غلامرضا رشید یاسمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از رشید یاسمی)
پرش به: ناوبری، جستجو
غلامرضا رشید یاسمی
Gholam-Reza Rashid Yasemi.png
زمینهٔ کاری نویسنده، شاعر، مترجم
زادروز ۲۹ آبان ۱۲۷۵
۱۹ نوامبر ۱۸۹۶
گهواره، شهرستان دالاهو
پدر و مادر محمد ولی‌خان گورانی
مرگ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۳۰

۹ مه ۱۹۵۱ میلادی (۵۴ سال)
تهران

ملیت ایرانی
نام(های)
دیگر
رشید
فرزندان سیامک یاسمی
شاپور یاسمی

غلامرضا رشید یاسمی (۲۹ آبان ۱۲۷۵ در گهواره - ۱۸ اردیبهشت ۱۳۳۰ در تهران) مشهور به رشید یاسمی، نویسنده، مورخ، مترجم و شاعر معاصر ایرانی است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

غلامرضا رشید یاسمی، در ۲۹ آبان ۱۲۷۵ خورشیدی در شهرگهواره در شهرستان دالاهو در استان کرمانشاه زاده شد. پدر او محمدولی‌خان گورانی شاعر، نقاش و خوشنویس بود. محمد ولی خان پدر «رشید» فردی با سواد، خوش خط و در لباس جنگ و سواری، ادب دوست و شاعر پیشه بود که خوب هم نقاشی می‌کرد و غزل نیکو می‌گفته و تخلص نصرت داشته. مادر «غلام رضا خان» نورتاج خانم دختر شاهزاده محمد باقر میرزای خسروی و نوهٔ شاهزاده محمد علی میرزای دولتشاه بود، محمد باقر میرزا شاعر و صاحب اولین کتاب رمان تاریخی سه جلدی شمس و طغرا است. پدر «رشید» در وبای سال ۱۳۲۲ هجری قمری و در هشت سالگی رشید و در سن سی سالگی دارفانی را وداع کرده و تنها قریحهٔ ذاتی، نبوغ ارثی و تربیت اکتسابی مادر است که «رشید» را می‌پرورد و در گوشش زمزمه کنان گفته است: «تو در کودکی بیش از مقتضای سن خود فریفتهٔ آثار طبیعی بودی و چهره متفکر از خود نشان می‌دادی. جد مادری او محمدباقر میرزا خسروی کرمانشاهی، نویسندهٔ داستان شمس و طغرا بود که دیوان اشعارش به همت رشید به چاپ رسید. رشید یاسمی تحصیلات مقدماتی را در کرمانشاه به پایان برد. سپس به تهران رفت و دورهٔ متوسطه را در دبیرستان سن لویی گذراند. از همان هنگام به تشویق نظام وفا که معلم ادبیات او بود به سرودن شعر پرداخت. یاسمی در فلسفه و رموز عرفان را نزد الهی قمشه‌ای و حاج عباسعلی کیوان قزوینی فرا می‌گیرد.[۱] پس از پایان تحصیلات مدتی به کار در وزارت معارف، مالیه و دربار پرداخت. در همین زمان جرگهٔ دانشوری را تأسیس کرد که بعدها به همت ملک‌الشعرا بهار به انجمن دانشکده تبدیل شد. رشید ضمن همکاری با مجلهٔ دانشکده، با نویسندگان و شعرای آن دوره همچون محمد تقی بهار، سعید نفیسی، عباس اقبال، ابراهیم الفت و دیگران همکاری می‌کرد. در همین دوران عضو " انجمن ادبی ایران " شد و نخستین تألیف خود را در احوال "ابن یمین فریومدی" شاعر سلسلهٔ سربداران، انتشار داد.

