توسعه پایدار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از توسعه پایا)
پرش به: ناوبری، جستجو

اصطلاح توسعه پایدار یا پایا (Sustainable development) در اوایل سالهای دهه ۱۹۷۰ درباره محیط و توسعه بکار رفت.سه حوزه مهمی که توسعه پایدارروی آن تاکید دارد،مسایل محیطی است از آن زمان سازمان‌های بین‌المللی که خواهان دستیابی به محیطی مناسب و مساعد برای توسعه سودمند بودند نام خاص و ویژگی آنها در راهبرد توسعه پایدار نمود یافت. بکار بردن واژه توسعه پایدار بعد از کنفرانس ریودوژانیرو در سال ۱۹۹۲ در محافل علمی فراگیر شد (ضرابی و اذانی، ۱۳۸۰: ۱۳). وظیفه معماران در این حوزه بسیار خطیر است،چراکه معماران به صورت غیر مستقیم و مستقیم مسول 75% تغییر آّب و هوا هستند.ارایه راه حلهایی در مقابل الگوهای فانی کالبدی، اجتماعی و اقتصادی توسعه می باشد که بتواند از بروزمسایلی همچون نابودی منابع طبیعی، تخریب سامانه های زیستی، آلودگی جهانی تغییر اقلیم، افزایش بی رویه جمعیت، بی عدالتی و پایین آمدن کیفیت زندگی انسانها حال و آینده جلوگیری کند.توسعه پایدار فرایند تغییری است در استفاده از منابع، هدایت سرمایه‌گذاری‌ها، سمت گیری توسعه فناوری و تغییری نهادی است که با نیازهای حال و آینده سازگار باشد. توسعه پایدار که از دهه۱۹۹۰بر آن تاکید شد جنبه‌ای از توسعه انسانی و در ارتباط با محیط زیست و نسل‌های آینده است. هدف توسعه انسانی پرورش قابلیت‌های انسانی محسوب می‌شود. توسعه پایدار به عنوان یک فرایند که لازمه بهبود و پیشرفت است، اساس بهبود وضعیت و رفع کاستی‌ها ی اجتماعی، فرهنگی جوامع پیشرفته‌است و باید موتور محرکه پیشرفت متعادل، متناسب و هماهنگ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تمامی جوامع و بویژه کشورهای در حال توسعه باشد. توسعه پایدار سعی دارد به پنج نیاز اساسی زیر پاسخ گوید: تلفیق حفاظت و توسعه، تامین نیازهای اولیه زیستی انسان، دست‌یابی به عدالت اجتماعی، خودمختاری و تنوع فرهنگی و حفظ یگانگی اکولوژیکی.[۱]

تعریف[ویرایش]

بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی باعث توسعه پایدار می‌شود..

