صفحه نیمه‌حفاظت‌شده

سلطنت زنان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سلطنت زنان (به ترکی استانبولی:Kadinlar saltanati)، دوره‌ای از تاریخ امپراتوری عثمانی که به مدت ۱۳۰ سال بود. در آن دوره زنان سلطنتی از جمله، خاصگی سلطان ها، والده سلطان ها و حتی دختر سلطان[یادداشت ۱] در امور سیاسی و اجتماعی دولت دخالت می‌کردند و حتی به تدریج شخصاً دولت را اداره می‌کردند. این دوران از زمان سلیمان قانونی در سال ۱۵۳۲ شروع شد. هنگامی که خرم سلطان به عقد رسمی سلطان درآمد و همراه همسرش حکمرانی کرد و به دنبال آن خاصگی سلطان‌های دیگری در طول قرن‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی به عقد سلاطین عثمانی درآمدند و در مقام همسر و مادر سلطان قدرت گرفتند. در این دوره زنان به‌ساخت و ساز بناهای باشکوه و کارهای بشردوستانه پرداختند و گاهی برای دفاع از امپراتوری عثمانی مشارکت داشتند و هزینه‌های زیادی پرداخت کردند. [۱]

دوران سلطنت زنان

حفصه سلطان، مادر سلطان سلیمان، با آوردن مقام والده سلطان راه را برای سلطنت زنان هموار کرد و قبل از مرگ او در سال ۱۵۳۲، خرم سلطان به عقد سلطان سلیمان در آمد. او پس از مرگ حفصه سلطان اداره حرم‌سرای سلطان را به دست گرفت و به مشاور سلیمان تبدیل شد. او در سال ۱۵۳۶ باعث اعدام ابراهیم پاشا و در سال ۱۵۵۵ باعث اعدام کارا احمد پاشا شد. وی در سال ۱۵۳۷ رستم پاشا را به دیوان معرفی کرد و در انتصاب شاهزادگان به عنوان ولیعهد سلطنت نقش مستقیم داشت. خرم در سال ۱۵۵۳ موفق شد همسرش را نسبت به شاهزاده مصطفی، بدبین کند و باعث اعدام او شد. او از سال ۱۵۳۵ به عنوان ملکه رسمی دربار عثمانی با ملکه‌های سرزمین‌های دیگر نامه‌نگاری می‌کرد و دارای دیپلماسی سیاسی بود. او در سال ۱۵۵۳ باعث جنگ میان عثمانی و صفویان شد. او همواره مانع حمله به سرزمین مادری خود می‌شد و برای پادشاه لهستان نامه می‌نوشت. خرم سلطان به عنوان زنی آزاد اجازه خیرات در سرزمین‌های مقدس را دارا بود. خرم به ساخت ساز از علاقه‌مند بود. او دستور ساخت مجموعه خاصگی سلطان را صادر کرد و به فقیران توجه نشان می‌داد.[۲][۳][۴]

پس از مرگ خرم سلطان، دخترش مهرماه سلطان قدرت را به دست گرفت. از آنجایی که او تنها دختر سلیمان بود در نزد پدرش محبوب بود و بعد از مرگ مادرش اداراه حرم‌سرای سلطان را به دست گرفت و در زمان سلطنت برادر کوچک‌ترش سلیم دوم مانند والده سلطانی برای او عمل کرد. وی به اصلاح امور مالیاتی عثمانی پرداخت. وی دستور ساخت سه مسجد را صادر کرد و از ثروت فراوانی برخودار بود. وی همانند مادرش دارای سیاست خارجه بود و پادشاهان دیگر سرزمین‌ها نامه‌نگاری داشت. او بعد از مرگ تمامی اموالش را برای دخترش عایشه هماشاه سلطان باقی گذاشت و او نیز مانند مادرش زنی قدرتمند بود. فرزندان و نوادگان وی در عثمانی جایگاه بالایی داشتند.

