غلامرضا رشید یاسمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از رشید یاسمی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
غلامرضا رشید یاسمی
Gholam-Reza Rashid Yasemi.png
زمینهٔ کاری نویسنده، مورخ، شاعر و مترجم
زادروز ۲۹ آبان ۱۲۷۵
۱۹ نوامبر ۱۸۹۶
گهواره، شهرستان دالاهو
پدر و مادر محمد ولی‌خان گورانی و نورتاج خانم
مرگ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۳۰

۹ مه ۱۹۵۱ میلادی (۵۴ سال)
تهران

ملیت ایرانی
جایگاه خاکسپاری گورستان ظهیرالدوله، تهران
نام(های)
دیگر
رشید
فرزندان سیامک یاسمی
شاپور یاسمی

غلامرضا رشید یاسِمی (۲۹ آبان ۱۲۷۵، گهواره – ۱۸ اردیبهشت ۱۳۳۰، تهران) مشهور به رشید یاسِمی، نویسنده، مورخ، مترجم و شاعر ایرانی بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

غلامرضا رشید یاسِمی، در ۲۹ آبان ۱۲۷۵ خورشیدی در شهر گهواره در شهرستان دالاهو در استان کرمانشاه زاده شد. پدر او محمدولی‌خان گورانی شاعر، نقاش و خوشنویس بود. تخلص وی در شعر «نصرت» بوده‌است. مادر «غلامرضا خان» نورتاج خانم دختر شاهزاده محمدباقر میرزا خسروی کرمانشاهی و نوهٔ شاهزاده محمد علی میرزای دولتشاه بود. محمد باقر میرزا شاعر و صاحب اولین کتاب رمان تاریخی سه جلدی «شمس و طغرا» است که بعدها به همت رشید به چاپ رسید. پدر رشید در وبای سال ۱۳۲۲ هجری قمری در سن ۳۰ سالگی هنگامی که رشید هشت ساله بود درگذشت. از این رو مادر رشید نقش اساسی در تربیت او پیدا کرد.

رشید یاسمی تحصیلات مقدماتی را در کرمانشاه به پایان برد. سپس به تهران رفت و دورهٔ متوسطه را در دبیرستان سن لویی گذراند. از همان هنگام به تشویق نظام وفا که معلم ادبیات او بود به سرودن شعر پرداخت. یاسمی فلسفه و رموز عرفان را نزد مهدی الهی قمشه‌ای و حاج عباسعلی کیوان قزوینی فرا گرفت.[۱] پس از پایان تحصیلات مدتی به کار در وزارت معارف، مالیه و دربار پرداخت. در همین زمان جرگهٔ دانشوری را تأسیس کرد که بعدها به همت ملک‌الشعرا بهار به انجمن دانشکده تبدیل شد. رشید ضمن همکاری با مجلهٔ دانشکده، با نویسندگان و شعرای آن دوره همچون محمد تقی بهار، سعید نفیسی، عباس اقبال، ابراهیم الفت و دیگران همکاری می‌کرد. در همین دوران عضو «انجمن ادبی ایران» شد و نخستین تألیف خود را در احوال ابن یمین فریومدی شاعر سلسلهٔ سربداران منتشر کرد.

یکی از دلبستگی‌های یاسمی سرودن شعر بود. او دگرگونی‌های اجتماعی فکری و فرهنگی را در شعرهایش بازتاب می‌داد و در حالی که نوجوان بود، می‌کوشید به چارچوب‌ها و معیارهای شعر کهن فارسی پایبند بماند. در کنار سرودن شعر، تصحیح و ویرایش دیوان‌های مسعود سعد سلمان، هاتف اصفهانی و محمدباقر خسروی و منظومه «سلامان و آبسال» جامی را منتشر کرد. رشید یاسِمی از نخستین شاعرانی بود که لزوم تجدد در شعر فارسی را پذیرفت و کوشید که رنگ تازه‌ای به سخن خود بدهد.

رشید یاسِمی از سال ۱۳۰۰ (یک سال پس از کودتا) به انتشار مقاله در روزنامهٔ شفق سرخ به سردبیری علی دشتی پرداخت و همین مقالات موجب شهرت ادبی او گردید. در این میان به یادگیری زبان‌های عربی و انگلیسی و تکمیل زبان فرانسوی پرداخت. زبان پهلوی را نزد ارنست هرتسفلد آموخت و پس از چندی آن‌قدر در آموختن این زبان تبحر یافت که رساله‌های اندرز اوشنر داناک، ارداویراف‌نامه و اندرز آذر مهر اسپندان را به فارسی ترجمه کرد.

