اقتصاد بین‌الملل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اقتصاد بین‌المللی با اثرات حاصله از تفاوت‌های بین‌المللی میان منابع تولیدی و ترجیحات مصرف‌کنندگان و نهادهای بین‌المللی سر و کار دارد. اقتصاد بین‌المللی بدنبال توضیح الگوها و نتایج معامله‌ها و تعاملات میان ساکنان کشورهای مختلف مانند بازرگانی،سرمایه‌گذاری و مهاجرت است.

  • بازرگانی بین‌المللی به مطالعه جریان تجارت کالا و خدمات از راه مرزهای بین‌المللی و از جنبه‌های عرضه و تقاضا،ادغام اقتصادی،جنبش‌های عامل بین‌المللی و متغیرهای سیاسی مانند نرخ تعرفه و سهمیه بازرگانی می‌پردازد.
  • سرمایه‌گذاری بین‌المللی به مطالعه جریان سرمایه در میان بازارهای سرمایه بین‌المللی و تاثیر این جنبش‌ها بر نرخ ارز می‌پردازد.
  • اقتصاد پولی و اقتصاد کلان بین‌المللی به مطالعه جریان‌های پولی و کلان کشورها می‌پردازند.
  • اقتصاد سیاسی بین‌الملل برگرفته از روابط بین‌الملل به مطالعه مسائل سیاسی بین‌المللی و تاثیراتشان بر اقتصاد می‌پردازد مانند درگیری‌های بین‌المللی،مذاکرات بین‌المللی،تحریم‌های بین‌المللی؛ امنیت ملی و ملی‌گرایی اقتصادی؛قراردادهای بین‌المللی و نظارت‌ها.

اقتصاد بین‌الملل در مورد وابستگی متقابل اقتصادی میان کشور ها بحث می کند اقتصاد بین‌الملل به بررسی جریان کالاها ةخدمات و پرداخت های یک کشور با سایر کشور های جهان می پردازد.که شامل دو بخش است.[۱]

1)مبادله کالا بین کشور ها (تجارت بین‌الملل)

2) الگوی تعیین نرخ ارز و تراز پرداخت ها (مالیه بین‌الملل)

نظریه اقتصاد بین‌الملل به بررسی منافع حاصل از تجارت ، سیاست های هدایت شده جهت تنظیم تراز پرداخت ها و آثار این سیاست ها بر رفاه کشور می پردازد.[۲]

تجارت بین‌الملل[ویرایش]

نظریه محض تجارت و سیاست های بازرگانی جنبه خرد اقتصاد بین‌الملل را تشکیل می دهد در تجارت بین‌الملل بحث اصلی روی مبادله کالا هاست از آن جا که یک کشور قادر نیست تمام نیاز ها و احتیاجات خود را از تولید داخلی بر طرف کند به همین دلیل کشورها ناگزیر از تجارت بین‌الملل هستند.[۳]

موضوعات اساسی در تجارت بین‌الملل[ویرایش]

1)علت تجارت کشو رها و سود کسب شده از تجارت برای کشور ها

2)در صورتی که تجارت سود مند باشد چه اثری بر روی توزیع در آمد دارد

3)اتحادیه های اقتصادی تجاری

تاریخچه تجارت بین‌الملل[ویرایش]

از سال 1950تا سال 2005میلادی حجم تولیدات مختلف کشور های جهان حدود 7برابر شده اما در همین سال ها حجم تجارت بین‌الملل حدود 28 برابر سده است از جمله دلایلی که کشور ها به سمت تجارت روی آورده اندرا می توان به موارد زیر اشاره کرد.

1)بعضی کشورها از منابع طبیعی محروم و بعضی دیگر با وفور این منابع رو به رو هستند این کشور ها می توتنند کالا تولید کنند و در اختیار کشورهای دیگر قرار دهند.

2)بعضی کشور ها منابع طبعی دارند ولی تکنولوژی تولید کالا را ندارند بر همین اساس به وارد کردن کالا اقدام کرده اند.[۴]

نظریات در مورد تجارت بین‌الملل[ویرایش]

تجارت بر اساس دیدگاه سوداگران[ویرایش]

طی قرون هفدهم و هجدهم میلادی گروهی از بازرگانان ، بانکداران و مقامات دولتی مقالات بسیاری در مورد حمایات از تجارت بین‌الملل تحت دیدگاه اقتصادی به نام سوداگری( مرکانتلیسم) انشار داده اند این گروه اعتقاد دارند که یک کشور باید تلاش کند تا با صادرات بیشتر نسبت به واردات ،ثروتمند تر و قدرتمند تر شود و مازاد صادرات خود را به صورت فلزات گران بها نگه دارد سوداکرا ثروت یک کشور را به طلایی که تحت مالکیت دارد می سنجند و معتقدند که دولت باید بر تمام فعالیت های اقتصادی نظارت داشته باشد به طوری که به وارادات کالا که منجر به خروج طلا از کشور می شود تعرفه های سنگینی وضع نماید.[۵]

