تخمک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تخمک
Gray3.png
تخمک انسان

تُخمَک، یاخته‌ای است که پس از ترکیب با اسپرم هستهٔ اولیهٔ جنین (یاخته تخم یا زیگوت) را تشکیل می‌دهد.

تخمک گامت ماده‌است که درون تخمدان جاندار ماده قرار گرفته و پس از بارورسازی به یاختهٔ تخم تبدیل می‌شود. بارورسازی عبارت است از ترکیب گامت ماده با گامت نر یا اسپرم.

در متازوئرها تولید مثل جنسی به وسیلهٔ یاختههای ویژه‌ای صورت می‌گیرد که نشانهٔ دو جنس گوناگونند. این یاخته‌ها که گامت نام دارند و توسط اندامهای ویژه یا غده‌های تناسلی به وجود می‌آیند و از یکی شدن و ترکیب این دو یاخته، یعنی گامت نر یا اسپرم با گامت ماده یا تخمک است که فرد جدیدی که تمام ویژگیهای گونه را در بر دارد، پدید می‌آید. جانداری که سازندهٔ اسپرم است جاندار نر و سازندهٔ تخمک را جاندار ماده می‌گویند.[۱]

تخمک، یاختهٔ نسبتاً بزرگی به شمار می‌آید و به دلیل داشتن انباشتهٔ غذایی فراوان، حدود ۰/۱ میلی‌متر قطر دارد و به همین دلیل می‌توان آن را با چشم غیرمسلح دید. در سطح تخمک هر نوع جانور، پادگنهای ویژه‌ای وجود دارد که معمولاً فقط با اسپرم همان گونهٔ جانور توانایی آمیزش دارد.

تعیین دقیق زمان تخمک‌گذاری می‌تواند در تعیین جنسیت فرزند موثر باشد. در طول یک دورهٔ ماهیانه یک بار تخمک‌گذاری رخ می‌دهد و ۴ تا ۵ روز احتمال بارداری برای زن وجود دارد.[۲]

هنگامی که دختری زاده می‌شود، تخمک فرزندی را که در آینده قرار است بزاید در تخمدان خود دارد.[۳]

باروری[ویرایش]

ورود یک یاخته اسپرم به تخمک.

تخمک‌گذاری بخشی از چرخهٔ قاعدگی ماهانهٔ یک زن سالم است و معمولاً در میانه‌های این چرخه، عادت ماهانه رخ می‌دهد. تخمک‌گذاری به آزاد شدن تخمک بالغ و در دسترس قرار گرفتن آن برای بارورسازی گفته می‌شود. هنگامی که یک دختر زاییده می‌شود، تخمدانهایش دارای میلیون‌ها تخمک نابالغ است. به طور معمول در هر ماه تنها یک تخمک، بالغ و رها می‌شود.[۴]

به محض اتصال یک اسپرم به تخمک، دیگر تخمک در واقع بارور شده و زن آبستن می‌شود و در این مرحله ساز و کاری را اجرا می‌کند که باعث می‌شود دیگر هیچ اسپرمی توانایی نفوذ به تخمک را پیدا نکند. به این صورت که با آغاز آبستنی تخمک بارورشده، یک مادهٔ خلطی‌شکل را به نام زونا پلوسیدا (به انگلیسی:Zona pellucida)، که بسیار هم محکم است، پیرامون خود تولید می‌کند و به این طریق از ورود دیگر اسپرم‌ها به درون تخمک جلوگیری می‌نماید. در این هنگام است که تخمک وارد رحم شده و آغاز به رشد می‌کند. البته گاهی هم به دلیل چسبندگی لولهٔ رحمی تخمک وارد رحم نمی‌شود و همانجا آغاز به رشد می‌کند که در این صورت وضعیت خطرناکی را پیش می‌آورد.[۵]

یاخته‌ای که از پیوند تخمک و اسپرم پدید می‌آید، تخم نام دارد. در عرض ۲ روز پس از بارداری، تخم سفر خود را از طریق لولهٔ حمل تخمک به سمت رحم آغاز می‌کند که این امر با فعالیت ماهیچه‌های دیوارهٔ لوله میسر می‌شود. در همین زمان، تخم خود را چندین بار تقسیم می‌کند تا گروهی از یاخته‌ها به نام مورولا حاصل شود. پس از۵ تا ۷ روز این مجموعهٔ یاخته به رحم می‌رسد. این مجموعه خود را به صورت امنی در سطح داخلی رحم جای می‌دهد و به رشد خود ادامه می‌دهد.[۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • کتاب زیست‌شناسی سال سوم دبیرستان
  1. جانورشناسی عمومی تالیف مصطفی فاطمی ص۲۷: در: لغت‌نامه دهخدا، سرواژهٔ تخمک.
  2. انتخاب جنسیت فرزند قبل از حاملگی، بازدید: ژانویه ۲۰۱۰.
  3. when your mother ... all-that-is-interesting.com
  4. تبیان: تغذیه و سلامت.، بازدید: ژانویه ۲۰۱۰.
  5. کیانی، کاظم، زناشویی و تقویت نیروی جنسی با داروهای گیاهی، انتشارات زرقلم، ۱۳۸۱. شابک:۷-۲۴-۶۹۵۳-۹۶۴
  6. سایت پزشکان بدون مرز، ژانویه ۲۰۱۰.