رشید یاسمی از سال ۱۳۰۰ به انتشار مقالات خود در روزنامهٔ شفق سرخ به سردبیری علی دشتی پرداخت و همین مقالات موجب شهرت ادبی او گردید. در این بین به یادگیری زبان‌های عربی و انگلیسی و تکمیل زبان فرانسوی خود پرداخت. زبان پهلوی را نزد هرتسفلد آموخت. از سال ۱۳۱۲ با سمت استادی به تدریس در دانشسرای عالی و دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران پرداخت. بعدها عضویت فرهنگستان ایران را یافت. در سال ۱۳۲۲ جزو هیئتی از استادان ایرانی همراه با علی‌اصغر حکمت و ابراهیم پورداود به هند سفر کرد. در سال ۱۳۲۴ به منظور مطالعه به فرانسه رفت و دو سال در آن کشور اقامت داشت. رشید یاسمی تا پایان عمر به‌عنوان استاد در دانشگاه تهران تدریس کرد. روز یازدهم اسفند ۱۳۲۷ هنگام سخنرانی در دانشکدهٔ ادبیات دچار سکته مغزی شد، و پس از معالجه سفری دیگر به اروپا رفت. پس از بازگشت به ایران در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۳۰ در تهران درگذشت و در قبرستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد

رشید یاسمی گذشته از مقالات ادبی و تاریخی و فلسفی و انتقادی که از او در مجلات نوبهار، ارمغان، آینده، تعلیم و تربیت، یغما، مهر و نشریات دیگر چاپ شده‌است، دارای تالیفات و تحقیقات و ترجمه‌های متعدد است.

رشید یاسمی از نخستین شاعرانی بود که لزوم تجدد در شعر فارسی را پذیرفت و کوشید که رنگ تازه‌ای به سخن خود بدهد.

یادبود[ویرایش]

برای بزرگداشت غلامرضا رشید یاسمی، خیابانی در تهران، در منطقه ۳ شهرداری، حد فاصل خیابان ولی‌عصر تا خیابان سئول به نام وی نامگذاری شده است.

نظر بزرگان[ویرایش]

استاد «ایرج افشار» دربارهٔ «رشید یاسمی» می‌نویسد: «رشید یاسمی را بارها دیده بودم. مردی خوش سخن و سخندان بود. با مصاحب خویش سخن به مهر و لطف می‌گفت. چهره‌ای سرخگون و خوشایند داشت. برای زندگی رنج بسیار برد. ناچار تن خویش را فرسود. کارهایی را که در زمینه‌های مختلف ادب و تاریخ به انجام رسانید برای زمان خود گرانقدر بود و تازگی داشت. پاره‌ای از آثار او نیز تا سالیان دراز با ارزش خواهد بود. ساده‌تر آن که در بسیاری از کارهای ادبی راهبر آیندگان و چراغی فرا راه اخلاف خویش بود. عمری رنج برد و جان فرسود و البته نامش در تاریخ ادب ایران ثبت خواهد ماند.

فعالیت[ویرایش]

پس از بنیانگذاری دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۲ خورشیدی سمت استادی کرسی تاریخ را بر عهده گرفت و در دانشسرای عالی کشاورزی نیز به تدریس تاریخ اسلام پرداخت. در انجمن دانشکده با ملک‌الشعرای بهار همکار بود. در همان سال‌ها زبان پهلوی را نزد پروفسور «هرتسفلد» فرا گرفت و پس از چندی آن‌قدر در آموختن این زبان تبحر یافت که رساله‌های «اندرز اوشنر داناک»، «ارداویراف‌نامه» و «اندرز آذر مهر اسپندان» را به فارسی ترجمه کرد. دلبستگی دیگر رشید یاسمی سرودن شعر بود. او دگرگونی‌های اجتماعی فکری و فرهنگی را در شعرهایش بازتاب می‌داد و با آن که نوجوان بود، می‌کوشید به چارچوب‌ها و معیارهای شعر کهن فارسی پای‌بند بماند. در کنار سرودن شعر، تصحیح و ویرایش دیوان‌های مسعود سعد سلمان، هاتف اصفهانی و محمدباقر خسروی و منظومه «سلامان و آبسال» جامی را منتشر کرد. رشید یاسمی، عضو پیوسته فرهنگستان ایران بود، شعر را به سبک کهن می‌سرود و در ترجمه و نگارش کتاب‌های تاریخی کوشا و پی‌گیر بود. رشید یاسمی سالیانی چند در وزارت معارف و مالیه سرگرم کارهای اداری بود و زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و عربی را به خوبی فرا گرفته بود. تأسیس دانشگاه تهران درسال ۱۳۱۲، یاسمی را به دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی کشاورزی و تدریس تاریخ اسلام را به عهده گرفت. جرگه دانشوری را تأسیس کرد که بعدها با همت ملک الشعرا ی بهار به انجمن دانشکده تبدیل شد. رشید یاسمی ضمن همکاری با مجله (دانشکده)، با نویسندگان و شعرای آن دوره آشنا شد و با انجمن ادبی ایران همکاری کرد. یک سال پس از کودتا، رشید یاسمی مقالات خودرا در روزنامه (شفق سرخ) به سر دبیری علی دشتی منتشر ساخت که همین مقالات موجب شهرت ادبی او گردید. در سال ۱۳۲۲ ش به همراه هیئتی از استادان ایرانی به هند رفت و در سال ۱۳۲۴ ش به منظور مطالعه به فرانسه رفت و پس از دو سال به ایران بازگشت.[۲]

