فیتوشیمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از فیتو شیمی)
پرش به: ناوبری، جستجو

فیتوشیمی یا شیمی گیاه (به انگلیسی: Phytochemistryمیان‌رشتهای از دانش پایه شیمی و گیاه‌شناسی است که به بررسی ترکیبات موجود در گیاهان و چگونگی استخراج آنان می‌پردازد.

مواد فیتوشیمیایی[ویرایش]

این مواد، ترکیب‌های به لحاظ زیستی فعالی هستند که در گیاهان یافت می‌شوند. این ترکیب‌ها غنی از ویتامین، مواد معدنی و کلروفیل می‌باشند. مواد فیتوشیمیایی دارای خواص محافظتی در برابر عامل‌های بیماری برای گیاهان هستند. این مواد برای زنده ماندن انسان حیاتی نیستند. گیاهان مواد فیتوشیمیایی را برای حفاظت از خود تولید می‌کنند. تحقیقات اخیر نشان داده است که این مواد، برای حفاظت انسان‌ها در برابر بیماری‌ها نیز مفیدند. بیش از هزار نوع از مواد فیتوشیمیایی، تا کنون شناخته شده است. از شناخته‌شده ترین این مواد، می‌توان به لیکوپن در گوجه‌فرنگی، ایزوفلاوین در سویا و زردینه (رنگیزه) در میوه‌ها را نام برد.[۱]

موضوع فیتوشیمی[ویرایش]

در این شاخه از شیمی به بررسی خواص شیمیایی و دارویی گیاهان مختلف می‌پردازند. در واقع شاخه‌ای از علم شیمی است که به مطالعه ترکیبات شیمیایی گیاهان مانند متابولیت‌های ثانویه گیاهی می‌پردازد. به بیانی دیگر می‌توان گفت که این علم با شیمی گیاهان دارویی طی سالیان بسیار زیاد ارتباط داشته‌است و ترکیبات گیاهی نقش بسزایی در صنعت داروسازی داشته‌اند.
از روش‌های معمول در علم می‌توان به استخراج و جداسازی، تغلیظ، آنالیز و روش‌های کروماتوگرافی و الکتروفورز که باعث شناخت فرمول‌های دقیق ساختاری و مسیرهای بیوسنتزی می‌شود. شواهد فیتوشیمیایی از انواع شواهد و صفات مورد استفاده در طبقه‌بندی‌های فیلوژنتیکی هستند، به شکلی که در گونه‌های دارای نزدیکی و خویشاوندی با یکدیگر، ترکیبات مشابهی یافت می‌شود،اما همیشه نیز این گونه نیست.

آینده‌ی فیتوشیمی[ویرایش]

در بلندمدت، گیاهان می‌توانند منبع بدست‌آوردن مواد شیمیایی مورد نیاز ما باشند. امروزه پتروشیمی است که حرف اول را می‌زند و مواد لازم بشر از این راه تولید می‌شود. صنعت فیتوشیمی می‌تواند جایگزین پتروشیمی شود. منتها این جایگزینی، بدلیل پیچیدگی آن و نیز مسائل تجارت اقتصاد فنی، به آینده بسیار دوری تعلق خواهد داشت. پیش‌بینی این همه برای حالا خیلی زود است.[۲]

فیتوشیمی در ایران[ویرایش]

فیتوشیمی دانشگاه تبریز[ویرایش]

۱- مرکز تحقیقات علوم پایه دانشگاه تبریز

  • ماموریت‌های گروه آموزشی - پژوهشی فیتوشیمی تبریز

- برقراری ارتباط موثر با صنایع و ارائه خدمات فنی-پژوهشی و توسعه‌ی محصول

  • خدمات فنی و پژوهشی و توسعه‌ی محصول قابل ارائه

- توسعه محصول برپایه فناوری های جدید زیستی و فناوری نانو
- توسعه کاربرد یعنی ارتباط موثر با صنایع تکمیلی داروسازی در جهت بهبود فرآیندپذیری فرآورده های گیاهی و دارویی و توسعه کاربردهای آنها
- تدوین دانش فنی و نیز داخلی‌سازی مواد گیاهی مصرفی مجتمع‌های آرایشی-بهداشتی و دارویی از یک طرف و جمع‌آوری لیست مواد گیاهی مصرفی و به روزرسانی اطلاعات موجود، برنامه ریزی لازم جهت داخلی سازی مواد گیاهی پرمصرف صنایع دارویی
- ارائه‌ی خدمات فنی جهت تنظیم شرایط بهینه فرآیندی و انتخاب فن‌آوری مناسب
- تهیه‌ی استانداردهای انجام آزمون‌های کارکردی برای محصولات
- فیتونانوتکنولوژی با قابلیت کاربرد در صنایع تکمیلی آرایشی-بهداشتی به خصوص صنعت داروسازی
- مجموعه فناوری‌های زیست‌شیمی و توسعه محصول خدمات فنی و پژوهشی در زمینه روغن‌های گیاهی(اسانس‌ها و سایر روغن‌های گیاهی)

