صفیه سلطان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
صفیه سلطان
Passion - Frank Bernard Dicksee.jpg
نگاره ای از صفیه سلطان. سلطانه امپراتوری عثمانی
والده سلطان
تصدی ۱۶ ژانویه ۱۵۹۵ – ۲۱ دسامبر ۱۶۰۵
پیشین نوربانو سلطان
جانشین خندان سلطان
خاصگی سلطان
تصدی ۱۵ سپتامبر ۱۵۷۴ – ۱۶ ژانویه ۱۵۹۵
پیشین نوربانو سلطان
جانشین کوسم سلطان
همسر مراد سوم
فرزند(ها) محمد سوم
شاهزاده محمود
عایشه سلطان
فاطمه سلطان
نام کامل
دولتلو عصمتلو صفیه والده سلطان عالیت الشان حضرتلری
پدر لِئوناردُ بافو
زادروز ۱۵۵۰
آلبانی
مرگ ۱۰ نوامبر ۱۶۱۸ (۶۸ سال)
استانبول، امپراتوری عثمانی
خاک‌سپاری مسجد ایاصوفیا، آرامگاه مراد سوم استانبول
دین و مذهب اسلام، پیش تر مسیحی

صفیه سلطان (زاده ۱۵۵۰ ونیز–درگذشته ۱۰ نوامبر ۱۶۱۸) با نام واقعی صوفیا بافو، تنها همسر رسمی و خاصگی سلطان مراد سوم و به‌عنوان والده سلطان برای پسرش محمد سوم بود.[۱] او چهارمین زن قدرتمند امپراتوری عثمانی در دوره سلطنت زنان بود. صفیه سلطان، سومین خاصگی و دومین والده سلطان قدرتمند بود. از او به‌ عنوان خاص‌ترین بانوی تاریخ عثمانی یاد می‌شود، چرا که صفیه سلطان در طول سلطنت هفت تن از سلاطین عثمانی زندگی کرده بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

صوفیا از تبار ونیز بود. پدرش فرماندار ونیزی کورفو بود و او تنها فرزند این خانواده ثروتمند محسوب می‌شد. صوفیا دوره آموزش و پرورشش را در شرایط خوبی سپری کرد. با این وجود در سن ۱۲ سالگی در طول سفر در مدیترانه در داخل امپراتوری عثمانی توسط دزدان دریایی ربوده شده و یک سال بعد خود را در بازار برده‌ها در استانبول می‌یابد.

خاصگی سلطان[ویرایش]

هماشاه سلطان، وی را دید و به‌خاطر زیبایی‌اش او را برای عموزاده خود مراد سوم خریداری کرد و پس از آن با توجه به نام واقعیش صوفیا مهرماه سلطان به‌ او نام صفیه داد و او را به مراد بخشید. او موهایی بور، چشمانی درشت، قدی بلند و پوستی سفید داشت و با راه رفتنش مراد را شیفته خود کرده بود. صفیه علاوه بر زیبایی محسور کننده، نفوذ بسیار زیادی بر همسرش داشت. او در سال ۱۵۶۶، فرزندش محمد سوم را به‌دنیا آورد. درسال ۱۵۷۴ سلیم دوم فوت شد و مراد سوم جانشین سلطنت شد. در زمان سلطنت سلطان مراد سوم نوربانو سلطان و بعد از او صفیه سلطان به‌عنوان سلطان، قدرت و اختیارات سیاسی زیادی داشتند و این امر باعث شده بود که قدرت صفیه از تمامی شاهزاده‌خانم‌های دربار بالاتر رود و بعد از نوربانو سلطان دومین زن باقدرت حرم شود. صفیه سلطان در کشته شدن صوقلو محمد پاشا همسر اسماخان سلطان نقش اساسی داشت. صفیه و مراد قصد ازدواج باهم داشته‌اند و مصطفی علی تاریخ‌نگار دربار عثمانی از صفیه به عنوان همسر عقدی مراد یاد کرده ولی راویان ونیزی این موضوع را رد کرده‌اند و معتقدند نوربانو سلطان مانع این ازدواج شده‌است، با این حال صفیه تا پایان سلطنت مراد تنها خاصگی سلطان او بوده‌است.

