گروه عاملی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

گروه عاملی: در شیمی آلی، به گروه‌های معینی از اتم‌های یک مولکول گفته می‌شود که در واکنش‌های شیمیایی ویژه آن مولکول شرکت می‌کنند و دلیل اصلی رفتارهایی هستند که یک مولکول از خویش در طول واکنش نشان می‌دهد. گروه‌های عاملی یکسان در مولکول‌های مختلف به واکنش شیمیایی یکسان در آن مولکول‌ها می‌انجامند و حتی برخی خواص فیزیکی مشابه در مولکولها را نیز سبب می‌شوند.

برای نمونه گروه عاملی آلدئيد می‌تواند واکنش کاهش و اکسایش بدهد و تمام مولکول‌های دارای این گروه عاملی، در چنین واکنش‌هایی شرکت می‌کنند (البته با برخی تفاوت ها).

جدول گروه‌های عاملی رایج[ویرایش]

در زیر لیستی از گروه‌های عاملی متداول آمده‌است. در فرمول، نمادهای R و 'R معمولاً به معنی هیدروژن یا زنجیره‌های هیدروکربن با هر طول ممکن است، ولی برخی اوقات ممکن است به هر گروه از اتمها برگردد.

هیدروکربن‌ها[ویرایش]

گروه‌های عاملی که بر اساس تعداد و طرز قرارگیری پیوندهای پی تفاوت شیمیایی پیدا می‌کند. همهٔ موارد زیر شامل پیوندهای C-H است اما هریک تفاوت‌هایی در نوع واکنش‌پذیری دارد.

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
آلکان آلکیل RH Alkyl آلکیل- -ane methane
اتان
آلکن آلکنیل R۲C=CR۲ آلکن آلکنیل- -ene ethylene
اتیلن
(اتن)
آلکین آلکینیل RC≡CR' آلکین آلکینیل- -yne acetylene
استیلن
(اتین)
مشتقات بنزن فنیل RC۶H۵
RPh
فنیل فنیل- -بنزن کومن
کومن
(۲-فنیل پروپان)
مشتقات تولوئن بنزیل RCH۲C۶H۵
RBn
بنزیل بنزیل- ۱-تولوئن بنزیل برومید
بنزیل بورومید
(۱-بروموتولوئن)

همچنین تعداد زیادی شاخهیا آلکان‌های حلقوی هستندکه نام‌های مخصوص دارند برای مثال ترت-بوتیل، بورنیل، سیکلوهگزیل و غیره.

گروه‌های شامل هالوژن‌ها[ویرایش]

طبقه‌بندی مواد شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند نمونه
هالوآلکان هالوژن RX Halide group هالو- alkyl هالید Chloroethane
کلرواتان
(Ethyl chloride)
fluoroalkane فلوئور RF Fluoro group فلورو- آلکیل فلورید Fluoromethane
فلوئورومتان
(Methyl fluoride)
ترکیبات آلی کلر کلر RCl Chloro group کلرو- آلکیل کلرید Chloromethane
کلرومتان
(Methyl chloride)
bromoalkane برم RBr Bromo group برمو- آلکیل برمید Bromomethane
Bromomethane
(Methyl bromide)
ترکیبات آلی ید ید RI Iodo group یدو- آلکیل یدید Iodomethane
Iodomethane
(Methyl iodide)

گروه‌های عاملی اکسیژن‌دار[ویرایش]

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
الکل هیدروکسیل ROH Alcohol-(general)-skeletal.png هیدروکسی- -اُل Methanol
متانول
آلدهید آلدهید RCHO Skeletal formula of a aldehyde group.svg فرمیل- -ال استالدهید
استالدهید
(اتانال)
کتون کربونیل RCOR' کتون اُکسو- -اُن بوتانون
بوتانون
(اتیل متیل کتون)
کربوکسیلیک اسید کربوکسیل RCOOH کربوکسیلیک اسید کربوکسی- -اوییک اسید استیک اسید
اتانوییک اسید
(استیک اسید)
استر استر RCOOR' استر آلکوکسی کربونیل- آلکیل آلکانوات اتیل بوتیرات
اتیل بوتانوآت
(اتیل بوتیرات)
اتر اتر ROR' اتر آلکوکسی- آلکیل اتر دی اتیل اتر
دی اتیل اتر
(اتوکسی اتان)

گروه‌های عاملی نیتروژن‌دار[ویرایش]

آمین‌ها، آمیدها، ایمین‌ها، ایمیدها، ترکیبات آزو، سیانات‌ها و نیتریل‌ها از ترکیب‌های آلی دارای نیتروژن می‌باشند.

گروه‌های عاملی شامل گوگرد[ویرایش]

تیول‌ها، سولفیدها، دی‌سولفیدها، سولفون‌ها و سولفونیک اسیدها از گروه‌های مختلف مواد آلی هستند که در مولکول خود، اتم گوگرد دارند.

گروه‌های عاملی دارای فسفر[ویرایش]

فسفین‌ها، فسفات‌ها، فسفودی‌استرها و فسفونیک اسیدها، چهار گروه مهم از مواد آلی دارای فسفر هستند.

منابع[ویرایش]

شیمی آلی ؛ موریسون و بوید؛ ویرایش ششم