اقتصاد بین‌الملل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اقتصاد بین‌المللی با اثرات حاصله از تفاوت‌های بین‌المللی میان منابع تولیدی و ترجیحات مصرف‌کنندگان و نهاد‌های بین‌المللی سر و کار دارد. اقتصاد بین‌المللی بدنبال توضیح الگوها و نتایج معامله‌ها و تعاملات میان ساکنان کشورهای مختلف مانند بازرگانی،سرمایه‌گذاری و مهاجرت است.

  • بازرگانی بین‌المللی به مطالعه جریان تجارت کالا و خدمات از راه مرزهای بین‌المللی و از جنبه‌های عرضه و تقاضا،ادغام اقتصادی،جنبش‌های عامل بین‌المللی و متغیرهای سیاسی مانند نرخ تعرفه و سهمیه بازرگانی می‌پردازد.
  • سرمایه‌گذاری بین‌المللی به مطالعه جریان سرمایه در میان بازارهای سرمایه بین‌المللی و تاثیر این جنبش‌ها بر نرخ ارز می‌پردازد.
  • اقتصاد پولی و اقتصاد کلان بین‌المللی به مطالعه جریان‌های پولی و کلان کشورها می‌پردازند.
  • اقتصاد سیاسی بین‌الملل برگرفته از روابط بین‌الملل به مطالعه مسائل سیاسی بین‌المللی و تاثیراتشان بر اقتصاد می‌پردازد مانند درگیری‌های بین‌المللی،مذاکرات بین‌المللی،تحریم‌های بین‌المللی؛ امنیت ملی و ملی‌گرایی اقتصادی؛قراردادهای بین‌المللی و نظارت‌ها.

اقتصاد بين الملل در مورد وابستگي متقابل اقتصادي ميان كشور ها بحث مي كند اقتصاد بين الملل به بررسي جريان كالاها ةخدمات و پرداخت هاي يك كشور با ساير كشور هاي جهان مي پردازد.كه شامل دو بخش است.[۱]

1)مبادله كالا بين كشور ها (تجارت بين الملل)

2) الگوي تعيين نرخ ارز و تراز پرداخت ها (ماليه بين الملل)

نظريه اقتصاد بين الملل به بررسي منافع حاصل از تجارت ، سياست هاي هدايت شده جهت تنظيم تراز پرداخت ها و آثار اين سياست ها بر رفاه كشور مي پردازد.[۲]

تجارت بين الملل[ویرایش]

نظريه محض تجارت و سياست هاي بازرگاني جنبه خرد اقتصاد بين الملل را تشكيل مي دهد در تجارت بين الملل بحث اصلي روي مبادله كالا هاست از آن جا كه يك كشور قادر نيست تمام نياز ها و احتياجات خود را از توليد داخلي بر طرف كند به همين دليل كشورها ناگزير از تجارت بين الملل هستند.[۳]

موضوعات اساسي در تجارت بين الملل[ویرایش]

1)علت تجارت كشو رها و سود كسب شده از تجارت براي كشور ها

2)در صورتي كه تجارت سود مند باشد چه اثري بر روي توزيع در آمد دارد

3)اتحاديه هاي اقتصادي تجاري

تاريخچه تجارت بين الملل[ویرایش]

از سال 1950تا سال 2005ميلادي حجم توليدات مختلف كشور هاي جهان حدود 7برابر شده اما در همين سال ها حجم تجارت بين الملل حدود 28 برابر سده است از جمله دلايلي كه كشور ها به سمت تجارت روي آورده اندرا مي توان به موارد زير اشاره كرد.

1)بعضي كشورها از منابع طبيعي محروم و بعضي ديگر با وفور اين منابع رو به رو هستند اين كشور ها مي توتنند كالا توليد كنند و در اختيار كشورهاي ديگر قرار دهند.

2)بعضي كشور ها منابع طبعي دارند ولي تكنولوژي توليد كالا را ندارند بر همين اساس به وارد كردن كالا اقدام كرده اند.[۴]

نظريات در مورد تجارت بين الملل[ویرایش]

تجارت بر اساس ديدگاه سوداگران[ویرایش]

طي قرون هفدهم و هجدهم ميلادي گروهي از بازرگانان ، بانكداران و مقامات دولتي مقالات بسياري در مورد حمايات از تجارت بين الملل تحت ديدگاه اقتصادي به نام سوداگري( مركانتليسم) انشار داده اند اين گروه اعتقاد دارند كه يك كشور بايد تلاش كند تا با صادرات بيشتر نسبت به واردات ،ثروتمند تر و قدرتمند تر شود و مازاد صادرات خود را به صورت فلزات گران بها نگه دارد سوداكرا ثروت يك كشور را به طلايي كه تحت مالكيت دارد مي سنجند و معتقدند كه دولت بايد بر تمام فعاليت هاي اقتصادي نظارت داشته باشد به طوري كه به وارادات كالا كه منجر به خروج طلا از كشور مي شود تعرفه هاي سنگيني وضع نمايد.[۵]