درسال ۱۵۸۳، نوربانو مراد را متقاعد کرد که صفیه سلطان برای جلوگیری از ارتباط مراد با سایر زنان، با جادوگران و رمالان ارتباط داشته‌است و این امر موجب شد که صفیه زندانی شود و مورد آذار و اذیت و شکنجه قرار بگیرد، اما در پایان سال که نوربانو سلطان از دنیا رفت او آزاد شد و به قدرتش بازگشت و برای اینکه اثبات کند بی گناه خودش کنیزانی را برای همسرش می‌فرستاده و راویان ونیزی در این باره می‌نویسند گرچه برایش سخت بود اما او همواره وقار و اصالت خود را حفظ می‌کرد و این کار موجب شد که صفیه بعد از چند سال دوباره تنها همسر مراد شود و به سومین خاصگی سلطان قدرتمند عثمانی تبدیل شد.[۲]

والده سلطان[ویرایش]

مراد سوم در سال ۱۵۹۵ درگذشت و محمد سوم به سلطنت رسید و صفیه سلطان لقب والده سلطان گرفت‌. هنگامی که محمد سوم در جنگ با هابسبورگ و ترانسیلوانیا بود، قدرت را به والده سلطان واگذار کرده‌ بود و صفیه عملا به‌ تنهایی امپراتوری عثمانی را اداره کرد. صفیه سلطان به‌ مدت نه سال والده سلطان قدرتمندی بود و سیاست‌ عثمانی توسط یک حزب قدرتمند به‌ رهبری او و غضنفر آقا رئیس خاجگان سفید حرم تعیین می‌شد‌. او از طریق داماد ابراهیم پاشا و داماد خلیل پاشا که همسران دخترانش بودند توانسته بود بر دیوان سیاسی کشور از دوره مراد سوم تا دوره پسرش محمد نیز نفوذ کند. صفیه سلطان در سال ۱۶۰۳ باعث اعدام شاهزاده محمود نوه ارشدش شد، زیرا محمود مورد علاقه سپاهیان بود و میان حلیمه مادر محمود و صفیه دشمنی و رقابت وجود داشت. صفیه در سال ۱۶۰۳ از نقشه نوه‌اش که قصد شورش علیه پدرش را داشت مطلع شد و مانع عملی شدن این اتفاق شد‌‌. در نهایت شاهزاده محمود اعدام شد و مادرش حلیمه به ادرنه تبعید شد. هم‌چنین یمشجی حسن پاشا همسر عایشه سلطان، داماد صفیه نیز به دلیل همکاری با شاهزاده اعدام شد.

محمد سوم در دسامبر سال ۱۶۰۳ فوت شد و پسرش احمد یکم با کمک صفیه سلطان به سلطنت رسید. صفیه سلطان لقب والده سلطان بزرگ را کسب کرد. احمد با کمک خندان سلطان در سال ۱۶۰۴ صفیه سلطان را به ادرنه تبعید کرد و تمامی قدرتش را از او گرفت. صفیه با حفظ جان مصطفی برادر کوچک‌تر احمد و حمایت از او بعد از مرگ احمد او را به سلطنت رساند.[۳][۴]

سیاست خارجه[ویرایش]

صفیه سلطان بهسیاست خارجه علاقه‌مند بود و مانند مادر همسرش نوربانو سلطان سیاست خارجی قوی داشت. یکی از جنبه‌های منحصر به فرد زندگی حرفه‌ای او این است که او شخصاً با ملکه الیزابت یکم انگلستان مطابقت دارد و در سال ۱۵۹۹، الیزابت صفیه سلطان را با یک کالسکه در شهر معرفی کرده‌است. صفیه سلطان بر روی کالسکه به گشت و گذار در شهر پرداخت. همچنین تبادل نامه‌ها و هدایایی بین صفیه سلطان و ملکه الیزابت از جنس روابط سیاسی بود. این مبادله زنان به منظور تضمین اتحاد سیاسی، اقتصادی یا نظامی است. صفیه سلطان هم‌چنین با زینب بیگم عمه و مشاور شاه عباس صفوی نامه‌انگاری‌های زیادی داشته.[۵]

