بازگشت ادبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

از اوایل قرن دوازدهم هجری تحوّلی در شعر فارسی پدید آمد و گروهی از گویندگان به سبک هندی که به تدریج به ابتذال کشیده شده بود، پشت پا زدند و به پیروی از سبک شعرای قدیم از قبیل فرخی سیستانی، منوچهری دامغانی، انوری ابیوردی، خاقانی و سعدی پرداختند.

شیوهٔ شاعری این استادان را <سبک اصفهانی> یا «بازگشت به سبک قدیم» نامیده‌اند.

در ادبیات، بازگشت به سبک قدیم به‌عنوان یک دوره محسوب می‌شود نه یک سبک خاص. چنان‌که در کتاب سبک‌شناسی استاد ملک‌الشعرای بهار (سه جلدی)، انواع سبک‌های شعر فارسی، از ابتدای قرن سوم و حضور رودکی تا قرن حاضر، به چهار دسته تقسیم شده‌اند.

۱- سبک خراسانی (ترکستانی - سامانی): از ابتدای قرن سوم تا اواخر قرن ششم.

۲- سبک عراقی: از اواخر قرن ششم تا اواسط قرن نهم. این سبک با سنایی آغاز و با عبدالرحمن جامی پایان می‌پذیرد.

۳- سبک هندی (سبک صائب): از اواخر قرن نهم تا اواخر قرن دوازدهم. از آنجا که صائب تبریزی طلایه دار این نوع سبک است، به نام وی هم مشهور است.

سبک اصفهانی (بازگشت): از اواخر قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم شروع می‌شود و تا اواسط قرن چهاردهم ادامه می‌یابد. صبای کاشانی - نشاط اصفهانی - آذر بیگدلی و آذر بیدگلی از مؤسسان دوره بازگشت ادبی هستند. اشعار شاعران این دوره، در بحری یکنواخت سروده شده و وزن روان و آرام آن، باب میل عامه مردم است. طبیب اصفهانی از محبوب‌ترین شاعران این دوره‌است. ابیاتی از شعر طبیب اصفهانی:

غمش در نهان‌خانهٔ دل نشیندبه نازی که لیلی به محمل نشیند
به دنبال محمل چنان زار گریمکه از گریه‌ام ناقه در گل نشیند
خلد گر به پا خاری، آسان برآرمچه سازم به خاری كه در دل نشيند؟
پی ناقه‌اش رفتم آهسته، ترسمغباری به دامان محمل نشيند
مرنجان دلم را که این مرغ وحشیز بامی که برخاست مشکل نشیند
عجب نيست خندد اگر گل به سرویكه در اين چمن پای در گل نشيند
به‌نازم به بزم محبّت که آنجاگدایی به شاه مقابل نشیند
طبيب، از طلب در دو گيتی مياساكسی چون ميان دو منزل، نشيند؟

(طبیب اصفهانی)

۴- سبک معاصر (نیمایی - نو): از اوایل قرن چهاردهم و با انتشار شعر «افسانه» شروع شده و تا عصر حاضر ادامه دارد. مؤسس آخرین سبک شعر فارسی، علی اسفندیاری مشهور به نیما یوشیج است. وی در یک انجمن ادبی ماهانه در حضور اساتید بزرگ آن زمان، اولین شعر نوی خود را که با بهره‌گیری از الزام وجود قافیه در شعر و نبود وزن یکسان در هر مصراع و هم چنین رعایت نکردن حدود مصراع‌ها (مصراع‌های شعر او گاه کوتاه و گاه بلند بود) سروده بود، قرائت کرد و با مخالفت‌های شدید آنها مواجه شد. نام اولین شعر نوی نیما ققنوس بود.

نمایندگان سبک[ویرایش]

در رأس سرایندگان سبک بازگشت ادبی هستند.

دیگر شاعران این سبک عبارتند از:

نمونه اشعار[ویرایش]

باز برآمد به کوه، رایت ابر بهارسیل فرو ریخت سنگ، از زبر کوهسار
باز به جوش آمدند، مرغان از هرکنارفاخته و بوالملیح، صلصل و کبک و هزار
طوطی و طاووس و بط، سیره و سرخاب و سار

(قاآنی)

دوش رفتم به کوی باده فروشز آتش عشق، دل به جوش و خروش
محفلی نغز دیدم و روشنمیر آن بزم، پیر باده فروش
چاکران ایستاده صف در صفباده خواران نشسته دوش به دوش
پیر در صدر و می‌کشان گردشپاره‌ای مست و پاره‌ای مدهوش
سینه بی کینه و درون صافیدل پر از گفت و گو و لب خاموش
همه را از عنایت ازلیچشم حق بین و گوش راز نیوش
سخن این به ان هنیئا لکسخن آن به این که بادت نوش
گوش بر چنگ و چشم بر ساغرآرزوی دو کون در آغوش

(هاتف اصفهانی)

در فصل بهار و صحن گلزارجام می ارغوان به دست آر
آن چیست که به بود از این دوفصل گل و وصل یار غمخوار
در محضر دلربای گلچهرگل خوش بود و شراب گلنار
یاقوت لبی که تُنگ نوششهرگاه که می‌شود شکربار
سازد به جهان نبات مصریبی‌قیمت و بی‌رواج و مقدار
با شهد لبش عسل بسی تلخپیش دهنش شکر بسی خوار
این زلف سیاه مشک‌فامشبشکسته رواج مشک تاتار
تاتار اسیر تار زلفشصد چین ز ختا به چینِ هر تار
شیدا بدهد روان شیرینحالی به سر وفای دلدار

(شیدای گراشی)

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]