تجارت بر اساس نظريه مزيت مطلق آدام اسميت[ویرایش]

طبق نظريه آدام اسميت ( اقتصاد دان كلاسيكي)تا زماني دو كشور به تجارت مي پردازند كه از اين راه منفعت كسب نمايند و اگر تجارت براي آنها سودي نداشته باشد از تجارت دست مي كشند بر اساس نظر آدام اسميت تجارت بين دوكشوربا توجه به مزيت مطلق است وقتي يك كشور كالايي را با كارايي بيشتري نسبت به كشور ديگر توليد مي كند (يا مزيت مطلق دارد) و كالاي دوم را نسبت به كشور ديگر با كارايي كمتر توليد مي كند (يا عدم مزيت مطلق دارد) در اين صورت هر دو كشور با تخصص در توليد كالايي كه در آن مزيت مطلق تخصص يافته و سپس از مبادله آن با يكديگر منافعي بدست مي آورند اين امر موجب افزايش توليد كل و رفاه جهاني مي شود و تحت اين شرايط اقتصاد جهاني مي تواند از تقسيم كار و تخصص به ميزان بيشتري برخوردار شود .[۶] در ديدگاه سوداگران فقط يك كشور با ضرر به ديگران مي تواند سود كسب كند و كنترل دولت بر فعاليت ها بايد زياد باشد ولي در ديدگاه آدام اسميت تمام كشور ها مي توانند از تجارت سود ببرند و قائل بر اين بودند كه دولت در امور اقتصادي دخالتي نداشته باشد.[۷]

تجارت بر اساس مزيت نسبي[ویرایش]

نظريه مزيت نسبي توسط ريكاردو (اقتصاد دان كلاسيكي)در سال 1817ارايه شد طبق اين قانون حتي اكر يك كشور در توليد هر دو كالا نسبت به كشور ديگر كارايي كمتري داشته باشد (عدم مزيت مطلق در توليد هر دو كالا)بازهم مبنايي بر تجارت سود اور بين كشور ها وجود دارد كشور اول در توليد و صدور كالايي تخصص پيدا كند كه داراي عدم مزيت مطلق كوچكتري است (كالايي كه داراي مزيت نسبي است)و كالايي را وارد كند كه در آن عدم مزيت مطلق بزرگتري دارد(كالايي كه در ان عدم مزيت نسبي است).[۸] ريكاردو قانون مزيت نسبي خود را بر تعدادي فرض بنا كرده است. 1)دو كشور دو كالا،2)وجود تجارت آزاد 3)تحرك كامل نيرو كار در سطح كشور و عدم تحرك بين دو كشور4) تغييرات فني يا پيشرفت تكنولوژي وجود ندارد 7)نظريه ارزش كار[۹]

مزيت نسبي نظريه ارزش كار[ویرایش]

طبق اين نظريه ارزش كار به قيمت يك كالا به مقدار نيرو كار استفاده شده در توليد آن كالا بستگي دارد در اين نظريه مي گويد نيروي كار تنه عامل توليد است ف نيرو ي كار همگن است (فقط يك نوع نيروي كار داريم) و با توجه به آن كه در توليد از سرمايه هم استفاده مي شود نظريه ارزش كار مردود اعلام شد.[۱۰]

نظريه هزينه فرصت[ویرایش]

در سال 1936هابر لر قانون مزيت نسبي را بر اساس نظريه هزينه فرصت اصلاح كرد طبق اين نظريه هزينه توليد يك كالا عبارت است از مقداري از كالاي ديگر كه بايد از توليد ان صرفه نظر كنيم تا منايع كافي براي توليد يك واحد اضافي از كالاي اول فراهم شود در نتيجه كشوري كه داراي هزينه فرصت كمتري است در توليد ان كالا مزيت نسبي دارد ودر توليد كالاي ديگر عدم مزيت نسبي است.[۱۱]

نظريه هكشر اوهلين[ویرایش]

كشورهايي چون چين،هندوستان نيروي كار غير ماهر فراوان دارد و كشور هايي چون ژاپن ،آلمان كالاهاي سرمايه اي به وفور دارد كه هكشر اوهلين به اين موضوع مي پردازد كه وفور عوامل توليد در اين كشور ها چه اثري بر روند تجارت و جهت تجارت دارد.

