سلطنت زنان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سلطنت زنان (به ترکی استانبولی:Kadinlar saltanati)، دوره‌ای از تاریخ امپراتوری عثمانی که به مدت ۱۳۰ سال بود و در آن دوره زنان سلطنتی از جمله، خاصگی سلطان‌ ها، والده سلطان‌ ها و حتی دختر سلطان[یادداشت ۱] در امور سیاسی و اجتماعی دولت دخالت می‌کردند و حتی به تدریج شخصاً دولت را اداره می‌کردند. این دوران از زمان سلیمان قانونی در سال ۱۵۳۲ شروع شد. هنگامی که خرم سلطان به عقد رسمی سلطان درآمد و همراه همسرش حکمرانی کرد و به‌ دنبال آن خاصگی‌ سلطان‌های دیگری در طول قرن‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی به عقد سلاطین عثمانی درآمدند و در مقام همسر و مادر سلطان قدرت گرفتند. در این دوره زنان به‌ساخت و ساز بنا‌های باشکوه و کار‌های بشردوستانه پرداختند و گاهی برای دفاع از امپراتوری عثمانی مشارکت داشتند و هزینه‌های زیادی پرداخت کردند. [۱]

شروع سلطنت زنان

حفصه سلطان، مادر سلطان سلیمان، با آوردن مقام والده سلطان راه را برای سلطنت زنان هموار کرد و قبل از مرگ او در سال ۱۵۳۲، خرم سلطان به عقد سلطان سلیمان در آمد. او پس از مرگ حفصه سلطان اداره حرم‌سرای سلطان را به دست گرفت و به مشاور سلیمان تبدیل شد. او در سال ۱۵۳۶ باعث اعدام ابراهیم پاشا و در سال ۱۵۵۵ باعث اعدام کارا احمد پاشا شد. وی در سال ۱۵۳۷ رستم پاشا را به دیوان معرفی کرد و در انتصاب شاهزادگان به عنوان ولیعهد سلطنت نقش مستقیم داشت. خرم در سال ۱۵۵۳ موفق شد همسرش را نسبت به شاهزاده مصطفی، بدبین کند و باعث اعدام او شد. وی از سال ۱۵۳۵ به‌عنوان ملکه رسمی دربار عثمانی با ملکه دیگر سرزمین‌ها نامه‌نگاری می‌کرد. وی دارای دیپلماسی سیاسی بود و در سال ۱۵۵۳ باعث جنگ میان عثمانی و صفویان شد. او همواره مانع حمله به سرزمین مادری‌ خود می‌شد و برای پادشاه لهستان نامه می‌نوشت. خرم سلطان به عنوان زنی آزاد اجازه خیرات در سرزمین‌های مقدس را دارا بود. او به ساخت ساز از علاقه‌مند بود. او دستور ساخت مجموعه خاصگی سلطان را صادر کرد و به فقیران توجه نشان می‌داد.[۲][۳][۴]

پس از مرگ خرم سلطان، دخترش مهرماه سلطان قدرت را به دست گرفت. از آنجایی که او تنها دختر سلیمان بود در نزد پدرش محبوب بود و بعد از مرگ مادرش اداراه حرم‌سرای سلطان را به دست گرفت و در زمان سلطنت برادر کوچک‌ترش سلیم دوم مانند والده سلطانی برای او عمل کرد. وی به اصلاح امور مالیاتی عثمانی پرداخت. وی دستور ساخت سه مسجد را صادر کرد و از ثروت فراوانی برخودار بود. وی همانند مادرش دارای سیاست خارجه بود و پادشاهان دیگر سرزمین‌ها نامه‌نگاری داشت. او بعد از مرگ تمامی اموالش را برای دخترش عایشه هماشاه سلطان باقی گذاشت و او نیز مانند مادرش زنی قدرتمند بود. فرزندان و نوادگان وی در عثمانی جایگاه بالایی داشتند.

