گروه عاملی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

گروه عاملی: در شیمی آلی، به گروه‌های معینی از اتم‌های یک مولکول گفته می‌شود که در واکنش‌های شیمیایی ویژه آن مولکول شرکت می‌کنند و دلیل اصلی رفتارهایی هستند که یک مولکول از خویش در طول واکنش نشان می دهد. گروه‌های عاملی یکسان در مولکول های مختلف به واکنش شیمیایی یکسان در آن مولکول ها می‌انجامند و حتی برخی خواص فیزیکی مشابه در مولکولها را نیز سبب میشوند.

برای نمونه گروه عاملی آلدهید می‌تواند واکنش کاهش و اکسایش بدهد و تمام مولکول های دارای این گروه عاملی، در چنین واکنش هایی شرکت می کنند (البته با برخی تفاوت ها).

جدول گروه‌های عاملی رایج[ویرایش]

در زیر لیستی از گروه‌های عاملی متداول آمده است. در فرمول، نمادهای R و 'R معمولاً به معنی هیدروژن و یا زنجیره‌های هیدروکربن با هر طول ممکن است، ولی برخی اوقات ممکن است به هر گروه از اتمها برگردد.

هیدروکربن‌ها[ویرایش]

گروه‌های عاملی که بر اساس تعداد و طرز قرار گیری پیوندهای پی تفاوت شیمیایی پیدا می‌کند. همهٔ موارد زیر شامل پیوندهای C-H است اما هریک تفاوت‌هایی در نوع واکنش پذیری دارد.

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
آلکان آلکیل RH Alkyl آلکیل- -ane methane
اتان
آلکن آلکنیل R۲C=CR۲ آلکن آلکنیل- -ene ethylene
اتیلن
(اتن)
آلکین آلکینیل RC≡CR' آلکین آلکینیل- -yne acetylene
استیلن
(اتین)
مشتقات بنزن فنیل RC۶H۵
RPh
فنیل فنیل- -بنزن کومن
کومن
(۲-فنیل پروپان)
مشتقات تولوئن بنزیل RCH۲C۶H۵
RBn
بنزیل بنزیل- ۱-تولوئن بنزیل برومید
بنزیل بورومید
(۱-بروموتولوئن)

همچنین تعداد زیادی شاخهیا آلکان‌های حلقوی هستندکه نام‌های مخصوص دارند برای مثال ترت-بوتیل، بورنیل، سیکلوهگزیل و غیره.

گروه‌های شامل هالوژن‌ها[ویرایش]

طبقه‌بندی مواد شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند نمونه
هالوآلکان هالوژن RX Halide group هالو- alkyl هالید Chloroethane
کلرواتان
(Ethyl chloride)
fluoroalkane فلوئور RF Fluoro group فلورو- آلکیل فلورید Fluoromethane
فلوئورومتان
(Methyl fluoride)
ترکیبات آلی کلر کلر RCl Chloro group کلرو- آلکیل کلرید Chloromethane
کلرومتان
(Methyl chloride)
bromoalkane برم RBr Bromo group برمو- آلکیل برمید Bromomethane
Bromomethane
(Methyl bromide)
ترکیبات آلی ید ید RI Iodo group یدو- آلکیل یدید Iodomethane
Iodomethane
(Methyl iodide)

گروه‌های عاملی اکسیژن‌دار[ویرایش]

رده شیمیایی گروه فرمول فرمول ساختاری پیشوند پسوند مثال
الکل هیدروکسیل ROH Alcohol-(general)-skeletal.png هیدروکسی- -اُل Methanol
متانول
آلدهید آلدهید RCHO Skeletal formula of a aldehyde group.svg فرمیل- -ال استالدهید
استالدهید
(اتانال)
کتون کربونیل RCOR' کتون اُکسو- -اُن بوتانون
بوتانون
(اتیل متیل کتون)
کربوکسیلیک اسید کربوکسیل RCOOH کربوکسیلیک اسید کربوکسی- -اوییک اسید استیک اسید
اتانوییک اسید
(استیک اسید)
استر استر RCOOR' استر آلکوکسی کربونیل- آلکیل آلکانوات اتیل بوتیرات
اتیل بوتانوآت
(اتیل بوتیرات)
اتر اتر ROR' اتر آلکوکسی- آلکیل اتر دی اتیل اتر
دی اتیل اتر
(اتوکسی اتان)


گروه‌های عاملی نیتروژن‌دار[ویرایش]

آمین‌ها، آمیدها، ایمین‌ها، ایمیدها، ترکیبات آزو، سیانات‌ها و نیتریل‌ها از ترکیب‌های آلی دارای نیتروژن می‌باشند.

گروه‌های عاملی شامل گوگرد[ویرایش]

تیول‌ها، سولفیدها، دی‌سولفیدها، سولفون‌ها و سولفونیک اسیدها از گروه‌های مختلف مواد آلی هستند که در مولکول خود، اتم گوگرد دارند.

گروه‌های عاملی دارای فسفر[ویرایش]

فسفین‌ها، فسفات‌ها، فسفودی‌استرها و فسفونیک اسیدها، چهار گروه مهم از مواد آلی دارای فسفر هستند.


منابع[ویرایش]

شیمی آلی؛ موریسون و بوید؛ ویرایش ششم