شکست بازار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

شکست بازار یک مفهوم در تشریح نظریه ی اقتصادی است زمانیکه تخصیص کالاها و خدمات توسط یک بازار آزاد کارآمدنیست ؛یعنی پیامد قابل تصور دیگری وجود دارد جاییکه سهم یک بازار ممکن است بهتر شود بدون بدتر کردن دیگری(پیامد بهینه ی پارتو نیست) شکست های بازار میتوانند مانند فیلمنامه نگریسته شوند که در آنها نفع شخصی خالص حرفه ی فرد منتهی به نتایجی میشود که ناکارامد هستند-میتواند با بهبود نقطه ی دید اجتماع بهبود یابد-اولین استفاده ی شناخته شده از این عبارت در سال1958بود اما این مفهوم به وسیله ی فیلسوف ویکتوریایی "هنری سیدویک"تعقیب شده است. شکست های بازار اغلب با اطلاعات نامتقارن،بازار های غیر رقابتی،مسائل کارگزار-کارفرما،اثرات برونی یا کالاهای عمومی همگام شده است.وجود شکست بازار اغلب بعنوان یک تصدیق برای مداخله ی دولت در یک بازار خاص استفاده می شود. اقتصاددانان مخصوصا اقتصاد خرددانان اغلب نگران اثرات شکست بازار وراه های ممکن برای تصحیح هستند.چنین تجزیه و تحلیل هایی نقش مهمی در بسیاری از تصمیمات و مطالعات سیاست عمومی بازی می کنند،هرچند برخی از مداخلات سیاسی دولت مانند مالیات،یارانه ها،چتربازی ها،کنترل های دستمزد وقیمت و مقررات دربر گیرنده ی کوشش هایی برای شکست کامل بازار است هم چنین ممکن است به تخصیص ناکارامد منابع منتهی شود.(گاهی اوقات شکست دولت خوانده می شود)بنابر این گاهی اوقات یک انتخاب بین پیامدهای ناتمام وجود دارد بعبارت دیگر پیامدهای بازار ی ناقص با مداخله ی دولت یا بدون مداخله ی دولت،اما به هر حال درصورت وجود شکست بازار پیامد کارای پارتو نیست. روندکلی اقتصاددانان نئوکلاسیک وکینژین براین باور استوار است که شاید این امکان برای دولت وجود داشته باشد که پیامد بازار ناکارامد را بهبود بخشد،اگرچه چندین مکتب نامتعارف متفکر با این مخالفند.

مقوله ها[ویرایش]

اقتصاددانان مختلف دیدگاه های متفاوتی دارند درباره ی اینکه چه رویدادهایی منابع شکست بازارند.روند کلی تجزیه و تحلیل اقتصادی در بسیاری جاها یک شکست بازار می پذیرد(مربوط به کارایی پارتو)که به سه دلیل می تواند رخ دهد: -اگر بازار انحصاری شده باشد یا گروه کوچکی از کسب وکارها قدرت بازاری معناداری را نگه داشته باشند. -اگر تولید کالا یا خدمت منتجر به یک اثر برونی شود. -اگر کالا یا خدمت یک کالای عمومی است.

ماهیت بازار[ویرایش]

