میوز
میوز یا کاستمان[پانویس ۱] نوعی تقسیم هستهٔ یاخته است که در آن شمار کروموزومهای یاخته به نیم کاهش مییابند و شاید از این رو میباشد که فرهنگستان زبان فارسی واژهٔ کاستمان را نامی شایسته برای این گونهٔ تقسیم یاخته دانسته است.
تقسیم رشتمان باعث تولید یاختههای میشود که کاملا همانند یاختهٔ مادر میباشند. در نتیجه این تقسیم نمیتواند به تنهایی پاسخگوی گوناگونی موجود در دنیای زنده باشد. ایجاد گوناگونی در دنیای زنده، مدیون این گونهٔ تقسیم یاختهای است که کاستمان نام دارد.
بسیاری از جانداران به منظور تولید مثل، گامت تولید میکنند و امکان ترکیب آنها را با یکدیگر فراهم میسازند. گامتها تکدسته هستند. اگر گامتها تکدسته نبودند، شمار کروموزومها در هر نسل دو برابر نسل قبل میشد. طی کاستمان از یک یاختهٔ دودسته، چهار یاختهٔ تکدسته پدید میآید.
کاستمان نوعی تقسیم هستهٔ یاختهای میباشد که در آن کروموزومها نصف میشود و یاختههای تخصصیافتهای که مسوول تولید مثل هستند (گامت در جانوران یا هاگ در دیگر جانداران) تولید میشود. تقسیم کاستمان برای تولید مثل جنسی ضروری است و در همهٔ یوکاریوتها (همچنین تکیاختگان یوکاریوت) که تولید مثل جنسی انجام میدهند، رخ میدهد. کاستمان در باستانیان و باکتریها روی نمیدهد چون تولید مثل آنها از راههای دیگری همچون تقسیم دوتایی مییاشد.
یاخته پیش از آغاز کاستمان مرحلههای میانچهر را، مانند میانچهر رشتمان سپری میکند. در این مرحلهها دیانای همانندسازی میکند (در مرحلهٔ ساخت از چرخهٔ یاختهای) و یاخته برای تقسیم شدن آماده میشود.
محتویات |
مرحلههای کاستمان[ویرایش]
کاستمان از دو تقسیم پیاپی هستهٔ یاخته به نام کاستمان نخستین و کاستمان دوم تشکیل شدهاست که هر کدام خود مراحل پیشچهر، پسچهر، پسینچهر و واپسینچهر را دارند. مرحلهٔ دوم کاستمان بسیار شبیه رشتمان است. طولانیترین مرحلهٔ کاستمان در کاستمان نخستین، پیشچهر است.
باید توجه داشت که کاستمان یک چرخه نیست.
کاستمان نخستین[ویرایش]
پیشچهر نخستین[ویرایش]
در پیشچهر نخستین، که نخستین مرحلهٔ کاستمان نخستین است، کروموزومهای مضاعفشده همچون پیشچهر در رشتمان فشرده و قابل دیدن میشوند و غشای هسته تجزیه میشود. آنگاه کروموزومهای همتا که هر کدام دو کروماتید خواهری دارند از درازایشان در کنار یکدیگر قرار گرفته و یک تتراد به وجود میآورند. پس از پیشچهر نخستین، یاخته وارد مرحلهٔ پسچهر نخستین میشود.
پسچهر نخستین[ویرایش]
در پسچهر نخستین، که دومین مرحلهٔ کاستمان نخستین است، تترادها به وسیلهٔ رشتههای دوک در سطح استوایی یاخته ردیف میشوند.
پسینچهر نخستین[ویرایش]
در پسینچهر نخستین، که سومین مرحلهٔ کاستمان نخستین است، کروموزومهای همتا از یکدیگر جدا میشوند، اما دو کروماتید خواهری هر کروموزوم همچنان در محل میانپار به یکدیگر پیوند دارند. بنابراین هر کروموزوم همچنان دو کروماتیدی (مضاعف شده) است.
واپسینچهر نخستین[ویرایش]
در واپسینچهر نخستین، که چهارمین مرحلهٔ کاستمان نخستین است، کروموزومها در دو قطب یاخته گرد هم میآیند. در بیشتر جانداران در این مرحله سیتوپلاسم (درونیاخته) نیز تقسیم میشود (تقسیم درونیاخته) و دو یاختهٔ جدید پدید میآید. در هر یک از دو یاختهٔ پدیدآمده، یا در هر یک از دو قطب یاخته، فقط یکی از دو کروموزوم همتا وجود دارد. پس از پایان واپسینچهر نخستین، یاخته وارد کاستمان دوم میشود، اما باید توجه داشت که کروموزومها در فاصلهٔ میان کاستمان نخستین و کاستمان دوم همانندسازی نمیکنند.
کاستمان دوم[ویرایش]
پیشچهر دوم[ویرایش]
پیشچهر دوم پس از واپسینچهر نخستین رخ میدهد و آغاز کاستمان دوم به شمار میآید. باید توجه داشت که در این فاصله کروموزومها همانندسازی نمیکنند. در پیشچهر دوم رشتههای دوک در پیرامون هر هستهٔ تکدسته پدیدار میگردند.
پسچهر دوم[ویرایش]
پسچهر دوم پس از پیشچهر دوم رخ میدهد. در این مرحله کروموزومها که هنوز دو کروماتیدی هستند، در سطح استوایی یاخته ردیف میشوند و از طریق میانپارهای خود به رشتههای دوک پیوسته میشوند.
پسینچهر دوم[ویرایش]
پسینچهر دوم پس از پسچهر دوم رخ میدهد. در این مرحله دو کروماتید هر کروموزوم (کروماتیدهای خواهری) از هم جدا میشوند و به سوی دو قطب یاخته میروند (همانند پسینچهر در رشتمان).
واپسینچهر دوم[ویرایش]
واپسینچهر دوم پس از پسینچهر دوم رخ میدهد، در این مرحله پوشش هسته پیرامون کروماتیدها پدید میآید. دوک از میان میرود و سپس تقسیم درونیاخته رخ میدهد.
نتیجهٔ کاستمان یک یاختهٔ دودسته، چهار یاختهٔ تکدسته است.
پانویس[ویرایش]
- ↑ واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر نخست تا چهارم، ۱۳۷۶ تا ۸۵
منابع[ویرایش]
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ میوز موجود است. |
- زیستشناسی و آزمایشگاه ۲، سال سوم آموزش متوسطه. ۱۳۸۶.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Meiosis»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۴ مه ۲۰۰۹).
|
|||||||||||||||||||||||||