معنی لغوی توسعه پایدار sustain میباشد و همچنین در فارسی به معنای , حیات , زنده نگهداشتن , ادامه مستمراست و آنچه که می تواند در آینده تداوم داشته باشد . یک ﺍیﺪﻩ ﻭ ﺍﺻﻄﻼﺡ ﺑﺴــیﺎﺭ ﮔﺴــﺘﺮﺩﻩ ﺍﺳــﺖ کــﻪ ﻣﻌﺎﻧــﯽ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﻭ ﺑﺴــﻴﺎﺭﯼ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠــﻪ ﻓﺮﺍﻭﺍﻧﯽ ﺍﻳﻦ ﻣﻌﺎﻧــﯽ، ﻭﺍکﻨﺶ ﻫــﺎﯼ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺑــﺮ ﻣﯽ ﺍﻧﮕﻴﺰﺍﻧﺪ. ﻣﻔﻬــﻮﻡ ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﭘﺎﻳــﺪﺍﺭ، ﻳﮏ ﻧﻮﻉ ﺗــﻼﺵ ﺑﺮﺍﯼ ﺗﺮﮐﻴــﺐ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺭﺷــﺪ ﺣﻮﺯﻩ ﺍﯼ ﺍﺯ ﻣﻮﺿﻮﻋــﺎﺕ ﻣﺤﻴﻄﯽ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ- ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﯼ ﻣﯽ ﺑﺎﺷــﺪ. ﻣﻔﻬﻮﻡ ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭ ﻳﮏ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻬﻢ ﺩﺭ ﻓﻬﻢ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﺍﻧﺴــﺎﻥ ﻭ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻭ ﺍﻧﺴــﺎﻥ ﻫﺎ ﺑﺎ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷــﺪ. ﺍﻳﻦ ﻣﺴــﺄﻟﻪ ﺑﺎ ﺩﻳﺪﮔﺎﻩ ﺩﻭ ﻗﺮﻥ ﮔﺬﺷــﺘﻪ ﺍﻧﺴــﺎﻥ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺟﺪﺍﻳﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ ﻣﺤﻴﻄﯽ ﻭ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋــﯽ ﻭ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﯼ ﺷــﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮﺩ ﺩﺭ ﺗﻀﺎﺩ ﺍﺳــﺖ. ﺩﺭ ﺩﻭ ﻗﺮﻥ ﮔﺬﺷــﺘﻪ، ﻣﺤﻴــﻂ ﺑﻪ ﻃﻮﺭ ﻋﻤﺪﻩ ﺑﻪ ﻋﻨــﻮﺍﻥ ﻳﮏ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺧﺎﺭﺟﯽ ﻧﺴــﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺸــﺮ، ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﺪﻩ ﺍﺳــﺖ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺍﺳــﺘﻔﺎﺩﻩ ﻭ ﺍﺳﺘﺜﻤﺎﺭ ﺍﻧﺴﺎﻥ، ﻣﺸــﮑﻼﺕ ﻣﺤﻠﯽ ﺍﺳﺎﺳﺎ ﻣﺤﻠﯽ ﺩﻳﺪﻩ ﻣﯽ ﺷــﺪﻧﺪ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺩﻳﺪﮔﺎﻩ، ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺍﻧﺴــﺎﻥ ﻭ ﻣﺤﻴﻂ، ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﻏﻠﺒﻪ ﺍﻧﺴــﺎﻥ ﺑﺮ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺩﺭﮎ ﻣﯽ ﺷــﺪ ﻭ ﺑﺎﻭﺭ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﮐــﻪ ﺩﺍﻧﺶ ﻭ ﻓﻦ ﺁﻭﺭﯼ ﺑﺸــﺮ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﺮ ﺗﻤــﺎﻡ ﻣﻮﺍﻧﻊ ﻣﺤﻴﻄﯽ ﻭ ﻃﺒﻴﻌــﯽ ﻓﺎﻳﻖ ﺁﻳﺪ. ﺍﻳﻦ ﺩﻳﺪﮔﺎﻩ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﺳــﺮﻣﺎﻳﻪ ﺩﺍﺭﯼ ﻭ ﺍﻧﻘــﻼﺏ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻭ ﻋﻠﻢ ﻣﺪﺭﻥ ﻣﯽ ﺑﺎﺷــﺪ. ﻫﻤﺎﻥ ﻃﻮﺭ ﮐﻪ ﺑﻴﮑﻦ ﻳﮑــﯽ ﺍﺯ ﭘﺎﻳﻪ ﮔــﺬﺍﺭﺍﻥ ﻋﻠﻢ ﻣــﺪﺭﻥ، ﺁﻥ ﺭﺍ ﻣﻄﺮﺡ ﻣﯽ ﮐﻨــﺪ: ﺟﻬﺎﻥ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺸــﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷــﻮﺩ ﻭ ﻧﻪ ﺑﺸــﺮ ﺑﺮﺍﯼ ﺟﻬﺎﻥ . ﻣﺪﻳﺮﻳــﺖ ﻣﺤﻴﻄــﯽ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳــﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌﯽ ﺑــﻮﺩ ﮐــﻪ ﺗﺼﺪﻳﻖ ﻣﯽ ﮐﺮﺩ، ﺑﺸــﺮ ﻧﻴﺎﺯ ﺑــﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﻴﻌــﯽ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﺍﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﯽ ﺑﺎﻳﺴــﺖ ﺑﻪ ﺟﺎﯼ ﺍﺳــﺘﻔﺎﺩﻩ ﺳــﺮﻳﻊ ﻭ ﺑﺪﻭﻥ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺷــﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺣﺪﺍﮐﺜﺮ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺩﺭ ﺳــﺎﻟﻴﺎﻥ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻘﺪﻭﺭ ﺑﺎﺷــﺪ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻋﻠﻢ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺑﺮ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺍﻧﺴــﺎﻥ ﻭ ﺭﺷــﺪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﯼ ﺣﺎﮐﻢ ﮔﺮﺩﺩ، ﮐﻪ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺁﮔﺎﻫﯽ ﻭ ﺗﻮﺳﻞ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺍﻓﺰﺍﻳــﺶ ﺗﻮﻟﻴﺪﺍﺕ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺍﻭﻟﻮﻳــﺖ، ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﺩ. ﺍﻳﻦ ﻧﮕﺮﺵ، ﮐﻠﻴﺪﯼ ﺑﻮﺩ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺭﻓﺎﻩ ﺩﺭ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺑﺸــﺮ ﻭ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﺭﺷــﺪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﯼ، ﻓﻘﺮ ﻭ ﺗﻬﻴﺪﺳــﺘﯽ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺴــﺖ ﻣﻐﻠﻮﺏ ﮔﺮﺩﺩ. ﻣﻔﻬﻮﻡ ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﭘﺎﻳــﺪﺍﺭ، ﺣﺎﺻﻞ ﺭﺷــﺪ ﺁﮔﺎﻫــﯽ ﺍﺯ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﯼ ﺟﻬﺎﻧــﯽ، ﻣﺎﺑﻴﻦ ﻣﺸــﮑﻼﺕ ﻣﺤﻴﻄــﯽ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺭﺷــﺪ، ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺍﻗﺘﺼــﺎﺩﯼ، ﻓﻘﺮ ﻭ ﻧﺎﺑﺮﺍﺑــﺮﯼ ﻭ ﻧﮕﺮﺍﻧﯽ ﻫﺎ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﻳﮏ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺕ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺸﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭ، ﻗﻮﻳﺎ ﻣﺤﻴﻄــﯽ، ﺍﺟﺘﻤﺎﻋــﯽ ﻭ ﺍﻗﺘﺼــﺎﺩﯼ ﺭﺍ ﺑــﻪ ﻫــﻢ ﭘﻴﻮﻧــﺪ ﻣﯽ ﺩﻫــﺪ . ﮐﻪ ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﮐﻨﻔﺮﺍﻧﺲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﺑﺎ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻭ ﻣﺤﻴﻂ ﺩﺭ ﺳــﺎﻝ ۱۹۹۲ ﻣﻴﻼﺩﯼ ﺩﺭ ﺭﻳﻮ ﺑﺮﮔﺰﺍﺭ ﺷــﺪ، ﻋﻨﻮﺍﻥ «ﺗﻮﺳﻌﻪ»، ﻳﮑــﯽ ﺍﺯ ﺣﺴــﺎﺱ ﺗﺮﻳﻦ ﻭ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳــﻦ ﮐﻠﻤــﺎﺕ ﺩﺭ ﻣﺒﺎﺣﺜﺎﺕ ﺷــﺪﻩ ﺍﺳــﺖ. ﺩﺭ ﭘﺸــﺖ ﺍﻳﻦ ﻋﻨــﻮﺍﻥ، ﻣﻔﺎﻫﻴﻤﯽ ﻭﺍﻗــﻊ ﺷــﺪﻩ ﺍﻧﺪ. ﺍﺯ ﻳــﮏ ﻃــﺮﻑ، ﺗــﻼﺵ ﺩﺭ ﺟﻬــﺖ ﺣﻞ ﻣﺴــﺎﺋﻞ ﻣﺤﻴﻄﯽ، ﻋﻠــﻮﻡ ﻃﺒﻴﻌــﯽ ﺍﮐﻮﻟﻮﮊﻳﮑﯽ ﻭ ﻧﮕﺮﺍﻧﯽ ﺩﺭﺑــﺎﺭﻩ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻃﺒﻴﻌﺖ، ﻭ ﺍﺯ ﺳــﻮﻳﯽ ﺩﻳﮕﺮ، ﻣﺸــﮑﻼﺕ ﻓﻘﺮ ﻭ ﻓﻼﮐﺖ ﺟﻬﺎﻥ ﺳﻮﻡ . ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﭘﺎﻳــﺪﺍﺭ، ﺩﺭ ﮐﻤﻴﺴــﻴﻮﻥ ﺍﺳــﺘﺮﺍﺗﮋﯼ ﺣﻔﺎﻇــﺖ ﺟﻬﺎﻥ ﮐﻪ ﺗﻮﺳــﻂ ﺍﺗﺤﺎﺩﻳﻪ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺩﺭ ﺳــﺎﻝ ۱۹۸۰ ﻣﻴﻼﺩﯼ ﺗﺸﮑﻴﻞ ﺷــﺪﻩ ﺑﻮﺩ، ﻣﺪﻭﻥ ﮔﺮﺩﻳﺪ. ﺑﻪ ﻋﻼﻭﻩ، ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺗﻮﺳــﻂ ﮐﻤﻴﺘﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻭ ﻣﺤﻴﻂ ﻋﻨﺎﻭﻳﻦ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻣﺸﺘﺮﮎ ﻣﺎ، ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۹۸۷ ﻣﻴﻼﺩﯼ ﻭ ﺣﻔﻆ ﺯﻣﻴﻦ ﺩﺭ ﺳــﺎﻝ ۱۹۹۱ ﻣﻴﻼﺩﯼ، ﻧﻴﺰ ﻣﻄﺮﺡ ﮔﺸــﺘﻪ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۹۷۸ ﻣﻴﻼﺩﯼ، ﮐﻤﻴﺘﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﻭ ﻣﺤﻴﻂ، ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻣﺸﺘﺮﮎ ﻣﺎﺭﺍ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﺑﺮﻭﻧﺪﺗﻠﻨﺪ ﻧﻴﺰ ﺷــﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷــﻮﺩ. ﺍﻳﻦ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﻳﮏ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺟﺎﻣﻊ ﺍﺯ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺩﺍﺩ. ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳــﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑﻪ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﺑﺮﻭﻧﺪﺗﻠﻨﺪ: ﺑﺸــﺮﻳﺖ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﯽ ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﭘﺎﻳــﺪﺍﺭﯼ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ ﺗــﺎ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﮐﻨﺪ ﮐــﻪ ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﯼ ﺣﺎﻝ ﺭﺍ ﺑــﺪﻭﻥ ﺑﻪ ﺧﻄــﺮ ﺍﻓﺘــﺎﺩﻥ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﯽ ﻧﺴــﻞ ﻫﺎﯼ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺑــﺮﺍﯼ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻳﺸــﺎﻥ، ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﭘﺎﻳــﺪﺍﺭﯼ ﺭﺍ ﻧﻮﻋﯽ ﻧﮕﺮﺵ ﺑﻪ ﺑﺮﺧــﯽ ﺩﻳﮕﺮ، ﻧﻈﻴﺮ ﺁﻟــﻦ ﻓﺮﻳﮑﺮ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻣﯽ ﺩﺍﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﻧﻘﺸــﻪ ﻣﺴــﻴﺮﯼ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺭﻭﯼ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺍﯼ ﺍﺯ ﺍﺭﺯﺵ ﻫﺎ ﻭ ﺍﺻﻮﻝ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻭ ﻣﻌﻨﻮﯼ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺭﻓﺘﺎﺭﻫﺎﯼ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺭﺍ ﮐﻨﺘﺮﻝ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ .نشریه علمی پژوهشی انجمن علمی معمار ی و شهرسازی ایران

