به‌وجود آمد که دامنه گسترده‌تری از غذاها را قابل خوردن کرد و هضم آن‌ها را از نظر فیزیکی آسان‌تر کرد. آتش همچنین ذوب فلزات و به‌کارگیری ابزارهای قلع، مس و آهن را که برای شکار یا بازرگانی به‌کار می‌رفتند، امکان‌پذیر ساخت. سپس انقلاب کشاورزی از راه رسید: انسان‌ها دیگر نیازی به شکار یا گردآوری برای زنده‌ماندن نداشتند و آغاز به سکونت در شهرها و شهرستان‌ها کردند و جوامع پیچیده‌تری را با ارتش و اشکال سازمان‌یافته‌تر دین تشکیل دادند.[۱۳]

فناوری‌ها از طریق افزایش رفاه، بهبود آسایش و کیفیت زندگی و پیشرفت پزشکی به رفاه انسان کمک کرده‌اند، اما می‌توانند سلسله مراتب اجتماعی موجود را نیز مختل کنند، باعث آلودگی شوند و به افراد یا گروه‌ها آسیب برسانند.

سال‌های اخیر افزایش اهمیت فرهنگی رسانه‌های اجتماعی را به‌همراه داشته است که پیامدهای بالقوه‌ای بر دموکراسی و زندگی اقتصادی و اجتماعی دارد. در آغاز، اینترنت به‌عنوان یک «فناوری رهایی‌بخش» دیده می‌شد که دانش را دموکراتیک می‌کرد، دسترسی به آموزش را بهبود می‌بخشید و دموکراسی را ترویج می‌داد. پژوهش‌های مدرن به بررسی جنبه‌های منفی اینترنت، از جمله اطلاعات نادرست، قطبی‌سازی، نفرت‌پراکنی و تبلیغات، روی آورده‌اند.[۱۴]

از دهه ۱۹۷۰، تأثیر فناوری بر محیط‌زیست مورد انتقاد قرار گرفته‌است و سبب افزایش سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی، بادی و دیگر اشکال انرژی پاک شده‌است.

ارتباط با علم و مهندسی

[ویرایش]

مهندسی، فرآیندی است که طی آن فناوری توسعه می‌یابد. این فرآیند اغلب نیازمند حل مسئله تحت محدودیت‌های سختگیرانه است.[۱۵] توسعه فناوری «عمل‌محور» است، درحالی‌که دانش علمی اساساً توضیحی است.[۱۶] فیلسوف لهستانی، هنریک اسکولیموفسکی، آن را این‌گونه بیان کرد: «علم به آنچه هست می‌پردازد، فناوری به آنچه قرار است باشد».[۱۷]

جهت علیت میان کشف علمی و نوآوری فناورانه توسط دانشمندان، فیلسوفان و سیاست‌گذاران مورد بحث قرار گرفته‌است.[۱۸] از آنجا که نوآوری اغلب در لبه دانش علمی انجام می‌شود، بیشتر فناوری‌ها از دانش علمی مشتق نمی‌شوند، بلکه از مهندسی، دستکاری و شانس ناشی می‌شوند.[۱۹]  به‌عنوان مثال، در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰، زمانی که دانش احتراق آشفته یا دینامیک سیالات هنوز خام بود، موتورهای جت از طریق «به‌کار انداختن دستگاه تا نابودی، تجزیه و تحلیل آنچه می‌شکند [...] و تکرار این فرآیند» اختراع شدند.[۱۵] توضیحات علمی اغلب به‌جای اینکه مقدم بر پیشرفت‌های فناوری باشند، از آن‌ها پیروی می‌کنند.[۱۹] بسیاری از اکتشافات نیز از شانس محض ناشی شده‌اند، مانند کشف پنی‌سیلین در نتیجه آلودگی تصادفی آزمایشگاه.[۲۰] از دهه ۱۹۶۰، این فرض که بودجه دولتی پژوهش‌های پایه سبب کشف فناوری‌های قابل‌فروش می‌شود، اعتبار خود را از دست داده‌است.[۲۱][۲۲] نسیم طالب، دانشمند احتمالات، استدلال می‌کند که برنامه‌های پژوهشی ملی که مفاهیم یافتن تصادفی و تحدب را از طریق آزمون و خطای مکرر پیاده‌سازی می‌کنند، بیشتر از پژوهش‌هایی که هدفشان دستیابی به نتایج خاص است، به نوآوری‌های مفید منجر می‌شوند.[۱۹][۲۳]