از سال ۱۳۱۲ که دانشگاه تهران تأسیس شد، وی با سمت استادی رشته تاریخ به تدریس در دانشسرای عالی و دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران پرداخت. یاسمی در دانشسرای عالی کشاورزی نیز به تدریس تاریخ اسلام پرداخت. بعدها به عضویت پیوستهٔ فرهنگستان ایران درآمد. در سال ۱۳۲۲ جزو هیئتی از استادان ایرانی همراه با علی‌اصغر حکمت و ابراهیم پورداوود به هند سفر کرد. در سال ۱۳۲۴ به منظور مطالعه به فرانسه رفت و دو سال در آن کشور اقامت داشت. رشید یاسمی تا پایان عمر به‌عنوان استاد در دانشگاه تهران تدریس کرد.[۲]

یاسِمی گذشته از مقالات ادبی و تاریخی و فلسفی و انتقادی که از او در نشریات نوبهار، ارمغان، آینده، تعلیم و تربیت، یغما، مهر و نشریات دیگر چاپ شده‌است، دارای تالیفات و تحقیقات و ترجمه‌های متعدد است. میرزا طاهر تنکابنی و ادیب نیشابوری از اساتید وی در مطبوعات بودند.

رشید یاسمی در روز یازدهم اسفند ۱۳۲۷ هنگام سخنرانی در دانشکدهٔ ادبیات دچار سکته مغزی شد اما معالجه پیدا کرد و پس از آن بار دیگر به اروپا سفر کرد. پس از بازگشت به ایران در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۳۰ در تهران درگذشت و در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد. برای بزرگداشت غلامرضا رشید یاسمی، خیابانی در تهران، در منطقه ۳ شهرداری، حد فاصل خیابان ولی‌عصر تا خیابان سئول به نام وی نامگذاری شده‌است.

نظر دیگران[ویرایش]

ایرج افشار دربارهٔ رشید یاسِمی می‌نویسد: «رشید یاسمی را بارها دیده بودم. مردی خوش‌سخن و سخندان بود. با مصاحب خویش سخن به مهر و لطف می‌گفت. چهره‌ای سرخگون و خوشایند داشت. برای زندگی رنج بسیار برد. ناچار تن خویش را فرسود. کارهایی را که در زمینه‌های مختلف ادب و تاریخ به انجام رسانید برای زمان خود گرانقدر بود و تازگی داشت. پاره‌ای از آثار او نیز تا سالیان دراز با ارزش خواهد بود. ساده‌تر آن که در بسیاری از کارهای ادبی راهبر آیندگان و چراغی فرا راه اخلاف خویش بود. عمری رنج برد و جان فرسود و البته نامش در تاریخ ادب ایران ثبت خواهد ماند.»

فهرست آثار (تألیف و تصحیح)[ویرایش]

  • احوال ابن یمین، ۱۳۰۴
  • اندرزنامه اسدی طوسی (تصحیح)، ۱۳۰۴
  • سلامان و آبسال جامی (تصحیح)، ۱۳۰۶
  • نصایح فردوسی، ۱۳۰۶
  • قانون اخلاق، ۱۳۰۷
  • دیوان هاتف اصفهانی (تصحیح)، ۱۳۰۷
  • تاریخ ملل و نحل، ۱۳۱۵
  • آیین نگارش، ۱۳۱۶
  • کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او
  • ادبیات معاصر (ذیل بر ترجمهٔ جلد چهارم تاریخ ادبی ایران ادوارد براون)، ۱۳۱۶
  • دیوان مسعود سعد سلمان (تصحیح)، ۱۳۱۸
  • تاریخ مختصر ایران
  • دیوان اشعار، ۱۳۳۶

کتاب[ویرایش]

  • ایران در زمان ساسانیان
  • تاریخ مختصر ایران
  • تاریخ ملل ونحل

جز از مقالات ادبی و تاریخی و فلسفی و انتقادی که از او در مجلات «نوبهار»، «آینده»، «ارمغان»، «تعلیم و تربیت»، «یغما»، «مهر»، … چاپ شده‌است دارای تألیفات و تحقیقات و تتبعات و ترجمهٔ‌های بسیاری است. ماندگارترین ترجمه او کتاب «ایران در زمان ساسانیان» اثر «آرتور کریستین سن» است؛ اما در تألیف کتاب‌هایی نیز که با تاریخ ایران پیوند داشت، از پیشگامان بود. کتاب‌های «کرد و پیوستگی تاریخی و نژادی او» و «تاریخ مختصر ایران» (برای تدریس در مدارس ابتدایی و متوسطه) از دیگر نوشته‌های اوست. از دیگر کتاب‌های پژوهشی رشید یاسمی می‌توان به ترجمه کتاب «چنگیز خان» اثر هارولد لمب، «تاریخچه نادر شاه» تألیف ولادیمیر مینورسکی، «آیین نگارش تاریخ»، «تاریخ ملل و نحل» و ترجمه جلد چهارم «تاریخ ادبیات ایران» نوشته ادوارد براون اشاره کرد. نخستین کتاب تألیفی رشید یاسمی دربارهٔ زندگانی «ابن یمین فریومدی» شاعر سلسله سربداران در سده هشتم هجری ایران بود. همچنین تصحیح «دیوان سلمان ساوجی»، تصحیح «دیوان مسعود سعد سلمان»، «اندرزنامه اسدی توسی» و غیره از دیگر فعالیت‌های اوست.[۲]