کارگزاران در یسک بازار می توانند قدرت بازاری بدست آورند که به آنها اجازه می دهد سود متقابل دیگری را از تجارت سلب کنند.این می تواند به عدم کارایی منتهی شود بواسطه ی رقابت ناقص که می تواند شکل های متفاوتی داشته باشد مثل انحصار خرید،انحصار فروش یا رقابت انحصاری درصورتیکه کارگزار تبعض قیمتی کامل را انجام ندهد. در یک بازار انحصاری تعادل ابزار از بهینه ی پارتو بیشتر خواهد بود.انحصاری از قدرت بازاری اش استفاده خواهد کرد تا ستاده را زیر مقداری که در آن سود اجتماعی نهایی برابر با هزینه ی اجتماعی نهایی آخرین واحد تولید شده محدود کند،بنابر این قیمت ها و سود ها بالا می روند. سوال دیگر این است که چه شرایطی به بازار انحصاری اجازه ی بروز می دهند.در بعضی موارد بازار های انحصاری می توانند خود را در جایی حفظ کنند که موانعی برای ورود وجود داردتا از ورود تاثیر گذار سازمان ها و رقابت در یک صنعت یا بازار جلوگیری کنند یا ممکن است مزیت هایی برای محرک اول بازار وجود داشته باشد که این کار را برای دیگر بنگاه ها برای رقابت سخت می کند. از طرف دیگر انحصار طبیعی یک مورد افراطی از شکست رقابت بخاطر محدودیت در تولید کنندگان است.انحصار طبیعی شکلی است که در آن هزینه ی هر واحد براساس افزایش تولید آن کاهش می یابد.در این موقعیت وجود تنها یک تولیید کننده برای یک کالا کارآمد تر است(از لحاظ هزینه)

ماهیت کالاها[ویرایش]

غیر قابل خارج سازی بعضی بازار ها می توانند شکست بخورند زیرا ماهیت کالاها تغییر داده می شود.برای مثال کالاها می توانند صفات کالاهای عمومی یا کالاهای مشترک را داشته باشند که در این صورت فروشندگان نمی‌توانند هیچ خریداری را از استفاده از یک محصول خارج کنند.بطوریکه در ظهور و پیشرفت اختراعات که ممکن است آزادانه انتشار یابند یک بار مشاهده می شود.این می تواند موجب کاهش سرمایه گذاری شود زیرا پیشرفته ها نمی‌توانند سود های ناشی از موفقیت را به اندازه ی کافی تسخیر کنند برای اینکه کوشش برای پیشرفت را ارزشمند کنند.این همچنین می تواند به تخلیه ی منابع منتهی شود در مورد منابعی که در دسترس عام هستند،زیرا استفاده از منابع رقابتی غیرقابل خارج ساری است و هیچ انگیزه ای برای استفاده کننده برای نگهداری از منابع وجود ندارد.مثالی برای این دریاچه ای است بایک عرضه ی طبیعی ماهی:اگر مردم ماهی را سریع تر از اینکه آنها بتوانند دوباره تولید شوند صید کنند جمعیت ماهی کوچک خواهد شد تا اینکه هیچ ماهی برای نسل های بعد باقی نمی‌ماند. اثرات برونی: یک کالا یا خدمت می تواند اثرات برونی معناداری نیز داشته باشد،در مواردی که سودها یا زیان هایی که با محصول همراه می شوند بوسیله ی افرادی بدست آید که در خریان خرید و فروش کالا نیستند. در این مورد مکانیزم قیمت برای وضع مقدار صحیح هزینه ی اجتماعی شکست می خورد زیرا این هزینه ها با هزینه های خصوصی متفاوت است. این اثرات برونی می توانند برای روش هایی از تولید یا حالات مهم دیگری از بازار ذاتی باشند.برای مثال وقتی یک بنگاه که فولاد تولید می کند،نیروی کار،سرمایه و سایر نهاده ها را جذب می کند .باید برای این ها در بازار مناسب بهایی بپردازد و این هزینه ها در قیمت بازاری فولاد منعکس می شوند.چنانچه بنگاه جو را نیز آلوده کند در حین درست کردن فولاد و مجبور به پرداخت هزینه برای این منبع نباشد این هزینه متحمل بنگاه نمی‌شود بلکه متحمل جامعه می شود.از این رو قیمت بازاری فولاد برای ترکیب کردن هزینه ی فرصت جامعه از تولید شکست خواهد خورد.در این مورد تعادل بازاری صنعت فولاد بهینه نخواهد بود.چنانچه اتفاقی بیفتد که بنگاه توانایی پرداخت همه ی هزینه های تولیذ را داشته باشد فولاد بیشتری تولید خواهد شد.در نتیجه هزینه ی نهایی اجتماعی آخرین واحد تولید شده از سود نهایی اجتماعی آن اضافه خواهد آمد. تراکم حمل ونقل یک مثال از شکست بازار است که همه اشکال ناکارامدی را ترکیب می کند.جاده های عمومی منابع مشترک هستند که در دسترس برای استفاده ی جمعی هستند و یک مکمل برای ماشین(جاده های زیادی وجود دارند، ماشین هابیشتری آمده اند)محسوب می شوند.هزینه ی خیلی کم و سود بالا برای رانندگان شخصی در استفاده کردن از جاده ها باعث شده است جاده ها انبوه شوند و عدم سوددهی آنها برای جامعه کاهش یابد. بعلاوه راندن می تواند هزینه های مخفی بر جامعه از لحاظ آلودگی تحمیل کند.راه حل ها برای این شامل حمل ونقل عمومی،قیمت گذاری تراکم،عوارض و راه های دیگر برای مجبور کردن راننده ها در تصمیم گیری برای راندن است. شاید بهترین مثال از ناکارامدی همگام شده با کالاهای مشترک یا عمومی و اثرات برونی گرمای محیط باشد که بوسیله ی آلودگی و بهره برداری زیاد از منابع طبیعی بوجود آمده است.تغییرات اقلیم(گرمای جهانی) واژه ای ازبررسی استرن بر اقصادهای تغییرات اقلیم" بزرگترین مثال از شکست بازار است که تاکنون دیده ایم".