با وجود این، فناوری مدرن به‌طور فزاینده‌ای به دانش علمی عمیق و خاص هر حوزه وابسته است. در سال ۱۹۷۵، به‌طور متوسط ​​در هر سه اختراع ثبت‌شده در ایالات متحده، یک استناد به ادبیات علمی وجود داشت؛ تا سال ۱۹۸۹، این میزان به‌طور متوسط ​​به یک استناد به‌ازای هر اختراع افزایش یافت. این میانگین به‌دلیل ثبت اختراعات مرتبط با صنعت داروسازی، شیمی و الکترونیک، به‌سمت بالا متمایل شده‌است.[۲۴] یک تحلیل در سال ۲۰۲۱ نشان می‌دهد که اختراعات مبتنی بر اکتشافات علمی به‌طور متوسط ​​۲۶٪ ارزشمندتر از اختراعات معادل غیرعلمی هستند.[۲۵]

فناوری‌های نوپدید

[ویرایش]
Photo of a scientist looking at a microscope pointed at a petri dish
چاپ سه‌بعدی بافت عضله در آزمایشگاه

فناوری‌های نوپدید، فناوری‌های جدیدی هستند که توسعه یا کاربردهای عملی آن‌ها هنوز تا حد بسیاری محقق نشده‌است. این فناوری‌ها شامل نانوفناوری، زیست‌فناوری، رباتیک، چاپ سه‌بعدی و بلاک‌چین می‌شوند.

در سال ۲۰۰۵، ری کرزویل، آینده‌پژوه، ادعا کرد که انقلاب فناوری آینده بر پیشرفت در ژنتیک، نانوفناوری و رباتیک استوار خواهد بود و رباتیک تأثیرگذارترین فناوری از میان این سه فناوری است.[۲۶] مهندسی ژنتیک از طریق فرآیندی به نام فرگشت جهت‌دار، کنترل بسیار بیشتری بر طبیعت زیستی انسان خواهد داشت. برخی از اندیشمندان باور دارند که این امر ممکن است حس خودشناسی ما را از میان ببرد و خواستار بحث عمومی دوباره برای بررسی دقیق‌تر این موضوع شده‌اند؛[۲۷] برخی دیگر نگرانند که فرگشت جهت‌دار می‌تواند منجر به اصلاح‌نژاد یا نابرابری شدید اجتماعی شود. نانوفناوری به ما توانایی دستکاری ماده "در مقیاس مولکولی و اتمی" را می‌دهد،[۲۸] که می‌تواند به ما اجازه دهد خود و محیط خود را به روش‌های اساسی تغییرشکل دهیم.[۲۹] نانوربات‌ها می‌توانند در بدن انسان برای از میان بردن سلول‌های سرطانی یا تشکیل اعضای جدید بدن به‌کار روند و مرز میان زیست‌شناسی و فناوری را محو کنند.[۳۰] ربات‌های خودمختار پیشرفت تندی داشته‌اند و انتظار می‌رود در بسیاری از کارهای خطرناک، از جمله امداد و نجات، خنثی‌سازی بمب، آتش‌نشانی و جنگ، جایگزین انسان‌ها شوند.[۳۱]

تخمین‌ها در مورد ظهور هوش جامع مصنوعی متفاوت است، اما نیمی از متخصصان یادگیری ماشین که در سال ۲۰۱۸ مورد تحقیق قرار گرفتند، باور دارند که هوش مصنوعی تا سال ۲۰۶۳ "هر کاری را بهتر و ارزان‌تر" از انسان‌ها انجام خواهد داد و تا سال ۲۱۴۰ همه مشاغل انسانی را خودکار خواهد کرد.[۳۲] این بیکاری فناورانه مورد انتظار، منجر به درخواست‌هایی برای تأکید بیشتر بر آموزش علوم رایانه و بحث‌هایی در مورد درآمد پایه همگانی شده‌است. کارشناسان علوم سیاسی پیش‌بینی می‌کنند که این امر می‌تواند سبب افزایش افراط‌گرایی شود، درحالی‌که برخی دیگر آن را فرصتی برای ورود به اقتصاد پساکمیابی می‌دانند.