  • وظایف بخش تحقیقات روغن‌های گیاهی در گروه فیتوشیمی و توسعه محصول

- معادل یابی و جایگزینی روغن‌های پایه شیمیایی با روغن‌های پایه گیاهی
- تهیه بانک جامع اطلاعاتی روغنهای گیاهی و اسانسها در صنایع تکمیلی آرایشی-بهداشتی وداروسازی
- فعالیت‌های پژوهشی در خصوص تولید روغن های گیاهی، افزودنی‌ها و پایه روغن‌های شیمیایی که هم اکنون به کار می‌روند
- مشاوره و بررسی در خصوص انتخاب جایگزینی مناسب اجزای گیاهی با اجزای شیمیایی در فرآورده‌های دارویی
- فعالیت در زمینه انتخاب و جایگزینی روغن‌های انتقال حرارت شیمیایی با گیاهی
- پژوهش در خصوص بازیافت و استفاده مجدد از روغن‌های گیاهی

  • ارائه‌ی خدمات آزمایشگاهی

GS

GC-Mass

(FPLC (Fast protein liquid chromatography

Ion Mobility Spectrometry

Zeta Potenial DLS (Dynamic Light Scattering AFM (Atomic Force Microscopy (Centirifuge (60 RPM [۳]

فیتوشیمی دانشگاه شهید بهشتی[ویرایش]

مرکز تحقیقات فیتوشیمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
مركز تحقبقات فيتو شيمی فعاليت خود را با همكاری دانشكده داروسازی شهيد بهشتی و مركز تحقيقات شيمی H.E.J پاكستان از سال ۱۳۸۵ بصورت غير رسمی آغاز نموده و پس از انجام تحقيقات متنوع در زمينه فيتوشيمی نهايتاٌ در تاريخ ۸۷/۹/۱۷ رسماً به عنوان يكی از مراكز تحقيقاتی دانشگاه علوم پزشكی شهيد بهشتی موافقت اصولی وزارت بهداشت را كسب نمود. اعضای هيئت مؤسس اين مركز عبارتند از: - دكتر سيد عبدالمجيد آيت الهی(رئيس مركز)
- دكتر فرزاد كبارفرد(قائم مقام مركز)
- دکتر افشین زرقی
- دكتر سيد عباس طباطبائی
- دكتر حسن هوشدار تهرانی

مركز تحقيقات فيتوشيمی با در اختيارداشتن امكانات مناسب و هيئت علمی مجرب فعاليت‌های خود رادر جهت جداسازی ، تعيين ساختمان ، سنتز مشتقات جديد و تعيين فعاليت زیستی تركيب‌های گياهی ادامه می‌دهد. اين مركز همچنين در قالب همكاری با مركز تحقيقات شيمی H.E.J در پاكستان و بويژه دكتر اقبال چودری پروژه‌های مشترك متعددی رادر كارنامه كاری خود دارد. اعزام دانشجويان دوره های تخصصی فارماكوگنوزی، فيتوشيمی و طب مولكولی از طريق مركز تحقيقات فيتوشيمي به مركز H.E.J كه از معتبرترين مراكز تحقيقات گياهان داروئی درجهان می‌باشد، زمينه‌های تحقيقاتی گسترده‌ای رابرای دانشجويان و اين مركز مهيا می‌نمايد.[۴]

پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی[ویرایش]

گروه فیتوشیمی پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی از فعال‌ترین گروه‌های پژوهشکده است و با تاسیس پژوهشکده کار خود را آغاز کرد. در حال حاضر این گروه به همراه گروه مهندسی شیمی و دانشکده شیمی دانشگاه، هر سال در مقاطع ارشد و دکتری پذیرای دانشجویان رشته‌های فیتوشیمی و شیمی دارویی است.
موضوع‌های پژوهشی این گروه شامل سنتز و نیمه سنتز ترکیبات طبیعی (دکتر پیمان صالحی)، تهیه بانک عصاره گیاهان بومی ایران و غربال‌گری گیاهان از نظر اثرات زیستی و سپس شناسایی ترکیبات موثر (دکتر صمد نژاد ابراهیمی)، بررسی‌های فیتوشیمیایی گیاهان گوناگون و جداسازی و تعیین ساختار ترکیبات طبیعی بر اساس NMR (دکتر مهدی مریدی فریمانی)، کنترل کیفی و کمی گیاهان دارویی (دکتر حسن رضادوست) و در نهایت خالص‎سازی صنعتی ترکیبات طبیعی و دارویی به موازات ارتقا سیستم‌های اسپکترومتری جرمی (دکتر علیرضا قاسم‌پور) است.[۵]

منابع[ویرایش]