ماهیت مبادله[ویرایش]

برخی بازار ها می توانند در اثر ماهیت مبادله‌شان شکست بخورند.بازارها ممکن است هزینه های معاملاتی،مسائل آژانسی یا اطلاعات نامتقارن داشته باشند.چنین بازار های ناقصی نه تنهاممکن است به ناکارآمدی اقتصاد در بهبود کارایی بازار،قوانین و راه های تنظیم کننده منجر شود.بنابر نظریه ی قرارداد،تصمیم گیری در معاملات جاییکه یک قسمت بیشترین یا بهترین اطلاعات را دارد،نا متقارن است.این یک قدرت نامتوازن را در معاملات بوجود می آورد که گاهی اوقات می تواند باعث شود که معاملات به انحراف کشیده شوند.مثال هایی تز این مسئله انتخاب معکوس و روحیه ی مخاطره است.معمولاً اطلاعات ناقص در زمینه ی مسائل کارفرما-کارگزار مطالعه می شوند.جورج آکلروف،میشل اسپنس و جوزف ای.استیگلیتز این ایده را گسترش دادند و در جایزه ی نوبل2001در علم اقتصاد سهم داشتند.

عقلانیت محدود[ویرایش]

در مدل های انسانی هربرت ای.سایمون خاطر نشان کرد که اکثر مردم بصورت جزئی عاقلانه رفتار می کنند و در بقیه ی فعالیت هایشان احساساتی یا غیر عقلایی عمل می کنند.او بیان می کند تجربه ی عقلانی محدود کارگزاران تنظیم کردن و حل کردن مسائل پیچیده و پردازش اطلاعات(دریافت،ذخیره،بهبود،انتقال)را محدود می کند.سایمون توضیح داد شماری از تصمیماتی که از مدل های عقلانی کلاسیک می توانند واقع بینانه ترگرفته شوند درحالیکه با حالت روحی منصفانه ای برای فرموله کردن همراه شوند. این ها شامل: -محدود کردن اینکه چه دسته هایی از توابع مطلوبیت ممکن هستند. -شناخت هزینه های جمع آوری و پردازش اطلاعات -امکان داشتن یک تابع مطلوبیت برداری یا چندارزشی سایمون اظهار داشت عوامل اقتصادی از بحث های اکتشافی برای تصمیم گیری بیشتر از قانون سخت بهینه سازی استفاده می کنند.آنها این کار را بخاطر پیچیدگی موقعیت و ناتوانی شان در پردازش و تحلیل مطلوبیت مورد انتظار هر فعالیت شرطی انجام می دهند.هزینه های بررسی و اغلب هزینه های دیگر ممکن است بالا باشد همچنین در فعالیت های اقتصادی همزمان نیز نیاز به تصمیم گیری وجود دارد.