جستارهای وابسته

[ویرایش]

منابع

[ویرایش]
  1. ↑ National Research Council; Division on Engineering and Physical Sciences; Energy Engineering Board; Commission on Engineering and Technical Systems; Committee on Electricity in Economic Growth (1986). Electricity in Economic Growth. Washington, DC: National Academies Press. pp. 16, 40. ISBN 978-0-309-03677-1. Archived from the original on 7 June 2014. Retrieved 8 May 2015.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
  2. ↑ «فناوری» [عمومی] هم‌ارزِ «technology, technologie (fr.)»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. دفتر اول. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۶۴-۷۵۳۱-۳۱-۱ (ذیل سرواژهٔ فناوری)
  3. ↑ Skolnikoff, Eugene B. (1993). "The Setting". The Elusive Transformation: Science, Technology, and the Evolution of International Politics. Princeton University Press. p. 13. ISBN 0-691-08631-1. JSTOR j.ctt7rpm1. I find the most useful conceptual definition for this study to be that given by Harvey Brooks, who has defined technology ...as 'knowledge of how to fulfill certain human purposes in a specifiable and reproducible way.'
  4. ↑ (Salomon 1984، صص. 117–118): "The first pole, that of the naturalisation of a new discipline within the university curriculum, was presented by Christian Wolff in 1728, in Chapter III of the "Preliminary discourse" to his Philosophia rationalisis sive Logica: 'Technology is the science of skills and works of skill, or, if one prefers, the science of things made by man's labour, chiefly through the use of his hands.'"
  5. ↑ Mitcham, Carl (1994). Thinking Through Technology: The Path Between Engineering and Philosophy. University of Chicago Press. ISBN 0-226-53196-1.
  6. ↑ Liddell, Henry George; Scott, Robert (1996) [1891]. Greek-English Lexicon (Abridged ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-910205-8. OCLC 38307662.
  7. ↑ Simpson, J.; Weiner, Edmund, eds. (1989). "technology". The Oxford English Dictionary. Oxford University Press. ISBN 978-0198611868.
  8. ↑ Aristotle (2009). Brown, Lesley (ed.). The Nicomachean Ethics. Oxford World's Classics. Translated by Ross, David. Oxford University Press. p. 105. ISBN 978-0-19-921361-0. LCCN 2009005379. OCLC 246896490.
  9. 1 2 Schatzberg, Eric (2006). ""Technik" Comes to America: Changing Meanings of "Technology" before 1930". Technology and Culture. 47 (3): 486–512. doi:10.1353/tech.2006.0201. ISSN 0040-165X. JSTOR 40061169. S2CID 143784033. Archived from the original on 10 September 2022. Retrieved 10 September 2022.
  10. 1 2 (Salomon 1984، ص. 119): "With the industrial revolution and the important part England played in it, the word technology was to lose this meaning as the subject or thrust of a branch of education, as first in English and then in other languages it embodied all technical activity based on the application of science to practical ends."
  11. ↑ Solow, Robert M. (1957). "Technical Change and the Aggregate Production Function". The Review of Economics and Statistics. 39 (3): 312–320. doi:10.2307/1926047. ISSN 0034-6535. JSTOR 1926047. Archived from the original on 15 January 2023. Retrieved 15 January 2023.
  12. ↑ Bresnahan, Timothy F.; Trajtenberg, M. (1 January 1995). "General purpose technologies 'Engines of growth'?". Journal of Econometrics. 65 (1): 83–108. doi:10.1016/0304-4076(94)01598-T. ISSN 0304-4076.
  13. ↑ Wrigley, E. A (13 March 2013). "Energy and the English Industrial Revolution". Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences. 371 (1986): 20110568. Bibcode:2013RSPTA.37110568W. doi:10.1098/rsta.2011.0568. PMID 23359739. S2CID 10624423.