در سال ۱۹۹۲ در «کنفرانس زمین» توسعه پایدار چنین تعریف شد: رفع نیازهای نسل حاضر بدون مصالحه با نسل‌های آینده در باره نیازهای آن‌ها. کمیسیون جهانی محیط زیست، توسعه پایدار را این گونه تعریف کرد: «توسعه پایدار فرایند تغییری است در استفاده از منابع، هدایت سرمایه‌گذاری‌ها، سمت گیری توسعه تکنولوژی و تغییری نهادی است که با نیازهای حال و آینده سازگار باشد.» کمیسیون «برانت لند» درباره توسعه پایدار می‌گوید: «توسعه پایدار به عنوان یک فرایند که لازمه بهبود و پیشرفت است. فرایندی که اساس بهبود وضعیت و از میان برنده کاستی‌ها ی اجتماعی، فرهنگی جوامع پیشرفته‌است و باید موتور محرکه پیشرفت متعادل، متناسب و هماهنگ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تمامی جوامع و بویژه کشورهای در حال توسعه باشد» (عباسپور، ۱۳۸۶: ۱۰۰۸) توسعه پایدار توسعه‌ای است که نیازهای فعلی خود را بدون خدشه‌دار کردن به توانایی نسل آینده برآورد ساخته و نیازهای خود را پاسخ گوید. در این تعریف حق هر نسل در برخورداری از همان مقدار سرمایه طبیعی که در اختیار دیگر نسل‌ها قرار داشته به رسمیت شناخته شده و استفاده از سرمایه طبیعی در حد بهره آن مجاز شمرده شده‌است.