حقوق مالکیت بر اساس حقوق کنترل[ویرایش]

هاگ گراول و ری ریز بصورت اساسی استدلال کردند که دلیل اساسی شکست بازار اغلب یک مسئله از حقوق مالکیت است.بازار موسسه ای است که در آن افراد یا بنگاه ها نه تنها کالاها را مبادله می کنند بلکه حقوق استفاده از آنها در راه های خاص و برای مقادیر خاص از زمان نیز مبادله می شوند. بازار ها موسساتی هستند که مبادله ی کنترلی کالاها را سازماندهی کرده اند،جایی که ماهیت کنترل بوسیله ی حقوق مالکیت همراه شده با کالاها تعریف شده است. کنترل کارگزاران بر استفاده ی کالاهایشان می تواند ناقص باشد،زیرا سیستم حقوقی که کنترل را تعریف می کند ناقص است.نوعاً این در دو حقوق کلی و همگانی رخ می دهد-قابلیت خارج کردن و قابلیت انتقال قابلیت خارج کردن در مورد توانایی کارگزاران برای کنترل کالاهای مورد استفاده‌شان و مدت استفاده از آنهابحث می کند-و هزینه های وابسته و همگام شده با کار زیاد.قابلیت انتقال حقوق کارگزاران برای انتقال حقوق استفاده از یک کارگزار به دیگری را منعکس می کند.لرای مثال بوسیله فروش یا اجاره ی یک کالا وهزینه ی همگام شده با کار زیاد.اگر یک سیستم معین حقوقی بطور کامل اینها را در کمترین هزینه یا عدم هزینه ضمانت و پشتیبانی نکند در نتیجه پخش می تواند ناکارآمد شود.ملاحظاتی مانند این بخش مهمی از کار نهادی اقتصاد را تشکیل می دهند.بااین وجود هنوز تفاوت دیدگاه ها در مورد چیزهایی که ویژگی ها را نمایش می دهند بدون اطلاعات ارائه شده توسط سیستم قیمت بازار معنی دار است.

تعابیر و سیاست[ویرایش]

دلایل بالا دید جدیدی را نشان می دهد از اینکه چه شکست بازاری معنادار است وچه اهمیتی در اقتصاد دارد.این تحلیل ها بوسیله ی نئوکلاسیک ها دنبال می شود و عقیده ی کارایی پارتو استوار است و بطور خاص شکست های بازار را مورد بررسی قرار می دهد با فرض نبود بهره ی عمومی یا عدالت و موارد مشابه.این شکل از تحلیل هل هم چنین بوسیله ی کینسیان ها و نئوکینسیان ها در اقتصاد کلان پذیرفته شده است. تعدادی از دموکرات های اجتماعی نئودیل لیبرالز ها این آنالیز ها را برای سیاست عمومی پذیرفته اند.بنابراین آنها شکست های بازار را مانند شکل رایجی از بازار نامنظم می بینند وبرای بیان مداخله در اقتصاد به منظور ضمانت کارایی و عدالت (معمولاً تعبیر می شود به عبارت بی عدالتی اجتناب پذیر در ثروت و درآمد)مورد بحث قرار می دهند.مسئولیت دموکراتیک این مقررات و مهارت فن مدارانه ی اقتصاددانان نقش مهمی در شکل دادن نوع و درجه ی مداخله دارد.نئولیبرالیست ها یک سیر مشابه را دنبال می کنند و اغلب بر راه حل های بازار شرقی شده برای شکست بازار تمرکز می کنند،برای مثال هدف آنها رفتن به آنسوی نظر عمومی از داشتن یک نرخ شارژ دولتی برای حق آلوده کردن(درونی سازی هزینه ی خارجی،بوجود آوردن یک بی انگیزگی برای آلوده کردن)و برای اجازه دادن به بازار های انحصاری برای مداخلات موفقیت آمیز است.