فهرست آثار (تألیف و تصحیح)[ویرایش]

  • احوال ابن یمین، ۱۳۰۴
  • اندرزنامه اسدی طوسی (تصحیح)، ۱۳۰۴
  • سلامان و آبسال جامی (تصحیح)، ۱۳۰۶
  • نصایح فردوسی، ۱۳۰۶
  • قانون اخلاق، ۱۳۰۷
  • دیوان هاتف اصفهانی (تصحیح)، ۱۳۰۷
  • تاریخ ملل و نحل، ۱۳۱۵
  • آیین نگارش، ۱۳۱۶
  • کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او
  • ادبیات معاصر (ذیل بر ترجمهٔ جلد چهارم تاریخ ادبی ایران ادوارد براون)، ۱۳۱۶
  • دیوان مسعود سعد سلمان (تصحیح)، ۱۳۱۸
  • تاریخ مختصر ایران
  • دیوان اشعار، ۱۳۳۶

کتاب[ویرایش]

  • ایران در زمان ساسانیان
  • تاریخ مختصر ایران
  • تاریخ ملل ونحل

جز از مقالات ادبی و تاریخی و فلسفی و انتقادی که از او در مجلات «نوبهار»، «آینده»، «ارمغان»، «تعلیم و تربیت»، «یغما»، «مهر»، … چاپ شده است دارای تألیفات و تحقیقات و تتبعات و ترجمهٔ‌های بسیاری است. ماندگارترین ترجمه او کتاب «ایران در زمان ساسانیان» اثر «کریستین سن» است؛ اما در تألیف کتاب‌هایی نیز که با تاریخ ایران پیوند داشت، از پیشگامان بود. کتاب‌های «کرد و پیوستگی تاریخی و نژادی او» و «تاریخ مختصر ایران» (برای تدریس در مدارس ابتدایی و متوسطه) از دیگر نوشته‌های اوست. • از دیگر کتاب‌های پژوهشی رشید یاسمی می‌توان به ترجمه کتاب «چنگیز خان» اثر هارولد لمب، «تاریخچه نادر شاه» تألیف مینورسکی، «آیین نگارش تاریخ»، «تاریخ ملل و نحل» و ترجمه جلد چهارم «تاریخ ادبیات ایران» نوشته ادوارد براون اشاره کرد. نخستین کتاب تألیفی رشید یاسمی دربارهٔ زندگانی «ابن یمین فریومدی» شاعر سلسله سربداریان و شاعر سده هشتم ایران بود. همچنین تصحیح «دیوان سلمان ساوجی»، تصحیح «دیوان مسعود سعد سلمان»، «اندرزنامه اسدی توسی» و… از دیگر فعالیت‌های اوست.[۲]

اساتید[ویرایش]

نظام و فا معلم ادبیا ت یاسمی بود. وی زمانی که خدمات فرهنگی و ادبی و مطبوعاتی خود را آغاز کرد از محضر اساتید بزرگی چون میرزا طاهر تنکابنی، ادیب نیشابوری، و دیگران بهره گرفت

ترجمه‌ها[ویرایش]

  • تاریخ قرن هیجدهم، انقلاب کبیر فرانسه و امپراتوری ناپلئون، آلبر ماله و ژول ایزاک، ۱۳۱۰
  • تاریخ ادبیات ایران، ادوارد براون، جلد چهارم از صفویه تا عصر حاضر ۱۳۱۶
  • ایران در زمان ساسانیان، کریستنسن، ۱۳۱۷
  • چنگیز خان، هارولد لمب، ۱۳۱۳
  • تاریخچهٔ نادرشاه، مینورسکی، ۱۳۱۳
  • رمان شاگرد (دیسیپل) از پل بورژه
  • آیین دوست‌یابی، دیل کارنگی، ۱۳۲۰
  • نصایح اپیکتتوس حکیم
  • تئاتر انوش (منظوم)
  • اندرز اوشنرداناک (از زبان پهلوی)
  • اندرز آذرباد مهراسپندان (از پهلوی)
  • ارداویراف‌نامه (از زبان پهلوی)