آثار عمومی[ویرایش]

ساخت و سازهایی از زمان شروع سلطنت صفیه آغاز شد. شروع ساخت مسجد ینی والده در استانبول در زمان صفیه سلطان صورت گرفته، اما در سال ۱۵۹۸. ساخت و ساز برای چندین دهه متوقف شد. زمانی که محمد سوم درگذشت و صفیه سلطان قدرتش را از دست داده بود. مسجد در سال ۱۶۶۵ توسط یکی دیگر از والده سلطان‌ها، تورخان خدیجه، مادر محمد چهارم به پایان رسید. مسجد صفیه در قاهره به افتخار ملکه مادر صفیه سلطان، نامگذاری شده‌است.

فرزندان[ویرایش]

سلطان محمد سوم، (تولد مانیسا ۱۵۶۶–درگذشت استانبول ۱۶۰۳، در آرامگاه مراد سوم در مسجد ایاصوفیا دفن گردید) او سیزدهمین سلطان امپراتوری عثمانی بود و از سال ۱۵۹۵ تا سال ۱۶۰۳ به‌مدت تقریباً ۹ سال سلطنت کرد

شاهزاده سلطان محمود، (متولد مانیسا ۱۵۶۸ – مرگ ۱۵۸۲ استانبول) به دلیل بیماری فوت شد و در مسجد ایاصوفیا دفن گردید.

عایشه سلطان، (متولد مانیسا ۱۵۷۰ – مرگ استانبول ۱۶۰۵) در سال ۱۵۸۶ با داماد ابراهیم پاشا ازدواج کرد سپس در سال ۱۶۰۲ با یمشجی حسن پاشا ازدواج کرد و برای آخرین بار در سال ۱۶۰۴ با گزلچه محمود پاشا ازدواج کرد.

فاطمه سلطان، (متولد مانیسا ۱۵۷۴ – مرگ استانبول ۱۶۲۰) در سال ۱۵۹۳ با دریاسالار خلیل پاشا ازدواج کرد سپس در سال ۱۶۰۴ با داماد هژیر پاشا ازدواج کرد و در سال ۱۶۱۲ با داماد مراد پاشا ازدواج کرد.

مرگ[ویرایش]

صفیه سلطان در نوامبر سال ۱۶۱۸ در زمان حکومت عثمان دوم از دنیا رفت و در مقبره همسرش در مسجد ایاصوفیه دفن گردید. البته در برخی منابع گفته شده که او در نوامبر سال ۱۶۰۵ از دنیا رفته‌ است.

والده پیشین:
نوربانو سلطان
صفیه سلطان
دولت عصمتلو و عالیت اشان، حضرت صفیه والده سلطان
والده سلطان امپراتوری عثمانی

۱۶ ژانویه ۱۵۹۵–۲۱ دسامبر ۱۶۰۳

والده پسین:
خندان سلطان
حکمران پیشین:
نوربانو سلطان
صفیه سلطان
دولت عصمتلو و عالیت اشان، حضرت صفیه والده سلطان
سلطنت زنان

۱۵۸۳–۱۶۰۴

حکمران پسین:
کوسم سلطان

منابع[ویرایش]

  1. [۱]
  2. Pedani, p.13.
  3. Börekçi, Günhan. "Ahmed I." Encyclopedia of the Ottoman Empire. Ed. Gábor Ágoston and Bruce Masters. New York: Facts on File, 2009. p. 23.
  4. See A. D. Alderson, The structure of the Ottoman dynasty. Oxford: Clarendon, 1956. Table XXXI et seq.
  5. Andrea, Bernadette (2007). Women and Islam in Early Modern English Literature. New York City: Cambridge University Press. p. 13. ISBN 978-0-521-12176-7.