ایرادات[ویرایش]

انتخاب عمومی[ویرایش]

اقتصاددانانی چون میلتون فریدمن از دانشگاه شیکاگو و دیگران از مکاتب انتخاب عمومی بحث کردند که برای شکست بازار ضرورتی وجود ندارد که دولت برای حل آنها تلاش کند زیرا هزینه های شکست دولت که سعی دارد بر تعمیر شکست بازارممکن است بدتر از شکست بازار آنها باشد.ناتوانی یا شکست دولت بعنوان نتیجه ی مشکلات ذاتی دموکراسی واشکال دیگر توسط شده و همچنین قدرت گروه های خاص-بهره(متقاضیان اجاره)در بخش خصوصی و بوروکراسی دولتی.شرایطی ممکن است اثر منفی براندازی بازار آزاد را بوسیله ی دخالت دولت سرکوبگر قانونی کند.فراتر از ایرادات فلسفی یک مورد بالاتر مشکل عملی است هر تصمیم گیرنده ی خاصی با آن روبروست و در تلاش برای درک(وشاید پیش بینی)مداخلات متنوع بین تولیدکنندگان ومصرف کنندگان در هر بازاری رخ می دهد.

استریان[ویرایش]

حامیان نظام سرمایه داری لیزیز-فیر مانند تعدادی از اقتصاددانان مکتب استریان گفته اند که هیچ پدیده ای مانند شکست بازار وجود ندارد.اسرائیل کرزنر بیان می کند که کارایی برای یک سیستم اجتماعی به این معناست که تصور شخصی فرد را برای رسیدن به اهداف شخصی اش مجاز می کند.ناکارآمدی تنها زمانی بوجود می آید که معانی مغایر با اهداف مورد نظر شخص انتخاب شوند.این تعریف از کارایی متفاوت از کارایی پارتو است و اساس بحث تئوری را برخلاف موجودیت شکست های بازار تشکیل می دهد.به هر حال با ارائه ی شرایط قضیه ی رفاه اولیه این دو معنی پذیرفته شده نتایج ایده‌آل داده است.استریان ها اظهار کرده اند که بازار مایل است به حذف ناکارآمدی هایش ازطریق فرایند کارآفرینی با انگیزه ی سود.

مارکسیان[ویرایش]

اعتراضات وایرادات همچنین بربیشتر مبانی اساسی مثل عدالت یا تحلیل های مارکسیان وجود دارد.استفاده ی عامیانه از عبارت شکست بازار تصویری از یک نارسایی بازار در ارائه ی برخی از ویژگی های متفاوت از بهره وری را منعکس می کند.برای مثال سطوح بالای نابرابری می تواند یک شکست بازار محسوب شود که تاکنون ناکارامد پارتونبوده و بوسیله ی علم اقتصاد جدید شکست بازار لحاظ نشده اند.تعدادی از اقتصاددانان مارکسیان بحث کرده اند که سیستم حقوق مالکیت شخصی در نوع خود مشکل اساسی است واینکه منابع باید بطور کلی به راه های دیگر تخصیص داده شوند.این ازمفهوم های شکست بازاری که بر موقعیت های خاص تمرکز دارد متفاوت است-نوعاً غیرعادی به نظر می رسد-جایی که بازار ها نتایج ناکارآمد دارند.مارکسیان ها در مقابل می گویند که بازارها ناکارآمد و دموکراتیک اند-نتایج ناخواسته-و شکست بازار یک ویژگی ذاتی در اقتصاد سرمایه داری است ونوعا حذف آن از تصمیم گیری،ترجیح جیره بندی کردن کالاهای محدود غیر قابل خارج سازی طبق یک مکانیزم قیمتی اما مبتنی بر نیاز که بواسطه ی فشارهای اجتماعی تعیین می شود.

مهری رحمانی http://en.wikipedia.org/wiki/Market_failure