ترجمه‌ها[ویرایش]

تاریخ قرن هیجدهم و انقلاب کبیر فرانسه و امپراطوری ناپلئون، موضوع این کتاب همان‌طور که از نامش پیداست، انقلاب کبیر فرانسه می‌باشد. انقلاب فرانسه پس از اصلاح مذهبی لوتر، از مهمترین و موثرترین وقایع تاریخ اروپاست. زیرا چنان‌که لوتر مذهب را اصلاح کرد انقلاب فرانسه نیز در اصول سیاسی و اجتماعی جهان تغییراتی پدیدآورد. این کتاب به‌طور مفصل به شرح این واقعه می‌پردازد.[۳]

ایران در زمان ساسانیان، آرتور کریستنسن، ترجمه رشید یاسمی، ویراستار: حسن رضایی باغ بیدی، صدای معاصر، تهران ٬۱۳۷۸ ۲۵+ـ۴۳۷. این کتاب ارزشمند، که بی‌گمان جزو معتبرترین منابع درتاریخ ساسانیان است، در سال ۱۳۱۴ به قلم رشید یاسمی به فارسی ترجمه شد و تاکنون هفت بار به چاپ رسیده‌است. اما، پس از درگذشت مترجم، به تدریج غلط‌هایی در آن راه یافت که شمار آن‌ها گاه به ده‌ها مورد در هر صفحه رسید. به علوه، تصاویر کتاب چنان تیره وتار شده بود که گاه تشخیص آن‌ها دشوار می‌نمود. برای رفع این اشکالت، ویراستار دانشمند ترجمه فارسی را با متن اصلی به زبان فرانسه مقابله و خطاها را تصحیح کرده و کوشیده‌است انشای آن و نیز آوانویسی واژه‌های ایرانی را به شیوه کنونی نزدیک تر سازد. هم چنین تصاویر کتاب، از روی متن اصلی به زبان فرانسه، از نو عکس برداری شده تا کامل واضح و روشن باشد. ضمناً ویراستار یادداشت‌هایی به پایان کتاب افزوده که برای فهم پاره‌ای مطالب متن سودمند است. حاصل این زحمات ویرایشی تازه از این اثر است که درخور اعتماد بیشتری است.[۴] کتاب تاریخچه نادرشاه اثر ولادمیر مینورسکی، ترجمه آن را غلامرضا رشید یاسمی انجام داده‌است. در اینجا صاحب تاریخ نادر قوم افشار را ترکمان می‌خواند. مشهور است که از بیم مغول طایفه افشار ترکستان را ترک کرده‌است و در آذربایجان استقرار یافته‌اند. شاه اسمعیل شعبه‌ای از این قوم را به خراسان شمالی کوچانده و در سرچشمه میاب کوبکان از مضافات ابیورد ساکن کرد.[۵]کتاب اندرز اوشنر دانا که در سال ۱۹۳۰۰ میلادی اروادبامانجی ناسروانجی دهابهار با چند نسخه روبرو کرده و به انگلیسی برگردانده و به چاپ رسانیده‌است. نگارنده این نوشتار را به پارسی برگردانیده و واژه‌هایی که نیاز به توضیح داشته در پابرگی توضیح مورد نیاز را داده‌است. نیاز به یادآوری است که این نوشتار را رشید یاسمی به پارسی برگردانده و در شمارهٔ آذرماه ۱۳۱۳ مجلهٔ مهر به چاپ رسانیده‌اند.[۶]

منابع[ویرایش]

  • اثرآفرینان، زندگینامهٔ نام‌آوران فرهنگی ایران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، جلد سوم
  • محمدجواد کمالی، تاریخ ترجمهٔ ادبی از فرانسه به فارسی، انتشارات سخن‌گستر و معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد مشهد، ۱۳۹۲، صص ۱۶۰–۱۶۴
  • فرهنگ فارسی محمد معین، جلد ۶
  • دیوان رشید یاسمی، با مقدمه محمدامین ریاحی، کتابفروشی ابن سینا، ۱۳۳۶

پیوند به بیرون[ویرایش]