  14. ↑ Persily, Nathaniel; Tucker, Joshua A., eds. (2020). Social Media and Democracy: The State of the Field, Prospects for Reform. SSRC Anxieties of Democracy. Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108890960. hdl:11245.1/cf2f5b6a-8dc8-4400-bc38-3317b0164499. ISBN 978-1108835558. S2CID 243715477. Archived from the original on 19 October 2022. Retrieved 19 October 2022.
  15. 1 2 Scranton, Philip (1 May 2006). "Urgency, uncertainty, and innovation: Building jet engines in postwar America". Management & Organizational History. 1 (2): 127–157. doi:10.1177/1744935906064096. ISSN 1744-9359. S2CID 143813033.
  16. ↑ Di Nucci Pearce, M. R.; Pearce, David (1989). "Technology vs. Science: The Cognitive Fallacy". Synthese. 81 (3): 405–419. doi:10.1007/BF00869324. ISSN 0039-7857. JSTOR 20116729. S2CID 46975083. Archived from the original on 10 September 2022. Retrieved 12 September 2022.
  17. ↑ Skolimowski, Henryk (1966). "The Structure of Thinking in Technology". Technology and Culture. 7 (3): 371–383. doi:10.2307/3101935. ISSN 0040-165X. JSTOR 3101935.
  18. ↑ Brooks, Harvey (September 1994). "The relationship between science and technology". Research Policy. 23 (5): 477–486. doi:10.1016/0048-7333(94)01001-3.
  19. 1 2 3 Taleb, Nassim Nicholas (2012). Antifragile. Penguin Random House. OCLC 1252833169.
  20. ↑ Hare, Ronald (1970). The Birth of Penicillin, and the Disarming of Microbes. Allen & Unwin. ISBN 978-0049250055. Archived from the original on 4 October 2022. Retrieved 12 September 2022.
  21. ↑ Wise, George (1985). "Science and Technology". Osiris. 2nd Series. 1: 229–46. doi:10.1086/368647. S2CID 144475553.
  22. ↑ Guston, David H. (2000). Between Politics and Science: Assuring the Integrity and Productivity of Research. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0521653183.
  23. ↑ Taleb, N. N. (12 December 2012). "Understanding is a Poor Substitute for Convexity (Antifragility)" (PDF). fooledbyrandomness.com. Archived (PDF) from the original on 21 June 2022. Retrieved 12 September 2022.
  24. ↑ Narin, Francis; Olivastro, Dominic (June 1992). "Status report: Linkage between technology and science". Research Policy. 21 (3): 237–249. doi:10.1016/0048-7333(92)90018-Y.
  25. ↑ Krieger, Joshua L.; Schnitzer, Monika; Watzinger, Martin (1 May 2019). "Standing on the Shoulders of Science" (PDF). SSRN 3401853. Archived (PDF) from the original on 12 September 2022. Retrieved 12 September 2022.
  26. ↑ Kurzweil, Ray (2005). "GNR: Three Overlapping Revolutions". The Singularity is Near. Penguin. ISBN 978-1101218884.
  27. ↑ Kompridis, N. (2009). "Technology's challenge to democracy: What of the human" (PDF). Parrhesia. 8 (1): 20–33. Archived (PDF) from the original on 4 October 2022. Retrieved 21 February 2011.
  28. ↑ McShane, Sveta (19 April 2016). "Ray Kurzweil Predicts Three Technologies Will Define Our Future". Singularity Hub. Archived from the original on 10 May 2021. Retrieved 10 May 2021.
  29. ↑ Poole, C. P. Jr.; Owens, F. J. (2003). Introduction to Nanotechnology. John Wiley & Sons. ISBN 978-0471079354.
  30. ↑ Vince, G. (3 July 2003). "Nanotechnology may create new organs". New Scientist. Archived from the original on 11 September 2022. Retrieved 11 September 2022.
  31. ↑ Lee, Sukhan; Suh, Il Hong (2008). Recent Progress in Robotics: Viable Robotic Service to Human: An Edition of the Selected Papers from the 13th International Conference on Advanced Robotics. Springer Science & Business Media. p. 3. ISBN 978-3540767282. Archived from the original on 4 October 2022. Retrieved 13 September 2022.
  32. ↑ Grace, K.; Salvatier, J.; Dafoe, A.; Zhang, B.; Evans, O. (31 July 2018). "Viewpoint: When Will AI Exceed Human Performance? Evidence from AI Experts". Journal of Artificial Intelligence Research. 62: 729–754. doi:10.1613/jair.1.11222. ISSN 1076-9757. S2CID 8746462. Archived from the original on 4 October 2022. Retrieved 11 September 2022.
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=فناوری&oldid=43118051»