تاریخ قرن هیجدهم و انقلاب کبیر فرانسه و امپراطوری ناپلئون، موضوع این کتاب همان‌طور که از نامش پیداست، انقلاب کبیر فرانسه می‌باشد. انقلاب فرانسه پس از اصلاح مذهبی لوتر، از مهمترین و موثرترین وقایع تاریخ اروپاست. زیرا چنان‌که لوتر مذهب را اصلاح کرد انقلاب فرانسه نیز در اصول سیاسی و اجتماعی جهان تغییراتی پدیدآورد. این کتاب به طور مفصل به شرح این واقعه می‌پردازد.[۳]

ایران در زمان ساسانیان ، آرتور کریستنسن، ترجمه رشید یاسمی، ویراستار: حسن رضایی باغ بیدی، صدای معاصر، تهران ٬۱۳۷۸ ۲۵+ـ۴۳۷. این کتاب ارزشمند، که بی گمان جزو معتبرترین منابع درتاریخ ساسانیان است، در سال ۱۳۱۴ به قلم رشید یاسمی به فارسی ترجمه شد و تا کنون هفت بار به چاپ رسیده است. اما، پس از درگذشت مترجم، به تدریج غلط‌هایی در آن راه یافت که شمار آنها گاه به ده‌ها مورد در هر صفحه رسید. به علوه، تصاویر کتاب چنان تیره وتار شده بود که گاه تشخیص آنها دشوار می‌نمود. برای رفع این اشکالت، ویراستار دانشمند ترجمه فارسی را با متن اصلی به زبان فرانسه مقابله و خطاها را تصحیح کرده و کوشیده است انشای آن و نیز آوانویسی واژه‌های ایرانی را به شیوه کنونی نزدیک تر سازد. هم چنین تصاویر کتاب، از روی متن اصلی به زبان فرانسه، از نو عکس برداری شده تا کامل واضح و روشن باشد. ضمناً ویراستار یادداشت‌هایی به پایان کتاب افزوده که برای فهم پاره‌ای مطالب متن سودمند است. حاصل این زحمات ویرایشی تازه از این اثر است که درخور اعتماد بیشتری است.[۴] کتاب تاریخچه نادرشاه اثر ولادمیر مینورسکی، ترجمه آن را غلامرضا رشید یاسمی انجام داده است. در اینجا صاحب تاریخ نادر قوم افشار را ترکمان می‌خواند. مشهور است که از بیم مغول طایفه افشار ترکستان را ترک کرده است و در آذربایجان استقرار یافته‌اند. شاه اسمعیل شعبه‌ای از این قوم را به خراسان شمالی کوچانده و در سرچشمه میاب کوبکان از مضافات ابیورد ساکن کرد.[۵]کتاب اندرز اوشنر دانا که در سال ۱۹۳۰۰ میلادی اروادبامانجی ناسروانجی دهابهار با چند نسخه روبرو کرده و به انگلیسی برگردانده و به چاپ رسانیده است. نگارنده این نوشتار را به پارسی برگردانیده و واژه‌هایی که نیاز به توضیح داشته در پابرگی توضیح مورد نیاز را داده است. نیاز به یادآوری است که این نوشتار را رشید یاسمی به پارسی برگردانده و در شمارهٔ آذرماه ۱۳۱۳ مجلهٔ مهر به چاپ رسانیده‌اند.[۶]

منابع[ویرایش]

  • اثرآفرینان، زندگینامهٔ نام‌آوران فرهنگی ایران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، جلد سوم
  • محمدجواد کمالی، تاریخ ترجمهٔ ادبی از فرانسه به فارسی، انتشارات سخن‌گستر و معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد مشهد، ۱۳۹۲، صص ۱۶۰–۱۶۴
  • فرهنگ فارسی محمد معین، جلد ۶
  • دیوان رشید یاسمی، با مقدمه محمدامین ریاحی، کتابفروشی ابن سینا، ۱۳۳۶

پیوند به بیرون[ویرایش]