توسعه پایدار چشم انداری مهم و جدید در مدیریت و سیاستگذاری عمومی است که بطور گسترده‌ای خارج از ایالات متحده ظهور یافته‌است. این مفهوم تلاش می‌کند تا به نحو روشن تری نتایج آینده رفتارهای کنونی را مورد توجه قرار دهد. توسعه پایدار زمینه‌های مختلفی را مورد توجه قرار می‌دهد: تاثیر گازهای گلخانه‌ای، تغییرات آب و هوائی، تخریب لایه ازن، تخریب زمین، کاهش منابع غیر تجدید پذیر، آلودگی هوای شهرها.(Rao، ۲۰۰۰: ۸۱)

در سال‌های اخیر پایداری نه تنها در میان اندیشمندان بلکه میان عموم تبدیل به واژه‌ای متداول شده‌است و این ایده که پایداری بر مبنای اجماع و اصلاحات علمی پایه‌گذاری شده مورد انتقاد قرار گرفته‌است. پایداری سه مشخصه اصلی دارد:

الف) زمینه پایدار منابع که از بهره‌وری جمعیت‌ها و اکوسیستم‌ها حاصل می‌شود.
ب) فراوانی پایدار و تنوع زیستی گونه‌های فردی در زمینه اکوسیستم‌ها نسبت به بهره‌برداری انسانی و به طور کلی تر مداخلات انسان
ج) توسعه اقتصادی پایدار بدون تخریب منابع موجود برای نسل‌های آینده.

پایداری وضعیتی است که در آن مطلوبیت و امکانات موجود در طول زمان کاهش نمی‌یابد و به توانائی اکوسیستم‌ها برای تداوم کارکرد در آینده نامحدود مربوط می‌شود بدون آنکه به تحلیل منابع و یا بار بیش از حد منابع منجر شود. «پایداری، شرایطی است که در آن سیستم‌های اجتماعی و طبیعی به هم و به شکل نامحسوس کار می‌کنند. اما این مفهوم هنوز هم توسط برخی سازمان‌های بین‌المللی مثل بانک جهانی در زمینه چشم انداز رشد مورد استفاده قرار می‌گیرد».درطول یک قرن گذشته تجربه هادستاوردها و تحولات باارزشی در معماری ودرعرصهٔ محیط زیست مارخ داده است که البته مشکلات عدیده ایی بوجوداورده است. میتوان گفت درآغاز قرن ۲۱ میلادی وضعیت جهان به یک توسعهٔ ناپایداررسیده است؛ که از مشخصه‌های آن رشد جمعیت افزایش مصرف و توزیع نامتعادل منابع دانست. همچنین رشد جمعیت ضررهای بسیاری بر محیط طبیعی بر جا گذاشته است که در زمان ما منجربه تغییرات آب وهوایی حفره در لایهٔ ازن نابودی گونه‌ها وسکونت گاههای طبیعی گردیده است که نتیجهٔ ان باعث تغییر دیدگاه انسان نسبت به طبیعت می‌باشد درپی این تغییرو تحول‌ها مفهومی به عنوان توسعهٔ پایدار پا به عرصهٔ وجود گذاشت و تعامل محیط ومعماری و تاثیر دوسویهٔ آنها بر یکدیگر به عنوان توسعهٔ پایدار وارد معماری شدواز آنجا معماری پایدار مورد توجه صاحبنظران قرار گرفت. مسائل محیطی را می‌توان حوزه ایی دانست که توسعهٔ پایدار روی آن تاکید دارد. معماران را می‌توان از عوامل تاثیر گذار براین حوزه دانست زیرا آنها بصورت‌های مختلف مسئول ۷۵٪تغییر آب وهوا هستند. با این تفاسیر معمار می توتند با نگاهی تازه نسبت به طبیعت تغیرات مهمی را در این حوزا ایجاد کند البته در طول دههای گذشته راهکارهای مفیدی توسط معماران برای حل بحرانها ارائه شده است اما همچنان مشکلاتی در سر راه معماری پایدار وجود دارد. واژهٔ پایداری دارای معانی مختلفی بوده است امادر معماری این لغت کاملا مشخص نبوده است و تعریف روشنی را ندارد پایداری بیشتر مسئلهٔ حفظ طبیعت و زمین را هدف قرار می‌دهد.