نوربانو سلطان همسر عقدی سلیم دوم و والده سلطان پسرش مراد سوم بود. وی در زمان سلطنت همسر و پسرش مشاور آن‌ها بود. او اولین زنی بود که بعد از خاصگی سلطان لقب والده سلطان را کسب کرد و به همین دلیل سلطان لقب والده عتیق را به او داد. او دارای دیپلماسی سیاسی قدرتمندی بود و پسرش او را سلطان قدرت نامید رقابت‌های نوربانو و عروسش صفیه اوج سلطنت زنان بود. نوربانو دستور ساخت مسجد والده عتیق را صادر کرد. صفیه سلطان همسر عقدی مراد سوم و والده سلطان پسرش محمد سوم بود. وی پش از مرگ نوربانو سلطان مشاور همسرش شد و بعداً مشاور پسرش شد و به همین دلیل او را سلطان قدرت نامیدند. او هنگامی که پسرش در جنگ بود شخصاً دولت را اداره می‌کرد. صفیه سلطان همانند نوربانو دارای دیپلماسی قدرتمندی بود. وی در اعدام سوکلو محمد پاشا نقش داشت. او در سال ۱۶۰۳ باعث اعدام یمشجی حسن پاشا شد. صفیه در زمان سلطنت نواده‌هایش احمد و مصطفی مورد احترام بود و از وی به عنوان بانوی خاص عثمانی یاد می‌شود. عالمه سلطان همسر محمد سون والده سلطان مصطفی اول بود. او در دوره اول سلطنت پسرش نایب‌السلطنه او بود و در دوره دوم نیز شخصاً دولت را اداره می‌کرد.[۵][۶]

ماه‌پیکر سلطان، قدرتمندترین زنِ تاریخ عثمانی بود. او همسر احمد یکم و والده سلطان مراد چهارم، ابراهیم یکم و محمد چهارم بود. او قوانین عثمانی را تغییر داد مانع اعدام مصطفی اول به دست احمد شد و بعداً خود او را به سلطنت رساند. ماه‌پیکر سلطان در دو دوره نه ساله و سه ساله نایب‌السلطنه شد و حتی زمانی که نایب حکومت نبود به‌عنوان والده سلطان همواره قدرتمند بود. ماه‌پیکر تنها والده‌ای بود که کشته شد و لقب والده شهید را کسب کرد و از وی به عنوان زنی خیرخواه یاد می‌شود زیرا او دستور ساخت چندین خیریه را صادر کرد. تورخان سلطان همسر ابراهیم یکم و والده سلطان محمد چهارم و نایب‌السلطنه او بود. او در سال ۱۵۵۶ قدرتش را به کوپرلو محمد پاشا منتقل کرد اما همواره مشاور سلطان و قدرتمند بود. او دستور ساخت چندین قلعه را برای محافظت از مرزهای عثمان صادر کرد و ساخت مسجد ینی‌والده در زمان او کامل شد.[۷][۸][۹]

پایان سلطنت زنان

در سال ۱۵۵۶ تورخان سلطان قدرتش را به وزیراعظم کوپرلو محمد پاشا منتقل کرد و زمانی که محمد چهارم در سال ۱۶۶۲ قدرا را رسماً به دست گرفت سلطنت مادرش به پایان رسید اما وی تا زمان مرگ قدرتمند بود. پس از مرگ تورخان سلطان قدرت زنان بسیار کم شد. دلیل دیگر پایان دوره این بود که بعد از محمد چهارم، سلطان‌هایی که به سلطنت رسیدند سن بالایی داشتند بنابر این نیازی به نایبه و مشاور نداشتند هم‌چنین که بیشتر ان‌ها تا زمان سلطنت از مادرشان دور بودند که کاهش نفوذ مادرانشان بر آن‌ها می‌شد و قدرت والده سلطان‌ها کمتر شد. یکی دیگر از دلایل پایان دوره این بود که بعد از ابراهیم یکم قدرت خاصگی‌ها کاهش یافت و بعداً در زمان سلطنت مصطفی دوم این عنوان حدف شد بنابر این قدرت همسر سلطان‌ها بسیار کاهش یافت.[۱۰][۱۱]