نوربانو سلطان همسر عقدی سلیم دوم و والده سلطان پسرش مراد سوم بود. وی در زمان سلطنت همسر و پسرش مشاور آن‌ها بود. او اولین زنی بود که بعد از خاصگی سلطان لقب والده سلطان را کسب کرد و به همین دلیل سلطان لقب والده عتیق را به او داد. او دارای دیپلماسی سیاسی قدرتمندی بود و پسرش او را سلطان قدرت نامید رقابت‌های نوربانو و عروسش صفیه اوج سلطنت زنان بود. نوربانو دستور ساخت مسجد والده عتیق را صادر کرد. صفیه سلطان همسر عقدی مراد سوم و والده سلطان پسرش محمد سوم بود. وی پش از مرگ نوربانو سلطان مشاور همسرش شد و بعدا مشاور پسرش شد و به همین دلیل او را سلطان قدرت نامیدند. او هنگامی که پسرش در جنگ بود شخصا دولت را اداره می‌کرد. صفیه سلطان همانند نوربانو دارای دیپلماسی قدرتمندی بود. وی در اعدام سوکلو محمد پاشا نقش داشت. او در سال ۱۶۰۳ باعث اعدام یمشجی حسن پاشا شد. صفیه در زمان سلطنت نواده‌هایش احمد و مصطفی مورد احترام بود و از وی به عنوان بانوی خاص عثمانی یاد می‌شود. عالمه سلطان همسر محمد سون والده سلطان مصطفی اول بود. او در دوره اول سلطنت پسرش نایب‌السلطنه او بود و در دوره دوم نیز شخصا دولت را اداره می‌کرد.[۵][۶]

کوسم سلطان قدرتمند‌ترین زن در تاریخ عثمانی بود. او همسر احمد اول و والده سلطان مراد چهارم، ابراهیم یکم و محمد چهارم بود. او قوانین عثمانی را تغییر داد مانع اعدام مصطفی اول به دست احمد شد و بعدا خود او را به سلطنت رساند. کوسم سلطان در دو دوره نه ساله و سه ساله نایب‌السلطنه شد و حتی زمانی که نایب حکومت نبود به عنوان والده سلطان همواره قدرتمند بود. کوسم تنها والده‌ای بود که کشته شد و لقب والده شهید را کسب کرد و از وی به عنوان زنی خیرخواه یاد می‌شود زیرا او دستور ساخت چندین خیریه را صادر کرد. تورخان سلطان همسر ابراهیم یکم و والده سلطان محمد چهارم و نایب‌السلطنه او بود. او در سال ۱۵۵۶ قدرتش را به کوپرلو محمد پاشا منتقل کرد اما همواره مشاور سلطان و قدرتمند بود. او دستور ساخت چندین قلعه را برای محافظت از مرز‌های عثمان صادر کرد و ساخت مسجد ینی‌والده در زمان او کامل شد.[۷][۸][۹]

پایان سلطنت زنان

در سال ۱۵۵۶ تورخان سلطان قدرتش را به وزیراعظم کوپرلو محمد پاشا منتقل کرد و زمانی که محمد چهارم در سال ۱۶۶۲ قدرا را رسما به دست گرفت سلطنت مادرش به پایان رسید اما وی تا زمان مرگ قدرتمند بود. پس از مرگ تورخان سلطان قدرت زنان بسیار کم شد. دلیل دیگر پایان دوره این بود که بعد از محمد چهارم، سلطان‌هایی که به سلطنت رسیدند سن بالایی داشتند بنابر این نیازی به نایبه و مشاور نداشتند هم‌چنین که بیشتر ان‌ها تا زمان سلطنت از مادرشان دور بودند که کاهش نفوذ مادرانشان بر آن‌ها می‌شد و قدرت والده سلطان‌ها کمتر شد. یکی دیگر از دلایل پایان دوره این بود که بعد از ابراهیم یکم قدرت خاصگی‌ها کاهش یافت و بعدا در زمان سلطنت مصطفی دوم این عنوان حدف شد بنابر این قدرت همسر سلطان‌ها بسیار کاهش یافت.[۱۰][۱۱]

فهرست زنان قدرتمند

والده سلطان‌های قدرتمند

نام نام اصلی اصالت آغاز دوره پایان دوره مرگ فرزند (سلطان)
نوربانو سلطان سیسلیا یا اولویا بافو جمهوری ونیز، یهودی ۱۵ دسامبر ۱۵۷۴ ۷ دسامبر ۱۵۸۳ مراد سوم
صفیه سلطان صوفیا بافو جمهوری ونیز یا آلبانیایی ۱۵ ژانویه ۱۵۹۵ ۲۲ دسامبر ۱۶۰۳ ۱۰ نوامبر ۱۶۱۸ محمد سوم

(مادر سلطان)

احمد یکم

(مادربزرگ سلطان)

مصطفی یکم

(مادربزرگ سلطان)

عالمه سلطان آلتونشاه آبخازیایی قفقازی ۲۲ نوامبر ۱۶۱۷

(دوره اول)

۲۶ فوریه ۱۶۱۸

(دوره اول)

حدود ۱۶۲۴ مصطفی یکم
۱۹ می ۱۶۲۲

(دوره‌ دوم)

۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳

(دوره‌ دوم)

ماه‌پیکر سلطان (کوسم) آناستازیا یونانی تینوس جمهوری ونیز ۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳
۲ سپتامبر ۱۶۵۱ مراد چهارم

(دوره‌ اول)

ابراهیم یکم

(دوره دوم)

محمد چهارم

(دوره‌ سوم)

تورخان سلطان

(حدیثه)

ناديا روسی ۸ اوت ۱۶۴۸ ۴ اوت ۱۶۸۳ محمد چهارم

خاصگی‌ سلطان‌های قدرتمند

نام تولد اصالت همسر (سلطان) آغاز دوره پایان دوره مرگ فرزندان
خرم سلطان حدود ۱۵۰۴ روهاتین، لهستان سلیمان قانونی مارس ۱۵۳۲ ۱۶ آوریل ۱۵۵۸ شاهزاده محمد
مهرماه سلطان
سلیم دوم
شاهزاده بایزید
شاهزاده جهانگیر
شاهزاده عبدالله
نوربانو سلطان حدود ۱۵۲۵ جمهوری ونیز سلیم دوم ۱۰ سپتامبر ۱۵۶۶ ۱۵ دسامبر ۱۵۷۴ ۷ دسامبر ۱۵۸۳ مراد سوم
اسماخان سلطان
گوهرخان سلطان
شاه سلطان
صفیه سلطان حدود ۱۵۵۰ جمهوری ونیز مراد سوم ۱۵ دسامبر ۱۵۷۴ ۱۵ ژانویه ۱۵۹۵ ۱۰ نوامبر ۱۶۱۸ محمد سوم
شاهزاده محمود
عایشه سلطان
فاطمه سلطان
ماه‌پیکر سلطان

(کوسم)

حدود ۱۵۸۹ تینوس جمهوری ونیز احمد یکم ۲۶ فوریه ۱۶۰۵ ۲۲ نوامبر ۱۶۱۷ ۲ سپتامبر ۱۶۵۱ مراد چهارم
ابراهیم یکم
شاهزاده محمد
شاهزاده قاسم
گوهرخان سلطان
عایشه سلطان
فاطمه سلطان
خانزاده سلطان
هماشاه سلطان حدود ۱۶۳۰ چرکس، قفقازی ابراهیم یکم ژانویه ۱۶۴۶ ۸ اوت ۱۶۴۸ حدود ۱۶۷۲ شاهزاده اورهان

یادداشت

  1. مهرماه سلطان تنها شاهزاده‌خانم قدرتمند در سلطنت زنان بود. او قدرتمند‌ترین و ثروتمندترین شاهزاده خانم در تاریخ عثمانی بود. دخترش عایشه هماشاه سلطان نیز به عنوان وارث او قدرتمند بود.

منابع

  1. Kumar, Lisa, ed. (2017). Encyclopedia of World Biography. Farmington Hills, MI: Gale. pp. 305–306. ISBN 9781410324139.
  2. Peirce, Leslie (1988). "Shifting Boundaries: Images of Ottoman Royal Women in the 16th and 17th Centuries". Critical Matrix: Princeton Working Papers in Women's Studies.
  3. Yermolenko, Galina (April 2005). "Roxolana: "The Greatest Empresse of the East"". Muslim World. 95 (2): 234 – via EbscoHost.
  4. "Reference to Roxelana's Russian origin removed from label near her tomb in Istanbul at Ukraine's request". Interfax-Ukraine. Retrieved 2019-03-01.
  5. Peirce, Leslie (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. New York, NY: Oxford University Press. p. 58.
  6. Peirce, Leslie (1988). "Shifting Boundaries: Images of Ottoman Royal Women in the 16th and 17th Centuries". Critical Matrix: Princeton Working Papers in Women's Studies.
  7. Peirce, Leslie (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press.
  8. Peirce, Leslie (1988). The Imperial Harem: Gender and Power in the Ottoman Empire, 1520-1656. Ann Arbor, MI: UMI Dissertation Information Service. p. 106.
  9. Kathernie Nouri Hughes "The Mapmaker's Daughter" The Confessions of Nurbanu Sultan,1525-1583.ISBN 978-1-88-328570-8
  10. Peirce, Leslie (1988). The Imperial Harem: Gender and Power in the Ottoman Empire, 1520-1656. Ann Arbor, MI: UMI Dissertation Information Service. p. 106.
  11. Peirce, Leslie (1988). "Shifting Boundaries: Images of Ottoman Royal Women in the 16th and 17th Centuries". Critical Matrix: Princeton Working Papers in Women's Studies.