توسعهٔ پایداریک ایده و اصطلاح گسترده ایست که معانی متفاوتی دارد واکنشهای مختلف را بر می‌انگیزد. مفهوم توسعهٔ پایدار تلاشی برای ترکیب مفاهیم در حال رشد حوزه ایی از موضوعات محیطی با موضوعات اجتماعی اقتصادی می‌باشد. مفهوم توسعهٔ پایدار را می‌توان تغییر در فهم رابطهٔ انسان و طبیعت و انسانها با یکدیگر دانست. این مسئله در تضاد کامل با دیدگاههای دو قرن گذشتهٔ انسان است. در دوقرن گذشته محیط یک موضوع خارجی وجدا نسبت به انسانها تلقی شده است در این دیدگاه رابطهٔ انسان و محیط را می‌توان بر این باور دانست که انسان باید با غلبهٔ کامل بر طبیعت زندگی کند و باور براین بوده است که انسان می‌باید باقوهٔ تفکر و دانش خود بر تمام موانع محیطی فایق آید و برای خود در طبیعت حکمرانی کند. همچنین این دیدگاه با تاثیراتی برتوسعهٔ سرمایه داری و انقلاب صنعتی علم مدرن ادامه یافت. همینطور که بیکن یکی از پایه گذاران علم مدرن آن مطرح می‌کند وبراین باور است که ((جهان برای بشر نه بشر برای جهان))(فلامکی ۳۰۰-۱۳۸۱)بشر یاید با برنامه ریزی و مدیریت بر منابع طبیعی استفاده ازاین سرمایه را طولانی و دراز مدت کند. علم اقتصاد از علومی است که بر موضوع ارتباط انسان و رشد اقتصادی حاکم است و علم اقتصاد را می‌توان کلیدی دانست برای وجود رفاه در زندگی انسان و از طریق رشد اقتصادی فقر و تهید ستی می‌توان ازبین برد.[۱]

حساسیت واژهٔ توسعه را می‌توان بعداز کنفرانس سازمان ملل با عنوان توسعهٔ محیط دانست که در پشت این واژه مفاهیمی پنهان است که از یک طرف می‌توان آنرا به عنوان تلاشی در جهت حل مسائل محیطی و علوم طبیعی آکولوژی ونگرانی دربارهٔ حفاظت طبیعت و از دیگر سومشکلات فقروبحران اقتصادی جهان سوم دانست. توسعه پایدار که توسط اتحادیهٔ بین‌المللی برای حفظ طبیعت در سال ۱۹۸۰ میلادی تشکیل گردیدمطرح شد‘ چالش این اتحادیه که استراژی حفاظت جهان است ازلحاظ تئوری کمک شایانی به توسعه پایدار کرد. درسال ۱۹۸۷ میلادی کمیته جهانی توسعه محیط به نام (اینده مشترک ما) راگزارش کرد‘که حاکی ازتعریف جامعی از توسعه پایدار است:بشریت توانایی توسعه پایداری رادارد تاتضمین کند که نیازهای حال رابدون به خطر افتادن توانایی نسلهای آِینده برای تامین نیازهایشان فراهم نمایند. برخی دیگر از صاحب نظران پایداری را نوعی نگرش به آینده میدانند که در واقع نقشهٔ مسیری می بل شد که برروی مجموعه ایی از ارزشها و اصول اخلاقی ومعنوی متمرکزاست. توسعهٔ پایدار یک حالت ثابت از هماهنگی را ندارد‘ بلکه دارای یک فرایند تغییر در چیزی است که استخراج از معادن جهت سرمایه‌گذاری و راهبردی توسعهٔ تکنولوژی و تغییر نهادی را سازگار با نیازهای آتی همانند نیازهای امروز می‌سازد. توسعهٔ پایدار را با دو عامل تعیین کننده می‌توان شناخت:

