کوسم سلطان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ماه‌پیکر کوسم سلطان
Kösem Sultan
والده سلطان امپراتوری عثمانی
تصدی ۱۶۲۳–۱۶۵۱
پیشین حلیمه سلطان
جانشین ترخان خدیجه سلطان
خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی
تصدی ۱۶۰۵–۱۶۱۷
پیشین صفیه سلطان
جانشین عایشه سلطان
همسر احمد یکم
فرزند(ها) پسران:
شاهزاده محمد
شاهزاده اورخان
شاهزاده سلیم
مراد چهارم
شاهزاده سلیمان
شاهزاده قاسم
ابراهیم یکم
دختران:
عایشه سلطان
فاطمه سلطان
گوهرخان سلطان[۱]
خان زاده سلطان[۲]
بورناز عتیقه سلطان
نام کامل
دولتلو عصمتلو ماه‌پیکر کوسم والده سلطان عالیت الشان حضرتلری
زادروز آناستازیا
Anastasia
۱۵۹۰
یونان[۳][۴]
مرگ ۳ سپتامبر ۱۶۵۱ (۶۱ سال)
استانبول، امپراتوری عثمانی
خاک‌سپاری مسجد سلطان احمد ،استانبول
دین و مذهب اسلام، پیش تر مسیحی ارتودکس

کوسم سلطان (به ترکی استانبولی: Kösem Sultan) (زادهٔ حدود ۱۵۹۰ – درگذشتهٔ ۳ سپتامبر ۱۶۵۱) به نام کامل (به ترکی استانبولی: Devletlu İsmetlu Mahpeyker Kösem Valide Sultan Aliyyetü'ş-Şân Hazretleri) همچنین معروف به ماه‌پیکر سلطان همسر رسمی و عقدی سلطان احمد و مادر ابراهیم یکم، مراد چهارم و همچنین مادر بزرگ محمد چهارم بود. وی نایب‌السلطنه برای پسرش سلطان مراد و نوه‌اش سلطان محمد بود. کوسم سلطان چهارمین خاصگی سلطان و قدرتنمدترین والده سلطان در تاریخ عثمانی بود.

زندگی[ویرایش]

نام اصلی او آناستازیا و دختر یک کشیش یونانی بود که در سال ۱۶۰۴ توسط یک فرماندار بوسنیایی همراه با دو خواهرش آنا و لیا خریداری شد. وی پس از مسلمان شدن نام ماه‌پیکر بر خود نهاد و یک سال بعد در سال ۱۶۰۵ اولین شاهزاده خود به نام محمد را به دنیا آورد و به مقام خاصگی سلطان رسید و سلطان احمد به او نام کوسم (رهبر) داد.[۵]

وی پس از مرگ خندان سلطان و تبعید صفیه سلطان به مقام والای حرمسرا دست یافت و به یکی از عالی رتبه‌ترین زنان حرم تبدیل شد. مصطفی یکم، برادر سلطان احمد، تحت نظارت کوسم سلطان بود. وی برای اینکه جان پنج پسر خود را حفظ نماید و شاهزاده‌کشی را براندازد جان او را حفظ کرد. سلطان احمد در سال ۱۶۱۷ با کوسم ازدواج نمود.[۶]

در سال ۱۶۱۷ با مرگ سلطان احمد مصطفی یکم به عنوان شاهزاده ارشد به سلطنت رسید و پس از او نیز تاج و تخت به پسر بزرگ احمد عثمان دوم رسید. کوسم در این زمان به قصر قدیمی تبعید شد و پس از کودتای سال ۱۶۲۳ پسر ده ساله خود مراد چهارم را به سلطنت رساند و خود نایب‌السلطنه شد.[۶]

والده سلطان[ویرایش]

وی از سال ۱۶۲۳ تا ۱۶۳۲ به مدت نه سال نایب‌السلطنهٔ فرزند خود مراد بود. در آن سال مراد با آرام کردن شورش‌های داخلی خود تمام زمام دولت را در دست گرفت و کوسم دیگر تنها نقش والده سلطان و ملکهٔ مادر را بر عهده گرفت. وی همچنین با حفظ جان پسر کوچک خود شاهزاده ابراهیم توانست امپراتوری عثمانی را از به پایان رسیدن نجات دهد.[۷]

پس از مرگ مراد در سال ۱۶۴۰ ابراهیم یکم با کمک مادرش به سلطنت رسید. کوسم در این دوره تنها نقش ملکه مادر را داشت. در شورشی که در سال ۱۶۴۸ بر پا شد با آنکه دخالتی در شورش نداشت اما اجازه بر کناری پسرش از سلطنت را داد و نوهٔ خود محمد چهارم را به سلطنت رساند.[۷]

مرگ[ویرایش]