نظريه هكچر اوهلين داراي دو تعريف است اين نظريه بر اساس دو اصطلاح شدت عوامل توليد و وفور عوامل توليد ارايه شده است.

تعريف اول :وفور نسبي عوامل توليد

بر اين اساس مثلا كشور الف وفور نسبي سرمايه نسبت به كشور ب داردو اين يعني كه نسبت سرمايه به نيروي كار در كشور الف بيشتر از نسبت سرمايه بع نيروي كار كشور ب است.

تعريف دوم : شدت استفاده از عوامل توليد

اين تعريف به شدت استفاده از عوامل توليد در كالاها اشاره دارد مثلا كالايي مثل پارچه از نيروي كار بيشتري نسبت به سرمايه استفاده مي كند پس توليد پارچه كار بر است و مثلا براي توليد كالاي آهن سرمايه بيشتري نسبت به نيروي كار استفاده مي شود پس آهن سرمايه بر است. [۱۲]

تحليل هكشر اوهلين[ویرایش]

هكشر اوهلين دو اقتصاد دان سوئدي بودند كه مقاله اي تحت عنوان اثر تجارت خارجي بر توزيع در امدارايه كرده اند كه اين نظريه را مي توان دردو قالب تجزيه و تحليل كرد قضيه اول به چگونگي شكل گيري الگو تجارت در هر كشور مي پردازد و قضيه دوم چگونگي تاثير پذيري قيمت عوامل توليد در تجارت بين الملل مورد توجه است.

قضيه اول هكشر اوهلين (الگوي تجارت)

هر كشور كالايي را صادر مي كند كه در توليد آن نيازي به استفاده از عوامل نسبتا فراوان و ارزان دارد و متقابلا كالايي را وارد مي كند كه توليد ان نياز به استفاده از عوامل نسبتا كمياب و گران دارد.

قضيه دوم هكشر (برابري قيمت عوامل توليد)

هكشر اوهلين معتقدند اگرفرضيه اول صادق باشد پس از برقراري امكان تجارت قيمت نسبي عوامل توليد در دو كشور با يكديگر برابر خواهد شد از آنجايي كه پل ساموئلسون قضيه برابري قيمت عوامل را به طور دقيق اثبات كرد و اين قضيه به قضيه هكشر- اوهلين- ساموئلسئن معروف است.[۱۳]

نظريات جديد[ویرایش]

نظريه تجارت مدرن بدرو از پيش فرض هاي محدود كننده قضيه هكشر اوهلين حركت مي كند و به برررسي اثر آن از جمله فن اوري و مقياس توليد بر تجارت مي پردازد.[۱۴]

ماليه بين الملل[ویرایش]

تراز پرداخت ها ، سياست هاي تعديل ترازپرداخت ها كه بر درآمد ملي اثر مي گذارد جنبه كلان اقتصاد بين الملل را تشكيل مي دهد كه انرا با ماليه بين الملل مي شناسيم. تجارت خارجي متضمن پرداخت و دريافت وجوه به پول رايج خارجي است در دادو ستد هاي خارجي كشورهاي وارد كننده ناگزيرند بهاي كالاهاي خريداري شده از خارج را به پول رايج كشور صادر كننده بپردازد در نتيجه بازار ارز نمود پيدا مي كند.[۱۵]

اهميت نرخ ارز[ویرایش]

اهميت نرخ ارز و تغييرات آن از آن جا ناشي مي شود كه مهم ترين كانال ارتباطيبا اقتصاد خارجي از طريق نرخ ارز است از انجا كه تغييرات نرخ ارزها تغييرات قيمت هاي كالا ها و خدمات عرضه شده در بازار را به دنبال خواهد داشت نوسانات ارزي نه تنها براي توليد كنندگان بلكه براي مصرف كنندگان نيز حائز اهميت است.[۱۶]

بازار ارز[ویرایش]

فعل و انفعالات متقابل اقتصادي در اين شرايط فقط زماني مي تواند رخ دهد كه يك رابطه مشخص بين پول ها وجود داشته باشد به نحوي كه ارزش يك داد و ستد معين بتواند توسط هر دو طرف معامله بر حسب پول خودشان تعيين شود اين رابطه مهم نرخ ارز است به عبارت ديگر نرخ ارز عبارت است از يك واحد پول خارجي بر حسب واحد پول داخلي. شبكه جهاني بازار ها و موسساتي كه تبديل ارز هاي مختلف را بر عهده دارند به طور معمول بازار ارز ناميده مي شوند.[۱۷]

تراز پرداخت ها[ویرایش]