تجارت بر اساس نظریه مزیت مطلق آدام اسمیت[ویرایش]

طبق نظریه آدام اسمیت ( اقتصاد دان کلاسیکی)تا زمانی دو کشور به تجارت می پردازند که از این راه منفعت کسب نمایند و اگر تجارت برای آنها سودی نداشته باشد از تجارت دست می کشند بر اساس نظر آدام اسمیت تجارت بین دوکشوربا توجه به مزیت مطلق است وقتی یک کشور کالایی را با کارایی بیشتری نسبت به کشور دیگر تولید می کند (یا مزیت مطلق دارد) و کالای دوم را نسبت به کشور دیگر با کارایی کمتر تولید می کند (یا عدم مزیت مطلق دارد) در این صورت هر دو کشور با تخصص در تولید کالایی که در آن مزیت مطلق تخصص یافته و سپس از مبادله آن با یکدیگر منافعی بدست می آورند این امر موجب افزایش تولید کل و رفاه جهانی می شود و تحت این شرایط اقتصاد جهانی می تواند از تقسیم کار و تخصص به میزان بیشتری برخوردار شود .[۶] در دیدگاه سوداگران فقط یک کشور با ضرر به دیگران می تواند سود کسب کند و کنترل دولت بر فعالیت ها باید زیاد باشد ولی در دیدگاه آدام اسمیت تمام کشور ها می توانند از تجارت سود ببرند و قائل بر این بودند که دولت در امور اقتصادی دخالتی نداشته باشد.[۷]

تجارت بر اساس مزیت نسبی[ویرایش]

نظریه مزیت نسبی توسط ریکاردو (اقتصاد دان کلاسیکی)در سال 1817ارایه شد طبق این قانون حتی اکر یک کشور در تولید هر دو کالا نسبت به کشور دیگر کارایی کمتری داشته باشد (عدم مزیت مطلق در تولید هر دو کالا)بازهم مبنایی بر تجارت سود اور بین کشور ها وجود دارد کشور اول در تولید و صدور کالایی تخصص پیدا کند که دارای عدم مزیت مطلق کوچکتری است (کالایی که دارای مزیت نسبی است)و کالایی را وارد کند که در آن عدم مزیت مطلق بزرگتری دارد(کالایی که در ان عدم مزیت نسبی است).[۸] ریکاردو قانون مزیت نسبی خود را بر تعدادی فرض بنا کرده است. 1)دو کشور دو کالا،2)وجود تجارت آزاد 3)تحرک کامل نیرو کار در سطح کشور و عدم تحرک بین دو کشور4) تغییرات فنی یا پیشرفت تکنولوژی وجود ندارد 7)نظریه ارزش کار[۹]

مزیت نسبی نظریه ارزش کار[ویرایش]

طبق این نظریه ارزش کار به قیمت یک کالا به مقدار نیرو کار استفاده شده در تولید آن کالا بستگی دارد در این نظریه می گوید نیروی کار تنه عامل تولید است ف نیرو ی کار همگن است (فقط یک نوع نیروی کار داریم) و با توجه به آن که در تولید از سرمایه هم استفاده می شود نظریه ارزش کار مردود اعلام شد.[۱۰]

نظریه هزینه فرصت[ویرایش]

در سال 1936هابر لر قانون مزیت نسبی را بر اساس نظریه هزینه فرصت اصلاح کرد طبق این نظریه هزینه تولید یک کالا عبارت است از مقداری از کالای دیگر که باید از تولید ان صرفه نظر کنیم تا منایع کافی برای تولید یک واحد اضافی از کالای اول فراهم شود در نتیجه کشوری که دارای هزینه فرصت کمتری است در تولید ان کالا مزیت نسبی دارد ودر تولید کالای دیگر عدم مزیت نسبی است.[۱۱]

نظریه هکشر اوهلین[ویرایش]

کشورهایی چون چین،هندوستان نیروی کار غیر ماهر فراوان دارد و کشور هایی چون ژاپن ،آلمان کالاهای سرمایه ای به وفور دارد که هکشر اوهلین به این موضوع می پردازد که وفور عوامل تولید در این کشور ها چه اثری بر روند تجارت و جهت تجارت دارد.