نگاره‌ای از صحنه کشته شدن کوسم سلطان

با به تخت نشستن نوه‌اش کوسم برای بار دوم نایب‌السلطنه شد چرا کهترخان سلطان مادر محمد هنوز جوان بوده و کوسم تجربه بیشتری در امور دولتی نسبت به عروس خود داشت. این امر موجب شد تا درگیری بین ترخان و کوسم به وجود آید که در طی آن ترخان تحت پشتیبانی وزیر اعظم و خواجگان حرم و کوسم تحت پشتیبانی سپاه ینی‌چری بود. در پایان کوسم سلطان به قتل رسید یا در یک روایت او را با موهای بلندش خفه کردند و ترخان خدیجه سلطان به عنوان والده سلطان و نایب‌السلطنه جای او را گرفت. کوسم سلطان در مسجد سلطان احمد و در آرامگاه همسرش دفن گردید.[۷]

فرزندان[ویرایش]

کوسم سلطان دارای ۱۲ فرزند بود هفت پسر و پنج دختر که دوتن از پسران به حکومت رسیدند و سه تن دیگر خفه شدند و دوتن در کودکی از دنیا رفتند.[۷]

پسران
  • شاهزاده محمد (۱۶۰۵–۱۶۲۱) به دستور برادرش عثمان دوم خفه شد
  • شاهزاده اورهان (۱۶۰۹ _ ۱۶۱۲)
  • شاهزاده سلیم (۱۶۱۱ _ ۱۶۱۱)
  • مراد چهارم (۱۶۱۲–۱۶۴۰) تا زمان مرگش حکومت کرد
  • شاهزاده قاسم (۱۶۱۴–۱۶۳۸) تا سال ۱۶۳۵ ولیعهد بود و به دستور سلطان مراد خفه شد
  • شاهزاده سلیمان (۱۶۱۵–۱۶۳۶) به دستور برادرش مراد چهارم خفه شد
  • ابراهیم یکم (۱۶۱۵–۱۶۴۸) بر کنار شده از تاج و تخت و سپس خفه شد و به قتل رسید.
دختران
  • عایشه سلطان (۱۶۰۵–۱۶۵۷)
  • فاطمه سلطان (۱۶۰۶–۱۶۷۰)
  • گوهرخان سلطان (۱۶۰۸–۱۶۶۰)
  • خان‌زاده سلطان (۱۶۰۹–۱۶۵۰)
  • بورناز عاتقه سلطان (۱۶۱۴–۱۶۷۴)

آثار[ویرایش]

کاروانسرای والده‌خان را در زمان سلطان مراد چهارم به دسنور والده کوسم سلطان ساختند. هدف کوسم سلطان این بود که درآمد این کاروانسرا وقف مسجد چینی‌لی بشود که در اسکودار خود ساخته بود. در کتاب حدیقه‌الجوامع اثر ایوان سرایی حسین افندی نوشته شده که مسجد چینی‌لی که آن را والده‌خان ساخته است، درآمدش براساس وقف کاروانسرای والده‌خان بوده است.

در فرهنگ عامه[ویرایش]

در سال ۲۰۱۵ سریالی به نام ماه‌پیکر، بر اساس زندگی کوسم سلطان ساخته شده که در آن برن ساعات نقش جوانى وى و همچنين نورگول یشیلچای نقش ميانسالى وى را ايفا كردند.

پانویس[ویرایش]

  1. Singh, Nagendra Kr (2000). International encyclopaedia of Islamic dynasties. Anmol Publications PVT. pp. 423–424. ISBN 81-261-0403-1. Through her beauty and intelligence, Kösem Walide was especially attractive to Ahmad I, and drew ahead of more senior wives in the palace. She bore the sultan four sons – Murad, Sulayman, Ibrahim and Kasim – and three daughters – 'A'isha, Fatima and Djawharkhan. These daughters she subsequently used to consolidate her political influence by strategic marriages to different viziers. 
  2. Peirce, Leslie P. (1993), The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Oxford University Press, p. 365, ISBN 0-19-508677-5 
  3. Amila Buturović, İrvin Cemil Schick (2007). Women in the Ottoman Balkans: gender, culture and history. I.B.Tauris. p. 23. ISBN 1-84511-505-8. Kösem, who was of Greek origin. Orphaned very young, she found herself at the age of fifteen in the harem of Sultan Ahmed I. 
  4. Singh, Nagendra Kr (2000). International encyclopaedia of Islamic dynasties. Anmol Publications PVT. pp. 423–424. ISBN 81-261-0403-1. Kosem Walide or Kosem Sultan, called Mâh-Paykar (ca. 1589–1651), wife of the Ottoman Sultan Ahmad I and mother of the sultans Murad IV and Ibrahim I[q.vv.]. She was Greek by birth, and achieved power in the first place through the harem, exercising a decisive influence in the state 
  5. مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Kösem Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بازیابی ۲۸ اسفند ۱۳۹۵)
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Kösem Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بازیابی ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Kösem Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بارگزاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)

منابع[ویرایش]