ثبت مبادلات اقتصادي داخلي با خارجبان توسط تراز پرداخت ها صورت مي گيرد مبادلات بين المللي يك سود در بر گيرنده پرداخت هايكشور براي واردات ، هدايا ، سر مايه گذاري هاي خارج از كشور واز سوي ديگر دريافت ها بابت صادرات ، هدايا و سر مايه گذاري هاي خارجي در داخل كشور را شامل مي شود با ثبت اين مبادلات كشور حساب تراز پرداخت ها ي خود را نگه مي دارد.[۱۸]

نهاد ها و سياست هاي آن ها[ویرایش]

ساز و کار نظام برتن وودز[ویرایش]

در آغاز برپایی صندوق بین‌المللی پول، یک نظام نرخ ارز ثابت ولی قابل تعدیل پیشنهاد شد. کلمهٔ قابل تعدیل به این حقیقت اشاره دارد که اگر کشوری کسری یا مازاد طولانی در تراز پرداختها را تجربه کند، کاهش یا افزایش ارزش برابری پول می‌تواند انجام گیرد. نظام برتن وودز در واقع یک نظام پایه طلا-دلار بود. در این نظام، دلار بر حسب طلا تعریف شده بود و تمام پول‌های دیگر بر حسب دلار تعریف می‌شد. آمریکا ارزش دلار رابرابر یک سی و پنجم اونس طلا تعیین کرد و اعلام نمود که آمادگی تبدیل هر میزان دلار به طلا را بدون هیچ گونه محدودیتی در نرخ تعیین شده دارد. سپس سایر کشورها ارزش پول‌های خود رابر حسب دلار تعریف کردند. پول‌ها مجاز بودند تا ۱٪ از هر طرف نرخ برابری تعیین شده تغییر کنند و بانک مرکزی نیز ملزم بود که اگر تغییر بیش از ۱٪ باشد در بازار ارز مداخله نماید. بدین ترتیب، تمام کشورهای عضو صندوق بین‌المللی به جز آمریکا به جای نقاط صدور و ورود طلا، محدوده یا نقاط مداخله داشتند که در آن نقاط، مقامات پولی برای تثبیت نرخ ارز در محدودهٔ مشخص شده اقدام به خرید و فروش ارز می‌کردند. به طوری که اگر قیمت دلار به ۱٪- کف کاهش می‌یافت بانک‌های مرکزی آن را خریداری می‌کردند و اگر قیمت دلار به ۱٪+ سقف افزایش می‌یافت اقدام به فروش دلار می‌کردند.[۱۹]

صندوق بین‌المللی پول[ویرایش]

صندوق بین‌المللی پول یک نهاد پولی مستقل جهانی است که در سال ۱۹۴۷ بوجود آمد هیچ ارتباط تشکیلاتی با سازمان ملل ندارد.

این سازمان اقتصادی جهانی درسال ۱۹۴۵ بر اساس موافقتنامه برتن وودز تاسیس شد و از سال ۱۹۴۷ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. این سازمان اهداف مهمی چون بسط همکاری بین‌المللی در زمینه مسائل پولی و رفع محدودیت‌های ارزی، تثبیت نرخ‌های ارز، و تسهیل کارکرد نظام پرداخت‌های چند جانبه بین کشورهای عضو را دنبال می‌کند.

در سال ۱۹۸۸ صندوق دارای ۱۵۱ عضو بود. مفاد قرارداد صندوق از کشورهای عضو می‌خواست تا نرخ ارزی را رعایت کنند که نوسان‌های آن محدود به ۱+ درصد ارزش اسمی ارز باشد. این ارزش اسمی بر حسب دلار امریکا تعیین شده بود که آن نیز رابطه ثابتی با طلا داشت. تا ژانویه ۲۰۱۳ تعداد اعضای آن به ۱۸۸ کشور افزایش یافته است.[۲۰]

در دسامبر سال ۱۹۷۱ میلادی کشورهای گروه ۱۰ ضمن اجلاس انستیتیوی اسمیتسونین واشنگتن بر سر «ارزش‌های محوری» جدیدی برای پول‌ها به توافق رسیدند تا از این راه به ۱۰درصد ارزش کاهی دلار با ۲۵/۲ درصد نوسان مجاز دست یابند. هر کشور عضو ملزم به پرداخت سهمیه تعیین شده به صندوق به صورت ۲۵ درصد طلا و ۷۵ درصد پول رایج خود بود، و از آن پس، سهمیه‌ها تاکنون چندین بار افزایش یافته‌اند.