نظریه هکچر اوهلین دارای دو تعریف است این نظریه بر اساس دو اصطلاح شدت عوامل تولید و وفور عوامل تولید ارایه شده است.

تعریف اول :وفور نسبی عوامل تولید

بر این اساس مثلاً کشور الف وفور نسبی سرمایه نسبت به کشور ب داردو این یعنی که نسبت سرمایه به نیروی کار در کشور الف بیشتر از نسبت سرمایه بع نیروی کار کشور ب است.

تعریف دوم : شدت استفاده از عوامل تولید

این تعریف به شدت استفاده از عوامل تولید در کالاها اشاره دارد مثلاً کالایی مثل پارچه از نیروی کار بیشتری نسبت به سرمایه استفاده می کند پس تولید پارچه کار بر است و مثلاً برای تولید کالای آهن سرمایه بیشتری نسبت به نیروی کار استفاده می شود پس آهن سرمایه بر است. [۱۲]

تحلیل هکشر اوهلین[ویرایش]

هکشر اوهلین دو اقتصاد دان سوئدی بودند که مقاله ای تحت عنوان اثر تجارت خارجی بر توزیع در امدارایه کرده اند که این نظریه را می توان دردو قالب تجزیه و تحلیل کرد قضیه اول به چگونگی شکل گیری الگو تجارت در هر کشور می پردازد و قضیه دوم چگونگی تاثیر پذیری قیمت عوامل تولید در تجارت بین‌الملل مورد توجه است.

قضیه اول هکشر اوهلین (الگوی تجارت)

هر کشور کالایی را صادر می کند که در تولید آن نیازی به استفاده از عوامل نسبتاً فراوان و ارزان دارد و متقابلاً کالایی را وارد می کند که تولید ان نیاز به استفاده از عوامل نسبتاً کمیاب و گران دارد.

قضیه دوم هکشر (برابری قیمت عوامل تولید)

هکشر اوهلین معتقدند اگرفرضیه اول صادق باشد پس از برقراری امکان تجارت قیمت نسبی عوامل تولید در دو کشور با یکدیگر برابر خواهد شد از آنجایی که پل ساموئلسون قضیه برابری قیمت عوامل را به طور دقیق اثبات کرد و این قضیه به قضیه هکشر- اوهلین- ساموئلسئن معروف است.[۱۳]

نظریات جدید[ویرایش]

نظریه تجارت مدرن بدرو از پیش فرض های محدود کننده قضیه هکشر اوهلین حرکت می کند و به برررسی اثر آن از جمله فناوری و مقیاس تولید بر تجارت می پردازد.[۱۴]

مالیه بین‌الملل[ویرایش]

تراز پرداخت ها ، سیاست های تعدیل ترازپرداخت ها که بر درآمد ملی اثر می گذارد جنبه کلان اقتصاد بین‌الملل را تشکیل می دهد که انرا با مالیه بین‌الملل می شناسیم. تجارت خارجی متضمن پرداخت و دریافت وجوه به پول رایج خارجی است در دادو ستد های خارجی کشورهای وارد کننده ناگزیرند بهای کالاهای خریداری شده از خارج را به پول رایج کشور صادر کننده بپردازد در نتیجه بازار ارز نمود پیدا می کند.[۱۵]

اهمیت نرخ ارز[ویرایش]

اهمیت نرخ ارز و تغییرات آن از آن جا ناشی می شود که مهم ترین کانال ارتباطیبا اقتصاد خارجی از طریق نرخ ارز است از انجا که تغییرات نرخ ارزها تغییرات قیمت های کالا ها و خدمات عرضه شده در بازار را به دنبال خواهد داشت نوسانات ارزی نه تنها برای تولید کنندگان بلکه برای مصرف کنندگان نیز حائز اهمیت است.[۱۶]

بازار ارز[ویرایش]

فعل و انفعالات متقابل اقتصادی در این شرایط فقط زمانی می تواند رخ دهد که یک رابطه مشخص بین پول ها وجود داشته باشد به نحوی که ارزش یک داد و ستد معین بتواند توسط هر دو طرف معامله بر حسب پول خودشان تعیین شود این رابطه مهم نرخ ارز است به عبارت دیگر نرخ ارز عبارت است از یک واحد پول خارجی بر حسب واحد پول داخلی. شبکه جهانی بازار ها و موسساتی که تبدیل ارز های مختلف را بر عهده دارند به طور معمول بازار ارز نامیده می شوند.[۱۷]

تراز پرداخت ها[ویرایش]