فهرست زنان قدرتمند

نام القاب تولد اصالت مرگ همسر فرزندان
خرم سلطان خاصگی سلطان
(۱۵۳۲ – ۱۵۵۸)
۱۵۰۴ روهاتین، اوکراینی، متولد روسیه ۱۶ آوریل ۱۵۵۸ سلیمان قانونی شاهزاده محمد
مهرماه سلطان
سلیم دوم
شاهزاده بایزید
شاهزاده جهانگیر
شاهزاده عبدالله
مهرماه سلطان شاهزاده خانم ۱۵۲۲ ترک عثمانی ۲۵ ژانویه ۱۵۷۸ رستم پاشا عایشه هماشاه سلطان
سلطانزاده محمد بیگ
سلطانزاده عثمان بیگ
نوربانو سلطان خاصگی سلطان
(۱۵۶۶ – ۱۵۷۴)
والده سلطان
(۱۵۷۴ – ۱۵۸۳)
۱۵۲۵ یهودی ونیزی ۷ دسامبر ۱۵۸۳ سلیم دوم گوهرخان سلطام
اسماخان سلطان
مراد سوم
شاه سلطان
اسماخان سلطان شاهزاده خانم ۱۵۴۵ ترک عثمانی ۷ اوت ۱۵۸۵ سوکلو محمد پاشا سلطانزاده ابراهیم پاشا
گلرخ خانم سلطان
سلطانزاده محمود بیگ
صفیه سلطان خاصگی سلطان
(۱۵۷۵ – ۱۵۹۵)
والده سلطان
(۱۵۹۵ – ۱۶۰۴)
۱۵۵۰ ونیزی یا آلبانی ۱۸ نوامبر ۱۶۱۸ مراد سوم محمد سوم
شاهزاده محمود
عایشه سلطان
فاطمه سلطان
عالم‌شاه سلطان والده سلطان
(۱۶۱۷ – ۱۶۱۸)
(۱۶۲۲ – ۱۶۲۳)
نایب السلطنه
(۱۶۱۷ – ۱۶۱۸)
۱۵۷۲ آبخازی، قفقاز ۱۶۲۴ محمد سوم شاهزاده محمود
مصطفی یکم
دلربا سلطان
ماه‌پیکر سلطان خاصگی سلطان
(۱۶۰۵ – ۱۶۱۷)
والده سلطان
(۱۶۲۳ – ۱۶۴۸)
نایب السلطنه
(۱۶۲۳ – ۱۶۳۲)
۱۵۸۹ یونانی، متولد تینوس، ونیز ۲ سپتامبر ۱۶۵۱ احمد یکم شاهزاده محمد
مراد چهارم
شاهزاده قاسم
ابراهیم یکم
گوهرخان سلطان
عایشه سلطان
فاطمه سلطان
خانزاده سلطان
تورخان سلطان خاصگی سلطان
(۱۶۴۲ – ۱۶۴۸)
والده سلطان
(۱۶۴۸ – ۱۶۸۳)
نایب السلطنه
(۱۶۵۱ – ۱۶۵۶)
۱۶۲۷ روسی ۴ اوت ۱۶۸۳ ابراهیم یکم محمد چهارم
بیخان سلطان
گوهرخان سلطان

یادداشت

  1. مهرماه سلطان تنها شاهزاده‌خانم قدرتمند در سلطنت زنان بود. او قدرتمندترین و ثروتمندترین شاهزاده خانم در تاریخ عثمانی بود. اسماخان سلطان نیز به عنوان دختر بزرگ سلیم و همسر وزیراعظم قدرتمند بود.

منابع

  1. Kumar, Lisa, ed. (2017). Encyclopedia of World Biography. Farmington Hills, MI: Gale. pp. 305–306. ISBN 9781410324139.
  2. Peirce, Leslie (1988). "Shifting Boundaries: Images of Ottoman Royal Women in the 16th and 17th Centuries". Critical Matrix: Princeton Working Papers in Women's Studies.
  3. Yermolenko, Galina (April 2005). "Roxolana: "The Greatest Empresse of the East"". Muslim World. 95 (2): 234 – via EbscoHost.
  4. "Reference to Roxelana's Russian origin removed from label near her tomb in Istanbul at Ukraine's request". Interfax-Ukraine. Retrieved 2019-03-01.
  5. Peirce, Leslie (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. New York, NY: Oxford University Press. p. 58.
  6. Peirce, Leslie (1988). "Shifting Boundaries: Images of Ottoman Royal Women in the 16th and 17th Centuries". Critical Matrix: Princeton Working Papers in Women's Studies.
  7. Peirce, Leslie (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press.
  8. Peirce, Leslie (1988). The Imperial Harem: Gender and Power in the Ottoman Empire, 1520-1656. Ann Arbor, MI: UMI Dissertation Information Service. p. 106.
  9. Kathernie Nouri Hughes "The Mapmaker's Daughter" The Confessions of Nurbanu Sultan,1525-1583.ISBN 978-1-88-328570-8
  10. Peirce, Leslie (1988). The Imperial Harem: Gender and Power in the Ottoman Empire, 1520-1656. Ann Arbor, MI: UMI Dissertation Information Service. p. 106.
  11. Peirce, Leslie (1988). "Shifting Boundaries: Images of Ottoman Royal Women in the 16th and 17th Centuries". Critical Matrix: Princeton Working Papers in Women's Studies.