در سال ۱۹۸۷ مجموع سهمیه‌های صندوق به حدود ۹۰ میلیارد دلار حق برداشت مخصوص می‌رسید. منابع مالی صندوق صرف رفع مشکلات موقت تراز پرداخت‌ها و برآن اساس، تثبیت نرخ ارز کشورهای عضو می‌شود. سهمیه هر کشور تعیین کننده سطح وام گیری و نیز حق رای او در صندوق است. در اوایل دهه ۱۹۸۰، مطابق سهمیه‌های تعیین شده، حق رای آمریکا حدود ۲۲ درصد و جامعه اقتصادی اروپا ۲۷ درصد بود؛ و از آنجا که هر تغییر عمده‌ای در صندوق نیازمند ۸۵ درصد آرا است لذا هم ایالات متحده آمریکا و هم جامعه اقتصادی اروپا از حق وتو در صندوق برخوردار بوده‌اند.

هر کشور عضو که با مشکل کسری موقت تراز پرداخت‌ها روبرو شود می‌تواند در مقابل پول خود، ارز مورد نیاز خود از صندوق را دریافت دارد. که البته این ارز دریافتی باید ظرف مدت سه تا پنج سال، بازخرید شود. اعضایی که در مقابل صندوق دچار کسری شده باشند، طبق مفاد قرارداد، ملزم به مشورت با صندوق جهت بهبود تراز پرداخت‌های خود هستند.[۲۱]

جهاني شدن[ویرایش]

عنصر اقتصاد در فرايند جهاني شدن مورد توجه بسياري از نظريه پردازان بوده است به گونه اي كه كه حتي آن را مقدم بر ديگر ابعاد مي دانند بسياري از صاحب نظران پيشينه جهاني شدن اقتصاد را به چند دهه پيش و حتي قرن 16 مي دانند برخي از انديشمندان از جمله برات سون ظهور جهاني شدن را به پيدايش و رشد سرمايه داري مربوط مي دانند . پيشرفت هاي عظيم در حوزه ي فناوري و ارتباطات به تدريج همگرايي اقتصادهاي ملي و محلي را با اقتصاد جهاني تسهيل ساخت و بسياري از فعاليت هاي اقتصادي به شبكه جهاني اتصال دارند. مي توان گفت جهاني شدن اقتصاد داراي دو بعد است يك بعد آن مربوط به آزاد سازي تجارت بين المللي كالاها و خدمات باعث مي شود توليد كنندگان در نقاط دوردست با همم در ارتباط باشند بعد ديگر آن عبارت است از آزاد سازي جريان سرمايه بين المللي اين ويژگي جهاني شدن در اثر رشد توسعه تكنولوژي سبب آن گرديده كه همه جنبه هاي اقتصاد در يك گستره جهاني ادغام يا مرتبط شده و تبادلات و تعاملات اقتصادي و تجاري در سطح جهاني به گونه بي سابقه اي افزايش يافته است.

پانویس[ویرایش]

  1. سالواتوره،تجارت بین الملل،1376،ص 30.
  2. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31.
  3. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31.
  4. محمودزاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31.
  5. سالواتوره، تجارت بين الملل،1376،ص 31.
  6. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31
  7. سالواتوره، تجارت بين الملل،1376،ص 32.
  8. محمودزاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، ص35 .
  9. سالواتوره،تجارت بين الملل،1376،ص 45.
  10. سالواتوره،تجارت بين الملل،1376،ص 45.
  11. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، ص55.
  12. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، ص47.
  13. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، 47.
  14. سالواتوره،تجارت بين الملل،1376، ص48.
  15. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 129.
  16. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 129.
  17. اپلیارد فيلد،ماليه بين الملل،1378،ص 6.
  18. سالواتوره،اقتصاد بين الملل،1390،ص 3 .
  19. اپليارد فيلد،ماليه بين الملل،1378،ص 133.
  20. http://www.imf.org/external/country/index.htm
  21. http://www.imf.org/external/about/history.htm

منابع[ویرایش]

  • {{یادکرد-ویکی

|پیوند = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=International_economics&oldid=555935942 |عنوان = International economics |زبان =انگلیسی |بازیابی =۲ تیر ۱۳۹۲

  • سالواتوره،دومينيک .ارباب ،حمید رضا ." تجارت بين الملل " . نشر نی .1376
  • محمود زاده ،یوسف ."مجموعه دروس تخصصي اقتصاد ".مدسان شریف .1392
  • سالواتوره،دومینیک .ارباب ،حمید رضا ."اقتصاد بین الملل ".نشر نی .1390
  • اپلیارد،فیلد.دنیس،آلفرد. مانی،محمد علی" مالیه بین الملل".نشر نی.1378
  • http://www.imf.org/external/about/history.htm
  • http://www.imf.org/external/country/index.htm