ثبت مبادلات اقتصادی داخلی با خارجبان توسط تراز پرداخت ها صورت می گیرد مبادلات بین‌المللی یک سود در بر گیرنده پرداخت هایکشور برای واردات ، هدایا ، سر مایه گذاری های خارج از کشور واز سوی دیگر دریافت ها بابت صادرات ، هدایا و سر مایه گذاری های خارجی در داخل کشور را شامل می شود با ثبت این مبادلات کشور حساب تراز پرداخت ها ی خود را نگه می دارد.[۱۸]

نهاد ها و سیاست های آن ها[ویرایش]

ساز و کارنظام برتن وودز[ویرایش]

در آغاز برپایی صندوق بین‌المللی پول، یک نظام نرخ ارز ثابت ولی قابل تعدیل پیشنهاد شد. کلمهٔ قابل تعدیل به این حقیقت اشاره دارد که اگر کشوری کسری یا مازاد طولانی در تراز پرداختها را تجربه کند، کاهش یا افزایش ارزش برابری پول می‌تواند انجام گیرد. نظام برتن وودز در واقع یک نظام پایه طلا-دلار بود. در این نظام، دلار بر حسب طلا تعریف شده بود و تمام پول‌های دیگر بر حسب دلار تعریف می‌شد. آمریکا ارزش دلار رابرابر یک سی و پنجم اونس طلا تعیین کرد و اعلام نمود که آمادگی تبدیل هر میزان دلار به طلا را بدون هیچ گونه محدودیتی در نرخ تعیین شده دارد. سپس سایر کشورها ارزش پول‌های خود رابر حسب دلار تعریف کردند. پول‌ها مجاز بودند تا ۱٪ از هر طرف نرخ برابری تعیین شده تغییر کنند و بانک مرکزی نیز ملزم بود که اگر تغییر بیش از ۱٪ باشد در بازار ارز مداخله نماید. بدین ترتیب، تمام کشورهای عضو صندوق بین‌المللی به جز آمریکا به جای نقاط صدور و ورود طلا، محدوده یا نقاط مداخله داشتند که در آن نقاط، مقامات پولی برای تثبیت نرخ ارز در محدودهٔ مشخص شده اقدام به خرید و فروش ارز می‌کردند. به طوری که اگر قیمت دلار به ۱٪- کف کاهش می‌یافت بانک‌های مرکزی آن را خریداری می‌کردند و اگر قیمت دلار به ۱٪+ سقف افزایش می‌یافت اقدام به فروش دلار می‌کردند.[۱۹]

صندوق بین‌المللی پول[ویرایش]

صندوق بین‌المللی پول یک نهاد پولی مستقل جهانی است که در سال ۱۹۴۷ بوجود آمد هیچ ارتباط تشکیلاتی با سازمان ملل ندارد.

این سازمان اقتصادی جهانی درسال ۱۹۴۵ بر اساس موافقتنامه برتن وودز تاسیس شد و از سال ۱۹۴۷ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. این سازمان اهداف مهمی چون بسط همکاری بین‌المللی در زمینه مسائل پولی و رفع محدودیت‌های ارزی، تثبیت نرخ‌های ارز، و تسهیل کارکرد نظام پرداخت‌های چند جانبه بین کشورهای عضو را دنبال می‌کند.

در سال ۱۹۸۸ صندوق دارای ۱۵۱ عضو بود. مفاد قرارداد صندوق از کشورهای عضو می‌خواست تا نرخ ارزی را رعایت کنند که نوسان‌های آن محدود به ۱+ درصد ارزش اسمی ارز باشد. این ارزش اسمی بر حسب دلار امریکا تعیین شده بود که آن نیز رابطه ثابتی با طلا داشت. تا ژانویه ۲۰۱۳ تعداد اعضای آن به ۱۸۸ کشور افزایش یافته است.[۲۰]

در دسامبر سال ۱۹۷۱ میلادی کشورهای گروه ۱۰ ضمن اجلاس انستیتیوی اسمیتسونین واشنگتن بر سر «ارزش‌های محوری» جدیدی برای پول‌ها به توافق رسیدند تا از این راه به ۱۰درصد ارزش کاهی دلار با ۲۵/۲ درصد نوسان مجاز دست یابند. هر کشور عضو ملزم به پرداخت سهمیه تعیین شده به صندوق به صورت ۲۵ درصد طلا و ۷۵ درصد پول رایج خود بود، و از آن پس، سهمیه‌ها تاکنون چندین بار افزایش یافته‌اند.