مفهوم نیازهای اولیه چون غذا ولباس که با این عوامل می‌توان شرایط زندگی اولیه را فراهم کرد. مفهوم سازگاری تقاضای منابع فناوری و سازماندهی اجتماعی با توانایی محیط برای تامین نیازهای آینده را می‌پذیرد. دیدگاههای مختلف برای زندگی پایدار چالش معماری پایدار در ارتباط با ایجاد یک راه جامع برای دستاوردهای محیطی ودر عین حال برای بدست آوردن سطح کیفیت زندگی و ارزشهای فرهنگی اقتصادی اجتماعی می‌باشد.[۲]

دیدگاه های موجود درارتباط باتوسعه پایدار[ویرایش]

  • پایداری تکنولوژی
  • پایداری اکولوژیکی[۲]

پایداری تکنولوژی[ویرایش]

عقاید این گروه برآن استکه دست یابی به توسعه پایداردرتمام زمینه هادرغالب سیستم ومکانیزم حاکم برعرصه های سیاسیواقتصادی واجتماعی موجودامکان پذیر است.به عقیده این گروه هرمشکلی دارای یک پاسخ وراه حل تکنولوژی است وجایی برای ترس ونگرانی وجود ندارد.[۳]

پایداری اکولوژیکی[ویرایش]

پیروان این گروه معتقدند که ساختار موجود درجوامع امروزی ناپایدارند ورسیدن به توسعه پایدارنیازمند یک شیوه وطرز تفکرجدید برای تغییراین ساختارهاست.انها معتقدند که باید در ساختار سیستم های سیاسی اقتصادی و اجتماعی موجود تغیراتی داده شود.پایداری اکولوژکی راه حل هایی ارائه می دهدکه درابتدانیازمند تجدیدنظردرارتباط باکشاورزی،مسکن،انرژی،طراحی شهری،حمل ونقل ،اقتصاد،خانواده،منابع مصرفی،جنگلداری،بیابان ها وارزش های اصلی زندگی مان باشد. ویژگی این نظریه

  • معتقد به برخورد بامشکلات به صورت اساسی وریشه ای است.
  • تغیرات ساختاری راالزاماَبه معنی جایگزینی سیستم های موجود نمیداند.
  • تکنولوژی رانفی نمی کند بلکه ان را جزیی از طبعت می داند که باید با طبیعت عمل کند.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. مقاله دکتر یوسف گرجی مهلبانی،نقد معماری پایدار و نقد آن در حوزه محیط زیست،1389
  2. U.S.Council on Environmental Quality(CEQ)،5th Annual Report:The costs of Spraw(U.C.Government Printing Office،Washington D.C.،1974
  3. U.S.Council on Environmental Quality(CEQ)،5th Annual Report:The costs of Spraw(U.C.Government Printing Office،Washington D.C.،1974
  4. U.S.Council on Environmental Quality(CEQ)،5th Annual Report:The costs of Spraw(U.C.Government Printing Office،Washington D.C.،1974
  • ضرابی، اصغر و مهری اذانی، (۱۳۸۰)، توسعه پایدار در جهان صنعتی و در حال توسعه، تهران، مجله رشدآموزش جغرافیا، شماره ۵۹.
  • عباسپور، مجید(۱۳۸۶)، انرژی، محیط زیست و توسعه پایدار تهران، دانشگاه صنعتی شریف.
  • شهرزاد شهریاری , راهکارهای طراحی شهری درحفاظت و زندهسازی معماری بومی دهخدا،1373
  • نقدی اسد اله، صادقی، رسول، حاشیه نشینی چالشی فراروی توسعه پایدار شهری، سایت مرجع مدیریت شهری
  • جعفر ستایش ولی پور و سید عارف موسوی، نقش مهندسی ارزش در مدیریت و توسعه پایدار شهری، سایت مرجع مدیریت شهری
  • Euston، Stanley (۱۹۹۵) gathering hope: citizens call to a sustainability.Ethnic for guiding public life. Santafe، nm: the Sustainablility project
  • kirk patrik, colin et al(2001) development of criteria to assess the effectiveness of national strategies for sustainable development institute for development policy
  • Gatto m.(۱۹۹۵)، sustainability: is it a well defined concept، ecological society of America، vol ۵، no ۴، ۱۱۸۱-۱۱۸۳
  • Rao p.k(۲۰۰۰) sustainable development: economics and policy، oxford، uk، black، p۸۱

نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معمار ی و شهرسازی ایران