در سال ۱۹۸۷ مجموع سهمیه‌های صندوق به حدود ۹۰ میلیارد دلار حق برداشت مخصوص می‌رسید. منابع مالی صندوق صرف رفع مشکلات موقت تراز پرداخت‌ها و برآن اساس، تثبیت نرخ ارز کشورهای عضو می‌شود. سهمیه هر کشور تعیین کننده سطح وام گیری و نیز حق رای او در صندوق است. در اوایل دهه ۱۹۸۰، مطابق سهمیه‌های تعیین شده، حق رای آمریکا حدود ۲۲ درصد و جامعه اقتصادی اروپا ۲۷ درصد بود؛ و از آنجا که هر تغییر عمده‌ای در صندوق نیازمند ۸۵ درصد آرا است لذا هم ایالات متحده آمریکا و هم جامعه اقتصادی اروپا از حق وتو در صندوق برخوردار بوده‌اند.

هر کشور عضو که با مشکل کسری موقت تراز پرداخت‌ها روبرو شود می‌تواند در مقابل پول خود، ارز مورد نیاز خود از صندوق را دریافت دارد. که البته این ارز دریافتی باید ظرف مدت سه تا پنج سال، بازخرید شود. اعضایی که در مقابل صندوق دچار کسری شده باشند، طبق مفاد قرارداد، ملزم به مشورت با صندوق جهت بهبود تراز پرداخت‌های خود هستند.[۲۱]

جهانی شدن[ویرایش]

عنصر اقتصاد در فرایند جهانی شدن مورد توجه بسیاری از نظریه پردازان بوده است به گونه ای که که حتی آن را مقدم بر دیگر ابعاد می دانند بسیاری از صاحب نظران پیشینه جهانی شدن اقتصاد را به چند دهه پیش و حتی قرن 16 می دانند برخی از اندیشمندان از جمله برات سون ظهور جهانی شدن را به پیدایش و رشد سرمایه داری مربوط می دانند . پیشرفت های عظیم در حوزه ی فناوری و ارتباطات به تدریج همگرایی اقتصادهای ملی و محلی را با اقتصاد جهانی تسهیل ساخت و بسیاری از فعالیت های اقتصادی به شبکه جهانی اتصال دارند. می توان گفت جهانی شدن اقتصاد دارای دو بعد است یک بعد آن مربوط به آزاد سازی تجارت بین‌المللی کالاها و خدمات باعث می شود تولید کنندگان در نقاط دوردست با همم در ارتباط باشند بعد دیگر آن عبارت است از آزاد سازی جریان سرمایه بین‌المللی این ویژگی جهانی شدن در اثر رشد توسعه تکنولوژی سبب آن گردیده که همه جنبه های اقتصاد در یک گستره جهانی ادغام یا مرتبط شده و تبادلات و تعاملات اقتصادی و تجاری در سطح جهانی به گونه بی سابقه ای افزایش یافته است.

پانویس[ویرایش]

  1. سالواتوره،تجارت بین‌الملل،1376،ص 30.
  2. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31.
  3. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31.
  4. محمودزاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31.
  5. سالواتوره، تجارت بين الملل،1376،ص 31.
  6. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 31
  7. سالواتوره، تجارت بين الملل،1376،ص 32.
  8. محمودزاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، ص35 .
  9. سالواتوره،تجارت بين الملل،1376،ص 45.
  10. سالواتوره،تجارت بين الملل،1376،ص 45.
  11. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، ص55.
  12. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، ص47.
  13. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392، 47.
  14. سالواتوره،تجارت بين الملل،1376، ص48.
  15. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 129.
  16. محمود زاده،مجموعه دروس تخصصي اقتصاد،1392،ص 129.
  17. اپلیارد فيلد،ماليه بين الملل،1378،ص 6.
  18. سالواتوره،اقتصاد بين الملل،1390،ص 3 .
  19. اپليارد فيلد،ماليه بين الملل،1378،ص 133.
  20. http://www.imf.org/external/country/index.htm
  21. http://www.imf.org/external/about/history.htm

منابع[ویرایش]

  • {{یادکرد-ویکی

|پیوند = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=International_economics&oldid=555935942 |عنوان = International economics |زبان =انگلیسی |بازیابی =۲ تیر ۱۳۹۲

  • سالواتوره،دومینیک .ارباب ،حمید رضا ." تجارت بین‌الملل " . نشر نی .1376
  • محمود زاده ،یوسف ."مجموعه دروس تخصصی اقتصاد ".مدسان شریف .1392
  • سالواتوره،دومینیک .ارباب ،حمید رضا ."اقتصاد بین‌الملل ".نشر نی .1390
  • اپلیارد،فیلد.دنیس،آلفرد. مانی،محمد علی" مالیه بین‌الملل".نشر نی.1378
  • http://www.imf.org/external/about/history.htm
  • http://www.imf.org/external/country/index.htm